بخش ۱۷ - پیشنهاد نبرد تن‌به‌تن افراسیاب، رد خسرو به رای رستم و کمین شبیخون
#1
وز آن پس برآمد ز لشکر خروش
✦
زمین و زمان شد پر از جنگ و جوش
#2
ستاره پدید آمد از تیره گرد
✦
رخ زرد خورشید شد لاژورد
#3
سپهدار ترکان از آن انجمن
✦
گزین کرد کار آزموده دو تن
#4
پیامی فرستاد نزدیک شاه
✦
که کردی فراوان پس پشت راه
#5
همانا که فرسنگ ز ایران هزار
✦
بود تا به گنگ اندر ای شهریار
#6
ز ریگ و بیابان وز کوه و شخ
✦
دو لشکر بر این سان چو مور و ملخ
#7
زمین همچو دریا شد از خون کین
✦
ز گنگ و ز چین تا به ایران زمین
#8
اگر خون آن کشتگان را ز خاک
✦
به ژرفی برد رای یزدان پاک
#9
همانا چو دریای قلزم شود
✦
دو لشکر به خون اندرون گم شود
#10
اگر گنج خواهی ز من گر سپاه
✦
وگر بوم ترکان و تخت و کلاه
#11
سپارم ترا من شوم ناپدید
✦
جز از تیغ جان را ندارم کلید
#12
مکن گر ترا من پدر مادرم
✦
ز تخم فریدون افسونگرم
#13
ز کین پدر گر دلت خیره شد
✦
چنین آب من پیش تو تیره شد
#14
از آن بد سیاوش گنهکار بود
✦
مرا دل پر از درد و تیمار بود
#15
دگر گردش اختران بلند
✦
که هم با پناهند و هم با گزند
#16
مرا سالیان شست بر سر گذشت
✦
که با نامداری نرفتم به دشت
#17
تو فرزندی و شاه ایران توی
✦
به رزم اندرون چنگ شیران توی
#18
یکی رزمگاهی گزین دوردست
✦
نه بر دامن مرد خسروپرست
#19
بگردیم هر دو به آوردگاه
✦
به جایی کز او دور ماند سپاه
#20
اگر من شوم کشته بر دست تو
✦
ز دریا نهنگ آورد شست تو
#21
تو با خویش و پیوند مادر مکوش
✦
به پرهیز وز کینه چندین مجوش
#22
وگر تو شوی کشته بر دست من
✦
به زنهار یزدان کز آن انجمن
#23
نمانم که یک تن بپیچد ز درد
✦
دگر بیند از باد خاک نبرد
#24
ز گوینده بشنید خسرو پیام
✦
چنین گفت با پور دستان سام
#25
که این ترک بدساز مردم فریب
✦
نبیند همی از بلندی نشیب
#26
به چاره چنین از کف ما بجست
✦
نماید که بر تخت ایران نشست
#27
ز آورد چندین بگوید همی
✦
مگر دخمهٔ شیده جوید همی
#28
نبیره فریدون و پور پشنگ
✦
به آورد با او مرا نیست ننگ
#29
بدو گفت رستم که ای شهریار
✦
بدین در مدار آتش اندر کنار
#30
که ننگست بر شاه رفتن به جنگ
✦
وگر همنبرد تو باشد پشنگ
#31
دگر آن که گوید که با لشکرم
✦
مکن جنگ با دوده و کشورم
#32
ز دریا به دریا ترا لشکرست
✦
کجا رایشان ز این سخن دیگرست
#33
چو پیمان یزدان کنی با نیا
✦
نشاید که در دل بود کیمیا
#34
به انبوه لشکر به جنگ اندر آر
✦
سخن چند آلودهٔ نابکار
#35
ز رستم چو بشنید خسرو سخن
✦
یکی دیگر اندیشه افگند بن
#36
به گوینده گفت این بداندیش مرد
✦
چنین با من آویخت اندر نبرد
#37
فزون کرد از این با سیاوش وفا
✦
زبان پر فسون بود دل پرجفا
#38
سپهبد به کژی نگیرد فروغ
✦
زبان خیره پر تاب و دل پر دروغ
#39
گر ایدون که رایش نبردست و بس
✦
جز از من نبرد ورا هست کس
#40
تهمتن به جایست و گیو دلیر
✦
که پیکار جویند با پیل و شیر
#41
اگر شاه با شاه جوید نبرد
✦
چرا باید این دشت پر مرد کرد
#42
نباشد مرا با تو ز این بیش جنگ
✦
ببینی کنون روز تاریک و تنگ
#43
فرستاده برگشت و آمد چو باد
✦
شنیده سراسر بر او کرد یاد
#44
پر از درد شد جان افراسیاب
✦
نکرد ایچ بر جنگ جستن شتاب
#45
سپه را به جنگ اندر آورد شاه
✦
بجنبید ناچار دیگر سپاه
#46
یکی با درنگ و یکی با شتاب
✦
زمین شد به کردار دریای آب
#47
ز باریدن تیر گفتی ز ابر
✦
همی ژاله بارید بر خود و ببر
#48
ز شبگیر تا گشت خورشید لعل
✦
زمین پر ز خون بود در زیر نعل
#49
سپه بازگشتند چون تیره گشت
✦
که چشم سواران همی خیره گشت
#50
سپهدار با فر و نیرنگ و ساز
✦
چو آمد به لشکرگه خویش باز
#51
چنین گفت با طوس کامروز جنگ
✦
نه بر آرزو کرد پور پشنگ
#52
گمانم که امشب شبیخون کند
✦
ز دل درد دیرینه بیرون کند
#53
یکی کنده فرمود کردن به راه
✦
بر آن سو که بد شاه توران سپاه
#54
چنین گفت کآتش نسوزید کس
✦
نباید که آید خروش جرس
#55
ز لشکر سواران که بودند گرد
✦
گزین کرد شاه و به رستم سپرد
#56
دگر بهره بگزید ز ایرانیان
✦
که بندند بر تاختن بر میان
#57
به طوس سپهدار داد آن گروه
✦
بفرمود تا رفت بر سوی کوه
#58
تهمتن سپه را به هامون کشید
✦
سپهبد سوی کوه بیرون کشید
#59
بفرمود تا دور بیرون شوند
✦
چپ و راست هر دو به هامون شوند
#60
طلایه مدارند و شمع و چراغ
✦
یکی سوی دشت و یکی سوی راغ
#61
بدان تا اگر سازد افرسیاب
✦
بر او بر شبیخون به هنگام خواب
#62
گر آید سپاه اندر آید ز پس
✦
بماند نباشدش فریادرس
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.