بخش ۱۹ - نامهٔ گشودن دژ افراسیاب نزد کاووس، نیایش شاه، بند گرسیوز و خلعت گیو

#1

بفرمود تا پیش او شد دبیر

✦

بیاورد قرطاس و چینی حریر

#2

یکی نامه از قیر و مشک و گلاب

✦

بفرمود در کار افراسیاب

#3

چو شد خامه از مشک وز قیر تر

✦

نخست آفرین کرد بر دادگر

#4

که دارنده و بر سر آرنده اوست

✦

زمین و زمان را نگارنده اوست

#5

همو آفرینندهٔ پیل و مور

✦

ز خاشاک تا آب دریای شور

#6

همه با توانایی او یکیست

✦

خداوند هست و خداوند نیست

#7

کسی را که او پروراند به مهر

✦

بر آن کس نگردد به تندی سپهر

#8

از او باد بر شاه گیتی درود

✦

کز او خیزد آرام را تار و پود

#9

رسیدم بدین دژ که افراسیاب

✦

همی داشت از بهر آرام و خواب

#10

بدو اندرون بود تخت و کلاه

✦

بزرگی و دیهیم و گنج و سپاه

#11

چهل پیل ز ایشان همه بسته گشت

✦

هر آن کس که برگشت تن خسته گشت

#12

بگوید کنون گیو یک یک به شاه

✦

سخن هرچه رفت اندر این رزمگاه

#13

چو بر پیش یزدان گشایی دو لب

✦

نیایش کن از بهر من روز و شب

#14

کشیدیم لشکر به ماچین و چین

✦

وز آن روی رانم به مکران زمین

#15

وز آن پس بر آب زره بگذرم

✦

اگر پای یزدان بود یاورم

#16

ز پیش شهنشاه برگشت گیو

✦

ابا لشکری گشن و مردان نیو

#17

چو باد هوا گشت و ببرید راه

✦

بیامد به نزدیک کاووس شاه

#18

پس آگاهی آمد به کاووس کی

✦

از آن پهلوان زادهٔ نیک پی

#19

پذیره فرستاد چندی سپاه

✦

گرانمایگان بر گرفتند راه

#20

چو آمد بر شهر گیو دلیر

✦

سپاهی ز گردان چو یک دشت شیر

#21

چو گیو اندر آمد به نزدیک شاه

✦

زمین را ببوسید بر پیش گاه

#22

ورا دید کاووس بر پای جست

✦

بخندید و بسترد رویش به دست

#23

بپرسیدش از شهریار و سپاه

✦

ز گردنده خورشید و تابنده ماه

#24

بگفت آن کجا دید گیو سترگ

✦

ز گردان وز شهریار بزرگ

#25

جوان شد ز گفتار او مرد پیر

✦

پس آن نامه بنهاد پیش دبیر

#26

چو آن نامه بر شاه ایران بخواند

✦

همه انجمن در شگفتی بماند

#27

همه شاد گشتند و خرم شدند

✦

ز شادی دو دیده پر از نم شدند

#28

همه چیز دادند درویش را

✦

بنفریده کردند بدکیش را

#29

فرود آمد از تخت کاووس شاه

✦

ز سر برگرفت آن کیانی کلاه

#30

بیامد بغلتید بر تیره خاک

✦

نیایش کنان پیش یزدان پاک

#31

وز آن جایگه شد به جای نشست

✦

به گرد دژ آیین شادی ببست

#32

همی گفت با شاه گیو آنچه دید

✦

سخن کز لب شاه ایران شنید

#33

می آورد و رامشگران را بخواند

✦

وز ایران نبرده سران را بخواند

#34

ز هر گونه‌ای گفت و پاسخ شنید

✦

چنین تا شب تیره اندر چمید

#35

برفتند با شمع یاران ز پیش

✦

دلش شاد و خرم به ایوان خویش

#36

چو برزد خور از چرخ رخشان سنان

✦

بپیچید شب گرد کرده عنان

#37

تبیره بر آمد ز درگاه شاه

✦

برفتند گردان بدان بارگاه

#38

جهاندار پس گیو را پیش خواند

✦

بر آن نامور تخت شاهی نشاند

#39

بفرمود تا خواسته پیش برد

✦

همان نامور سرفرازان گرد

#40

همان بیگنه روی پوشیدگان

✦

پس پرده اندر ستم دیدگان

#41

همان جهن و گرسیوز بندسای

✦

که او برد پای سیاوش ز جای

#42

چو گرسیوز بدکنش را بدید

✦

بر او کرد نفرین که نفرین سزید

#43

همان جهن را پای کرده به بند

✦

ببردند نزدیک تخت بلند

#44

بدان دختران رد افراسیاب

✦

نگه کرد کاووس مژگان پر آب

#45

پس پردهٔ شاهشان جای کرد

✦

همانگه پرستنده بر پای کرد

#46

اسیران و آن کس که بود از نوا

✦

بیاراست مر هر یکی را جدا

#47

یکی را نگهبان یکی را به بند

✦

ببردند از پیش شاه بلند

#48

از آن پس همه خواسته هرچه بود

✦

ز دینار وز گوهر نابسود

#49

به ارزانیان داد تا آفرین

✦

بخوانند بر شاه ایران زمین

#50

دگر بردگان مهتران را سپرد

✦

به ایوان ببرد از بزرگان و خرد

#51

بیاراستند از در جهن جای

✦

خورش با پرستنده و رهنمای

#52

به دژ بر یکی جای تاریک بود

✦

ز دل دور با دخمه نزدیک بود

#53

به گرسیوز آمد چنان جای بهر

✦

چنینست کردار گردنده دهر

#54

خنک آن کسی کو بود پادشا

✦

کفی راد دارد دلی پارسا

#55

بداند که گیتی بر او بگذرد

✦

نگردد به گرد در بی خرد

#56

خرد چون شود از دو دیده سرشک

✦

چنان هم که دیوانه خواهد پزشک

#57

از آن پس کز ایشان بپردخت شاه

✦

ز بیگانه مردم تهی کرد گاه

#58

نویسنده آهنگ قرطاس کرد

✦

سر خامه بر سان الماس کرد

#59

نبشتند نامه به هر کشوری

✦

به هر نامداری و هر مهتری

#60

که شد ترک و چین شاه را یکسره

✦

به آبشخور آمد پلنگ و بره

#61

درم داد و دینار درویش را

✦

پراگنده و مردم خویش را

#62

به دو هفته در پیش درگاه شاه

✦

از انبوه بخشش ندیدند راه

#63

سیم هفته بر جایگاه مهی

✦

نشست اندر آرام با فرهی

#64

ز بس نالهٔ نای و بانگ سرود

✦

همی داد گل جام می را درود

#65

به یک هفته از کاخ کاووس کی

✦

همی موج برخاست از جام می

#66

سر ماه نو خلعت گیو ساخت

✦

همی زر و پیروزه اندر نشاخت

#67

طبق‌های زرین و پیروزه جام

✦

کمرهای زرین و زرین ستام

#68

پرستار با طوق و با گوشوار

✦

همان یاره و تاج گوهر نگار

#69

همان جامهٔ تخت و افگندنی

✦

ز رنگ و ز بو وز پراگندنی

#70

فرستاد تا گیو را خواندند

✦

بر اورنگ زرینش بنشاندند

#71

ببردند خلعت به نزدیک اوی

✦

بمالید گیو اندر آن تخت روی

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما