بخش ۳۱ - نبرد گودرز و پیران، گریز پیران به کوه، کشته شدنش و بازگشت با پیکر او

#1

سپهدار ایران و توران دژم

✦

فراز آمدند اندر آن کین به هم

#2

همی برنوشتند هر دو زمین

✦

همه دل پر از درد و سر پر ز کین

#3

به آوردگاه سواران ز گرد

✦

فروماند خورشید روز نبرد

#4

به تیغ و به خنجر به گرز و کمند

✦

ز هر گونهٔ برنهادند بند

#5

فراز آمد آن گردش ایزدی

✦

از ایران به توران رسید آن بدی

#6

ابا خواست یزدانش چاره نماند

✦

کرا کوشش و زور و یاره نماند

#7

نگه کرد پیران که هنگام چیست

✦

بدانست کان گردش ایزدیست

#8

ولیکن به مردی همی کرد کار

✦

بکوشید با گردش روزگار

#9

از آن پس کمان برگرفتند و تیر

✦

دو سالار لشکر دو هشیار پیر

#10

یکی تیرباران گرفتند سخت

✦

چو باد خزان بر جهد بر درخت

#11

نگه کرد گودرز تیر خدنگ

✦

که آهن ندارد مر او را نه سنگ

#12

به برگستوان برزد و بردرید

✦

تگاور بلرزید و دم درکشید

#13

بیفتاد و پیران درآمد به زیر

✦

بغلتید زیرش سوار دلیر

#14

بدانست کآمد زمانه فراز

✦

وز آن روز تیره نیابد جواز

#15

ز نیرو به دو نیم شد دست راست

✦

هم آنگه بغلتید و بر پای خاست

#16

ز گودرز بگریخت و شد سوی کوه

✦

غمی شد ز درد دویدن ستوه

#17

همی شد بر آن کوهسر بر دوان

✦

کزو بازگردد مگر پهلوان

#18

نگه کرد گودرز و بگریست زار

✦

بترسید از گردش روزگار

#19

بدانست کش نیست با کس وفا

✦

میان بسته دارد ز بهر جفا

#20

فغان کرد کای نامور پهلوان

✦

چه بودت که ایدون پیاده دوان

#21

به کردار نخچیر در پیش من

✦

کجات آن سپاه ای سر انجمن

#22

نیامد ز لشکر ترا یار کس

✦

وز ایشان نبینمت فریادرس

#23

کجات آنهمه زور و مردانگی

✦

سلیح و دل و گنج و فرزانگی

#24

ستون گوان پشت افراسیاب

✦

کنون شاه را تیره گشت آفتاب

#25

زمانه ز تو زود برگاشت روی

✦

به هنگام کینه تو چاره مجوی

#26

چو کارت چنین گشت زنهار خواه

✦

بدان تات زنده برم نزد شاه

#27

ببخشاید از دل همی بر تو بر

✦

که هستی جهان پهلوان سر به سر

#28

بدو گفت پیران که این خود مباد

✦

به فرجام بر من چنین بد مباد

#29

از این پس مرا زندگانی بود

✦

به زنهار رفتن گمانی بود

#30

خود اندر جهان مرگ را زاده‌ایم

✦

بدین کار گردن ترا داده‌ایم

#31

شنیدستم این داستان از مهان

✦

که هرچند باشی به خرم جهان

#32

سرانجام مرگست زو چاره نیست

✦

به من بر بدین جای پیغاره نیست

#33

همی گشت گودرز بر گرد کوه

✦

نبودش بدو راه و آمد ستوه

#34

پیاده ببود و سپر برگرفت

✦

چو نخچیربانان که اندر گرفت

#35

گرفته سپر پیش و ژوپین به دست

✦

به بالا نهاده سر از جای پست

#36

همی دید پیران مر او را ز دور

✦

بجست از بر سنگ سالار تور

#37

بینداخت خنجر به کردار تیر

✦

بیامد به بازوی سالار پیر

#38

چو گودرز شد خسته بر دست اوی

✦

ز کینه به خشم اندر آورد روی

#39

بینداخت ژوپین به پیران رسید

✦

زره بر تنش سر به سر بردرید

#40

ز پشت اندر آمد به راه جگر

✦

بغرید و آسیمه برگشت سر

#41

برآمدش خون جگر بر دهان

✦

روانش برآمد هم اندر زمان

#42

چو شیر ژیان اندر آمد به سر

✦

بنالید با داور دادگر

#43

بر آن کوه خارا زمانی تپید

✦

پس از کین و آوردگاه آرمید

#44

زمانه به زهر آب دادست چنگ

✦

بدرد دل شیر و چرم پلنگ

#45

چنین است خود گردش روزگار

✦

نگیرد همی پند آموزگار

#46

چو گودرز بر شد بر آن کوهسار

✦

بدیدش بر آن‌گونه افگنده خوار

#47

دریده دل و دست و بر خاک سر

✦

شکسته سلیح و گسسته کمر

#48

چنین گفت گودرز کای نره شیر

✦

سر پهلوانان و گرد دلیر

#49

جهان چون من و چون تو بسیار دید

✦

نخواهد همی با کسی آرمید

#50

چو گودرز دیدش چنان مرده‌خوار

✦

به خاک و به خون بر تپیده به زار

#51

فروبرد چنگال و خون برگرفت

✦

بخورد و بیالود روی ای شگفت

#52

ز خون سیاوش خروشید زار

✦

نیایش همی کرد بر کردگار

#53

ز هفتاد خون گرامی پسر

✦

بنالید با داور دادگر

#54

سرش را همی خواست از تن برید

✦

چنان بدکنش خویشتن را ندید

#55

درفشی به بالینش بر پای کرد

✦

سرش را بدان سایه برجای کرد

#56

سوی لشکر خویش بنهاد روی

✦

چکان خون ز بازوش چون آب جوی

#57

همه کینه‌جویان پرخاشجوی

✦

ز بالا به لشکر نهادند روی

#58

ابا کشتگان بسته بر پشت زین

✦

بر ایشان سرآورده پرخاش و کین

#59

چو با کینه‌جویان نبد پهلوان

✦

خروشی برآمد ز پیر و جوان

#60

که گودرز بر دست پیران مگر

✦

ز پیری به خون اندر آورد سر

#61

همی زار بگریست لشکر همه

✦

ز نادیدن پهلوان رمه

#62

درفشی پدید آمد از تیره گرد

✦

گرازان و تازان به دشت نبرد

#63

برآمد ز لشکرگه آوای کوس

✦

همی گرد بر آسمان داد بوس

#64

بزرگان بر پهلوان آمدند

✦

پر از خنده و شادمان آمدند

#65

چنین گفت لشکر مگر پهلوان

✦

از او بازگردید تیره روان

#66

که پیران یکی شیردل مرد بود

✦

همه ساله جویای آورد بود

#67

چنین یاد کرد آن زمان پهلوان

✦

سپرده بدو گوش پیر و جوان

#68

به انگشت بنمود جای نبرد

✦

بگفت آنک با او زمانه چه کرد

#69

به رهام فرمود تا برنشست

✦

به آوردن او میان را ببست

#70

بدو گفت او را به زین برببند

✦

بیاور چنان تازیان بر نوند

#71

درفش و سلیحش چنان هم که هست

✦

به درع و میانش مبر هیچ دست

#72

بر آن گونه چون پهلوان کرد یاد

✦

برون تاخت رهام چون تندباد

#73

کشید از بر اسب روشن تنش

✦

به خون اندرون غرقه بد جوشنش

#74

چنان هم ببستش به خم کمند

✦

فرود آوریدش ز کوه بلند

#75

درفشش چو از جایگاه نشان

✦

ندیدند گردان گردنکشان

#76

همه خواندند آفرین سر به سر

✦

ابر پهلوان زمین در به در

#77

که ای نامور پشت ایران سپاه

✦

پرستندهٔ تخت تو باد ماه

#78

فدای سپه کرده‌ای جان و تن

✦

به پیری زمان روزگار کهن

#79

چنین گفت گودرز با مهتران

✦

که چون رزم ما گشت ز این سان گران

#80

مرا در دل آید که افراسیاب

✦

سپه بگذراند بدین روی آب

#81

سپاه وی آسوده از رنج و تاب

✦

بمانده سپاهم چنین در شتاب

#82

ولیکن چنین دارم امید من

✦

که آید جهاندار خورشید من

#83

بیفروزد این رزمگه را به فر

✦

بیارد سپاهی به نو کینه‌ور

#84

یکی هوشمندی فرستاده‌ام

✦

بسی شاه را پندها داده‌ام

#85

که گر شاه ترکان بیارد سپاه

✦

نداریم پای اندر این کینه‌گاه

#86

گمانم چنان است کو با سپاه

✦

به یاری بیاید بدین رزمگاه

#87

مر این کشتگان را بر این دشت کین

✦

چنین هم بدارید بر پشت زین

#88

کز این کشتگان جان ما بیغم است

✦

روان سیاووش ز این خرم است

#89

اگر هم چنین نزد شاه آوریم

✦

شود شاد و ز این پایگاه آوریم

#90

که آشوب ترکان و ایرانیان

✦

از این بد کجا کم شد اندر میان

#91

همه یکسره خواندند آفرین

✦

که بی‌تو مبادا زمان و زمین

#92

همه سودمندی ز گفتار تست

✦

خور و ماه روشن بدیدار تست

#93

برفتند با کشتگان همچنان

✦

گروی زره را پیاده دوان

داستان دوازده رخ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما