بخش ۲۰ - نامه به کیخسرو در گنگ، پذیرایی خاقان و فغفور، و سرپیچی شاه مکران

#1

وز آن پس بیامد خرامان دبیر

✦

بیاورد قرطاس و مشک و عبیر

#2

نبشتند نامه که از کردگار

✦

به دادیم و خشنود از روزگار

#3

که فرزند ما گشت پیروزبخت

✦

سزای مهی وز در تاج و تخت

#4

بدی را که گیتی همی ننگ داشت

✦

جهان را پر از غارت و جنگ داشت

#5

ز دست تو آواره شد در جهان

✦

نگویند نامش جز اندر نهان

#6

همه ساله تا بود خونریز بود

✦

به بدنامی و زشتی آویز بود

#7

بزد گردن نوذر تاجدار

✦

ز شاهان وز راستان یادگار

#8

برادرکش و بدتن و شاه کش

✦

بداندیش و بدراه و آشفته هش

#9

پی او ممان تا نهد بر زمین

✦

به توران و مکران و دریای چین

#10

جهان را مگر زو رهایی بود

✦

سر بی بهایش بهایی بود

#11

اگر داور دادگر یک خدای

✦

همی بود خواهد ترا رهنمای

#12

که گیتی بشویی ز رنج بدان

✦

ز گفتار و کردار نابخردان

#13

بداد جهان آفرین شاد باش

✦

جهان را یکی تازه بنیاد باش

#14

مگر باز بینم تو را شادمان

✦

پر از درد گردد دل بدگمان

#15

وز این پس جز از پیش یزدان پاک

✦

نباشم کز اویست امید و باک

#16

بدان تا تو پیروز باشی و شاد

✦

سرت سبز باد و دلت پر ز داد

#17

جهان آفرین رهنمای تو باد

✦

همیشه سر تخت جای تو باد

#18

نهادند بر نامه بر مهر شاه

✦

بر ایوان شه گیو بگزید راه

#19

به ره بر نبودش به جایی درنگ

✦

به نزدیک کیخسرو آمد به گنگ

#20

بر او آفرین کرد و نامه بداد

✦

پیام نیا پیش او کرد یاد

#21

ز گفتار او شاد شد شهریار

✦

می‌ آورد و رامشگر و میگسار

#22

همی خورد پیروز و شادان سه روز

✦

چهارم چو بفروخت گیتی فروز

#23

سپه را همه ترک و جوشن بداد

✦

پیام نیا پیششان کرد یاد

#24

مر آن را به گستهم نوذر سپرد

✦

یکی لشکری نامبردار و گرد

#25

ز گنگ گزین راه چین برگرفت

✦

جهان را به شمشیر در بر گرفت

#26

نبد روز بیکار و تیره شبان

✦

طلایه به روز و به شب پاسبان

#27

بدین گونه تا شارستان پدر

✦

همی رفت گریان و پر کینه سر

#28

همی گرد باغ سیاوش بگشت

✦

به جایی که بنهاد خونریز تشت

#29

همی گفت کز داور یک خدای

✦

بخواهم که باشد مرا رهنمای

#30

مگر همچنین خون افراسیاب

✦

هم ایدر بریزم به کردار آب

#31

و ز آن جایگه شد سوی تخت باز

✦

همی گفت با داور پاک راز

#32

ز لشکر فرستادگان برگزید

✦

که گویند و دانند گفت و شنید

#33

فرستاد کس نزد خاقان چین

✦

به فغفور و سالار مکران زمین

#34

که گر داد گیرید و فرمان کنید

✦

ز کردار بد دل پشیمان کنید

#35

خورشها فرستید نزد سپاه

✦

ببینید ناچار ما را به راه

#36

کسی کو بتابد ز فرمان من

✦

و گر دور باشد ز پیمان من

#37

بیاراست باید سپه را به رزم

✦

هر آن کس که بگریزد از راه بزم

#38

فرستاده آمد به هر کشوری

✦

به هر جا که بد نامور مهتری

#39

غمی گشت فغفور و خاقان چین

✦

بزرگان هر کشوری همچنین

#40

فرستاده را چند گفتند گرم

✦

سخنهای شیرین به آواز نرم

#41

که ما شاه را سر به سر کهتریم

✦

زمین جز به فرمان او نسپریم

#42

گذرها که راه دلیران بدست

✦

ببینیم تا چند ویران شدست

#43

کنیم از سر آباد با خوردنی

✦

بباشیم و آریمش آوردنی

#44

همی گفت هر کس که بودش خرد

✦

که گر بی زیان او به ما بگذرد

#45

به درویش بخشیم بسیار چیز

✦

نثار و خورشها بسازیم نیز

#46

فرستاده را بی‌کران هدیه داد

✦

بیامد به درگاه پیروز و شاد

#47

دگر نامور چون به مکران رسید

✦

دل شاه مکران دگرگونه دید

#48

بر تخت او رفت و نامه بداد

✦

بگفت از پیام آنچه بودش بیاد

#49

سبک مر فرستاده را خوار کرد

✦

دل انجمن پر ز تیمار کرد

#50

بدو گفت با شاه ایران بگوی

✦

که نادیده بر ما فزونی مجوی

#51

زمانه همه زیر تخت منست

✦

جهان روشن از فر بخت منست

#52

چو خورشید تابان شود بر سپهر

✦

نخستین بر این بوم تابد به مهر

#53

همم دانش و گنج آباد هست

✦

بزرگی و مردی و نیروی دست

#54

گر از من همی راه جوید رواست

✦

که هر جانور بر زمین پادشاست

#55

نبندیم اگر بگذری بر تو راه

✦

زیانی مکن بر گذر با سپاه

#56

ور ایدون که با لشکر آیی به شهر

✦

بر این پادشاهی ترا نیست بهر

#57

نمانم که بر بوم من بگذری

✦

وز این مرز جایی به پی بسپری

#58

نمانم که مانی تو پیروزگر

✦

وگر یابی از اختر نیک بر

#59

بر این گونه چون شاه پاسخ شنید

✦

از آن جایگه لشکر اندر کشید

#60

بیامد گرازان به سوی ختن

✦

جهاندار با نامدار انجمن

#61

برفتند فغفور و خاقان چین

✦

بر شاه با پوزش و آفرین

#62

سه منزل ز چین پیش شاه آمدند

✦

خود و نامداران به راه آمدند

#63

همه راه آباد کرده چو دست

✦

در و دشت چون جایگاه نشست

#64

همه بوم و بر پوشش و خوردنی

✦

از آرایش بزم و گستردنی

#65

چو نزدیک شاه اندر آمد سپاه

✦

ببستند آذین به بیراه و راه

#66

به دیوار دیبا برآویختند

✦

ز بر زعفران و درم ریختند

#67

چو با شاه فغفور گستاخ شد

✦

به پیش اندر آمد سوی کاخ شد

#68

بدو گفت ما شاه را کهتریم

✦

اگر کهتری را خود اندر خوریم

#69

جهانی به بخت تو آباد گشت

✦

دل دوستداران تو شاد گشت

#70

گر ایوان ما در خور شاه نیست

✦

گمانم که هم بدتر از راه نیست

#71

به کاخ اندر آمد سرافراز شاه

✦

نشست از بر نامور پیشگاه

#72

ز دینار چینی ز بهر نثار

✦

بیاورد فغفور چین صد هزار

#73

همی بود بر پیش او بر به پای

✦

ابا مرزبانان فرخنده رای

#74

به چین اندرون بود خسرو سه ماه

✦

ابا نامداران ایران سپاه

#75

پرستنده فغفور هر بامداد

✦

همی نو به نو شاه را هدیه داد

#76

چهارم ز چین شاه ایران براند

✦

به مکران شد و رستم آنجا بماند

#77

بیامد چو نزدیک مکران رسید

✦

ز لشکر جهاندیده‌ای برگزید

#78

بر شاه مکران فرستاد و گفت

✦

که با شهریاران خرد باد جفت

#79

خورش ساز راه سپاه مرا

✦

به خوبی بیارای گاه مرا

#80

نگه کن که ما از کجا رفته‌ایم

✦

نه مستیم و بیراه و نه خفته‌ایم

#81

جهان روشن از تاج و بخت منست

✦

سر مهتران زیر تخت منست

#82

برند آنگهی دست چیز کسان

✦

مگر من نباشم به هر کس رسان

#83

علف چون نیابند جنگ آورند

✦

جهان بر بداندیش تنگ آورند

#84

ور ایدون که گفتار من نشنوی

✦

به خون فراوان کس اندر شوی

#85

همه شهر مکران تو ویران کنی

✦

چو بر کینه آهنگ شیران کنی

#86

فرستاده آمد پیامش بداد

✦

نبد بر دلش جای پیغام و داد

#87

سر بی خرد زان سخن خیره شد

✦

بجوشید و مغزش از آن تیره شد

#88

پراگنده لشکر همه گرد کرد

✦

بیاراست بر دشت جای نبرد

#89

فرستاده را گفت برگرد و رو

✦

به نزدیک آن بدگمان باز شو

#90

بگویش که از گردش تیره روز

✦

تو گشتی چنین شاد و گیتی فروز

#91

ببینی چو آیی ز ما دستبرد

✦

بدانی که مردان کدامند و گرد

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما