بخش ۲۶ - کشتن افراسیاب و گرسیوز به دست کیخسرو، نیایش در آذرگشسب و داد و دهش بر جهان
#1
بیامد جهاندار با تیغ تیز
✦
سری پر ز کینه دلی پر ستیز
#2
چنین گفت بی‌دولت افراسیاب
✦
که این روز را دیده بودم به خواب
#3
سپهر بلند ار فراوان کشید
✦
همان پردهٔ رازها بردرید
#4
به آواز گفت ای بد کینه جوی
✦
چرا کشت خواهی نیا را بگوی
#5
چنین داد پاسخ که ای بدکنش
✦
سزاوار پیغاره و سرزنش
#6
ز جان برادرت گویم نخست
✦
که هرگز بلای مهان را نجست
#7
دگر نوذر آن نامور شهریار
✦
که از تخم ایرج بد او یادگار
#8
زدی گردنش را به شمشیر تیز
✦
برانگیختی از جهان رستخیز
#9
سه دیگر سیاوش که چون او سوار
✦
نبیند کسی از مهان یادگار
#10
بریدی سرش چون سر گوسفند
✦
همی برگذشتی ز چرخ بلند
#11
به کردار بد تیز بشتافتی
✦
مکافات آن بد کنون یافتی
#12
بدو گفت شاها ببود آنچه بود
✦
کنون داستانم بباید شنود
#13
بمان تا مگر مادرت را به جان
✦
ببینم پس این داستانها بخوان
#14
بدو گفت گر خواستی مادرم
✦
چرا آتش افروختی بر سرم
#15
پدر بیگنه بود و من در نهان
✦
چه رفت از گزند تو اندر جهان
#16
سر شهریاری ربودی که تاج
✦
بدو زار گریان شد و تخت عاج
#17
کنون روز بادافره ایزدیست
✦
مکافات بد را ز یزدان بدیست
#18
به شمشیر هندی بزد گردنش
✦
به خاک اندر افگند نازک تنش
#19
ز خون لعل شد ریش و موی سپید
✦
برادرش گشت از جهان ناامید
#20
تهی ماند ز او گاه شاهنشهی
✦
سرآمد بر او روزگار مهی
#21
ز کردار بد بر تنش بد رسید
✦
مجو ای پسر بند بد را کلید
#22
چو جویی بدانی که از کار بد
✦
به فرجام بر بدکنش بد رسد
#23
سپهبد که با فر یزدان بود
✦
همه خشم او بند و زندان بود
#24
چو خونریز گردد بماند نژند
✦
مکافات یابد ز چرخ بلند
#25
چنین گفت موبد به بهرام تیز
✦
که خون سر بیگناهان مریز
#26
چو خواهی که تاج تو ماند به جای
✦
مبادی جز آهسته و پاک‌رای
#27
نگه کن که خود تاج با سر چه گفت
✦
که با مغزت ای سر خرد باد جفت
#28
به گرسیوز آمد ز کار نیا
✦
دو رخ زرد و یک دل پر از کیمیا
#29
کشیدندش از پیش دژخیم زار
✦
به بند گران و به بد روزگار
#30
ابا روزبانان مردم‌کشان
✦
چنانچون بود مردم بدنشان
#31
چو در پیش کیخسرو آمد به درد
✦
ببارید خون بر رخ لاژورد
#32
شهنشاه ایران زبان برگشاد
✦
و زآن تشت و خنجر بسی کرد یاد
#33
ز تور و فریدون و سلم سترگ
✦
ز ایرج که بد پادشاه بزرگ
#34
به دژخیم فرمود تا تیغ تیز
✦
کشید و بیامد دلی پر ستیز
#35
میان سپهبد به دو نیم کرد
✦
سپه را همه دل پر از بیم کرد
#36
به هم برفگندندشان همچو کوه
✦
ز هر سو به دور ایستاده گروه
#37
ز یزدان چو شاه آرزوها بیافت
✦
ز دریا سوی خان آذر شتافت
#38
بسی زر بر آتش برافشاندند
✦
به زمزم همی آفرین خواندند
#39
ببودند یک روز و یک شب به پای
✦
به پیش جهانداور رهنمای
#40
چو گنجور کیخسرو آمد زرسب
✦
ببخشید گنجی بر آذرگشسب
#41
بر آن موبدان خلعت افگند نیز
✦
درم داد و دینار و بسیار چیز
#42
به شهر اندرون هر که درویش بود
✦
وگر خوردش از کوشش خویش بود
#43
بر آن نیز گنجی پراگنده کرد
✦
جهانی به داد و دهش بنده کرد
#44
از آن پس به تخت کیان برنشست
✦
در بار بگشاد و لب را ببست
#45
نبشتند نامه به هر کشوری
✦
به هر نامداری و هر مهتری
#46
ز خاور بشد نامه تا باختر
✦
به جایی که بد مهتری با گهر
#47
که روی زمین از بد اژدها
✦
به شمشیر کیخسرو آمد رها
#48
به نیروی یزدان پیروزگر
✦
نیاسود و نگشاد هرگز کمر
#49
روان سیاووش را زنده کرد
✦
جهان را به داد و دهش بنده کرد
#50
همی چیز بخشید درویش را
✦
پرستنده و مردم خویش را
#51
از آن پس چنین گفت شاه جهان
✦
که ای نامداران فرخ مهان
#52
زن و کودک خرد بیرون برید
✦
خورشها و رامش به هامون برید
#53
بپردخت زان پس به رامش نهاد
✦
برفتند گردان خسرو نژاد
#54
هر آن کس که بود از نژاد زرسب
✦
بیامد به ایوان آذرگشسب
#55
چهل روز با شاه کاووس کی
✦
همی بود با رامش و رود و می
#56
چو رخشنده شد بر فلک ماه نو
✦
ز زر افسری بر سر شاه نو
#57
بزرگان سوی پارس کردند روی
✦
برآسوده از رزم وز گفتگوی
#58
به هر شهر کاندر شدندی ز راه
✦
شدی انجمن مرد بر پیشگاه
#59
گشادی سر بدره‌ها شهریار
✦
توانگر شدی مرد پرهیزگار
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.