بخش ۲۵ - گریختن افراسیاب به دریای چیچست، نالهٔ گرسیوز و گرفتن دوبارهٔ او به دست هوم

#1

چنان بد که گودرز کشوادگان

✦

همی رفت با گیو و آزادگان

#2

گرازان و پویان به نزدیک شاه

✦

به دریا درون کرد چندی نگاه

#3

به چشم آمدش هوم با آن کمند

✦

نوان بر لب آب بر مستمند

#4

همان گونه آب را تیره دید

✦

پرستنده را دیدگان خیره دید

#5

به دل گفت کاین مرد پرهیزگار

✦

ز دریای چیچست گیرد شکار

#6

نهنگی مگر دم ماهی گرفت

✦

به دیدار از او مانده اندر شگفت

#7

بدو گفت کای مرد پرهیزگار

✦

نهانی چه داری بکن آشکار

#8

از این آب دریا چه جویی همی

✦

مگر تیره تن را بشویی همی

#9

بدو گفت هوم ای سرافراز مرد

✦

نگه کن یکی اندر این کارکرد

#10

یکی جای دارم بدین تیغ کوه

✦

پرستشگه بنده دور از گروه

#11

شب تیره بر پیش یزدان بدم

✦

همه شب ز یزدان پرستان بدم

#12

بدان گه که خیزد ز مرغان خروش

✦

یکی ناله زارم آمد به گوش

#13

همانگه گمان برد روشن دلم

✦

که من بیخ کین از جهان بگسلم

#14

بدین گونه آواز هنگام خواب

✦

نشاید که باشد جز افراسیاب

#15

به جستن گرفتم همه کوه و غار

✦

بدیدم در هنگ آن سوگوار

#16

دو دستش به زنار بستم چو سنگ

✦

بدان سان که خونریز بودش دو چنگ

#17

ز کوه اندر آوردمش تازیان

✦

خروشان و نوحه‌زنان چون زنان

#18

ز بس ناله و بانگ و سوگند اوی

✦

یکی سست کردم همی بند اوی

#19

بدین جایگه در ز چنگم بجست

✦

دل و جانم از رستن او بخست

#20

بدین آب چیچست پنهان شدست

✦

بگفتم ترا راست چونان که هست

#21

چو گودرز بشنید این داستان

✦

بیاد آمدش گفته راستان

#22

از آنجا بشد سوی آتشکده

✦

چنانچون بود مردم دلشده

#23

نخستین بر آتش ستایش گرفت

✦

جهان‌آفرین را نیایش گرفت

#24

بپردخت و بگشاد راز از نهفت

✦

همان دیده بر شهریاران بگفت

#25

همانگه نشستند شاهان بر اسب

✦

برفتند ز ایوان آذر گشسب

#26

پراندیشه شد زآن سخن شهریار

✦

بیامد به نزدیک پرهیزگار

#27

چو هوم آن سر و تاج شاهان بدید

✦

بر ایشان به داد آفرین گسترید

#28

همه شهریاران بر او آفرین

✦

همی خواندند از جهان‌آفرین

#29

چنین گفت با هوم کاووس شاه

✦

به یزدان سپاس و بدویم پناه

#30

که دیدم رخ مرد یزدان‌پرست

✦

توانا و با دانش و زور دست

#31

چنین داد پاسخ پرستنده هوم

✦

که آباد بادا به داد تو بوم

#32

بدین شاه‌ نوروز فرخنده باد

✦

دل بدسگالان او کنده باد

#33

پرستنده بودم بدین کوهسار

✦

که بگذشت بر گنگ دژ شهریار

#34

همی خواستم تا جهان‌آفرین

✦

بدو دارد آباد روی زمین

#35

چو باز آمد او شاد و خندان شدم

✦

نیایش کنان پیش یزدان شدم

#36

سروش خجسته شبی ناگهان

✦

بکرد آشکارا به من بر نهان

#37

از این غار بی‌بن برآمد خروش

✦

شنیدم نهادم به آواز گوش

#38

کسی زار بگریست بر تخت عاج

✦

چه بر کشور و لشکر و تیغ و تاج

#39

ز تیغ آمدم سوی آن غار تنگ

✦

کمندی که زنار بودم به چنگ

#40

بدیدم سر و گوش افراسیاب

✦

در او ساخته جای آرام و خواب

#41

به بند کمندش ببستم چو سنگ

✦

کشیدمش بیچاره زآن جای تنگ

#42

به خواهش بدو سست کردم کمند

✦

چو آمد بر آب بگشاد بند

#43

به آب اندرست این زمان ناپدید

✦

پی او ز گیتی بباید برید

#44

ورا گر برد باز گیرد سپهر

✦

بجنبد به گرسیوزش خون و مهر

#45

چو فرمان دهد شهریار بلند

✦

برادرش را پای کرده به بند

#46

بیارند بر کتف او خام گاو

✦

بدوزند تا گم کند زور و تاو

#47

چو آواز او یابد افراسیاب

✦

همانا برآید ز دریای آب

#48

بفرمود تا روزبانان در

✦

برفتند با تیغ و گیلی سپر

#49

ببردند گرسیوز شوم را

✦

که آشوب از او بد بر و بوم را

#50

به دژخیم فرمود تا برکشید

✦

ز رخ پرده شوم را بردرید

#51

همی دوخت بر کتف او خام گاو

✦

چنین تا نماندش به تن هیچ تاو

#52

بر او پوست بدرید و زنهار خواست

✦

جهان آفرین را همی یار خواست

#53

چو بشنید آوازش افراسیاب

✦

پر از درد گریان برآمد ز آب

#54

به دریا همی کرد پای آشناه

✦

بیامد به جایی که بد پایگاه

#55

ز خشکی چو بانگ برادر شنید

✦

بر او بدتر آمد ز مرگ آنچه دید

#56

چو گرسیوز او را بدید اندر آب

✦

دو دیده پر از خون و دل پر شتاب

#57

فغان کرد کای شهریار جهان

✦

سر نامداران و تاج مهان

#58

کجات آن همه رسم و آیین و گاه

✦

کجات آن سر تاج و چندان سپاه

#59

کجات آن همه دانش و زور دست

✦

کجات آن بزرگان خسروپرست

#60

کجات آن به رزم اندرون فر و نام

✦

کجات آن به بزم اندرون کام و جام

#61

که اکنون به دریا نیاز آمدت

✦

چنین اختر دیرساز آمدت

#62

چو بشنید بگریست افراسیاب

✦

همی ریخت خونین سرشک اندر آب

#63

چنین داد پاسخ که گرد جهان

✦

بگشتم همی آشکار و نهان

#64

کز این بخشش بد مگر بگذرم

✦

ز بد بدتر آمد کنون بر سرم

#65

مرا زندگانی کنون خوار گشت

✦

روانم پر از درد و تیمار گشت

#66

نبیرهٔ فریدون و پور پشنگ

✦

برآویخته سر به کام نهنگ

#67

همی پوست درند بر وی به چرم

✦

کسی را نبینم به چشم آب شرم

#68

زبان دو مهتر پر از گفتگوی

✦

روان پرستنده پر جستجوی

#69

چو یزدان پرستنده او را بدید

✦

چنان نوحهٔ زار ایشان شنید

#70

ز راه جزیره برآمد یکی

✦

چو دیدش مر او را ز دور اندکی

#71

گشاد آن کیانی کمند از میان

✦

دو تایی بیامد چو شیر ژیان

#72

بینداخت آن گرد کرده کمند

✦

سر شهریار اندر آمد به بند

#73

به خشکی کشیدش ز دریای آب

✦

بشد توش و هوش از رد افراسیاب

#74

گرفته ورا مرد دین‌دار دست

✦

به خواری ز دریا کشید و ببست

#75

سپردش بدیشان و خود بازگشت

✦

تو گفتی که با باد انباز گشت

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما