بخش ۳۲ - خبر کشته‌شدن پیران و ده دلاور، سوگ لهاک و فرشیدورد و رای سپاه توران به زنهار

#1

چو نزدیک بنگاه و لشکر شدند

✦

پذیرهٔ سپهبد سپاه آمدند

#2

به پیش سپه بود گستهم شیر

✦

بیامد بر پهلوان دلیر

#3

زمین را ببوسید و کرد آفرین

✦

سپاهت بی‌آزار گفتا ببین

#4

چنانچون سپردی سپردم به هم

✦

در این بود گودرز با گستهم

#5

که اندر زمان از لب دیده‌بان

✦

به گوش آمد از کوه زیبد فغان

#6

که از گرد شد دشت چون تیره شب

✦

شگفتی برآمد ز هر سو جلب

#7

خروشیدن کوس با کرنای

✦

بجنباند آن دشت گویی ز جای

#8

یکی تخت پیروزه بر پشت پیل

✦

درفشان به کردار دریای نیل

#9

هوا شد به سان پرند بنفش

✦

ز تابیدن کاویانی درفش

#10

درفشی به بالای سرو سهی

✦

پدید آمد از دور با فرهی

#11

به گردش سواران جوشنوران

✦

زمین شد بنفش از کران تا کران

#12

پس هر درفشی درفشی به پای

✦

چه از اژدها و چه پیکر همای

#13

اگر همچنین تیزرانی کنند

✦

به یک روز دیگر بدینجا رسند

#14

ز کوه کنابد همان دیده‌بان

✦

بدید آن شگفتی و آمد دوان

#15

چنین گفت گر چشم من تیره نیست

✦

وز اندوه دیدار من خیره نیست

#16

ز ترکان برآورد ایزد دمار

✦

همه رنجشان سر به سر گشت خوار

#17

سپاه اندر آمد ز بالا به پست

✦

خروشان و هر یک درفشی به دست

#18

درفش سپهدار توران نگون

✦

همی بینم از پیش غرقه به خون

#19

همان ده دلاور کز ایدر برفت

✦

ابا گرد پیران به آورد تفت

#20

همی بینم از دورشان سرنگون

✦

فگنده بر اسبان و تن پر ز خون

#21

دلیران ایران گرازان به هم

✦

رسیدند یکسر بر گستهم

#22

وز آن سوی زیبد یکی تیره‌گرد

✦

پدید آمد و دشت شد لاژورد

#23

میان سپه کاویانی درفش

✦

به پیش اندرون تیغهای بنفش

#24

درفش شهنشاه با بوق و کوس

✦

پدید آمد و شد زمین آبنوس

#25

برفتند لهاک و فرشیدورد

✦

بدانجا که بد جایگاه نبرد

#26

بدیدند کشته به دیدار خویش

✦

سپهبد برادر جهاندار خویش

#27

ابا ده سوار آن گزیده سران

✦

ز ترکان دلیران جنگاوران

#28

بر آن دیده بر زار و جوشان شدند

✦

ز خون برادر خروشان شدند

#29

همی زار گفتند کای نره شیر

✦

سپهدار پیران سوار دلیر

#30

چه بایست آن رادی و راستی

✦

چو رفتن ز گیتی چنین خواستی

#31

کنون کام دشمن برآمد همه

✦

به بد بر تو گیتی سرآمد همه

#32

که جوید کنون در جهان کین تو

✦

که گیرد کنون راه و آیین تو

#33

از این شهر ترکان و افراسیاب

✦

بد آمد سرانجامت ای نیک‌یاب

#34

بباید بریدن سر خویش پست

✦

به خون غرقه کردن بر و یال و دست

#35

چو اندرز پیران نهادند پیش

✦

نرفتند بر خیره گفتار خویش

#36

ز گودرز چون خواست پیران نبرد

✦

چنین گفت با گرد فرشیدورد

#37

که گر من شوم کشته بر کینه‌گاه

✦

شما کس مباشید پیش سپاه

#38

اگر کشته گردم بر این دشت کین

✦

شود تنگ بر نامداران زمین

#39

نه از تخمهٔ ویسه ماند کسی

✦

که اندر سرش مغز باشد بسی

#40

که بر کینه‌گه چونک ما را کشند

✦

چو سرهای ما سوی ایران کشند

#41

ز گودرز خواهد سپه زینهار

✦

شما خویشتن را مدارید خوار

#42

همه راه سوی بیابان برید

✦

مگر کز بد دشمنان جان برید

#43

به لشکرگه خویش رفتند باز

✦

همه دیده پر خون و دل پر گداز

#44

بدانست لشکر سراسر همه

✦

که شد بی‌شبان آن گرازان رمه

#45

همه سر به سر زار و گریان شدند

✦

چو بر آتش تیز بریان شدند

#46

به نزدیک لهاک و فرشیدورد

✦

برفتند با دل پر از باد سرد

#47

که اکنون چه سازیم ز این رزمگاه

✦

چو شد پهلوان پشت توران سپاه

#48

چنین گفت هر کس که پیران گرد

✦

جز از نام نیکو ز گیهان نبرد

#49

که را دل دهد نیز بستن کمر

✦

ز آهن کله برنهادن به سر

#50

چنین گفت لهاک و فرشیدورد

✦

که از خواست یزدان کرانه که کرد

#51

چنین راند بر سر ورا روزگار

✦

که بر کینه کشته شود زار و خوار

#52

به شمشیر کرده جدا سر ز تن

✦

نیابد همی کشته گور و کفن

#53

به هرجای کشته کشان دشمنش

✦

پر از خون سر و درع و خسته تنش

#54

کنون بودنی بود و پیران گذشت

✦

همه کار و کردار او باد گشت

#55

ستون سپه بود تا زنده بود

✦

به مهر سپه جانش آگنده بود

#56

سپه را ز دشمن نگهدار بود

✦

پسر با برادر برش خوار بود

#57

بدان گیتی افتاد نیک و بدش

✦

همانا که نیک است با ایزدش

#58

بس از لشکر خویش تیمار خورد

✦

ز گودرز پیمان ستد در نبرد

#59

که گر من شوم کشته در کینه‌گاه

✦

نجویی تو کین زان سپس با سپاه

#60

گذرشان دهی تا به توران شوند

✦

کمین را نسازی بریشان کمند

#61

ز پیمان نگردند ایرانیان

✦

از این در کنون نیست بیم زیان

#62

سه کار است پیش‌آمده ناگزیر

✦

همه گوش دارید برنا و پیر

#63

اگرتان به زنهار باید شدن

✦

کنونتان همی رای باید زدن

#64

وگر بازگشتن به خرگاه خویش

✦

سپردن به نیک و به بد راه خویش

#65

وگر جنگ را گرد کرده عنان

✦

یکایک به خوناب داده سنان

#66

گر ایدون کتان دل گراید به جنگ

✦

بدین رزمگه کرد باید درنگ

#67

که پیران ز مهتر سپه خواسته است

✦

سپهبد یکی لشکر آراسته است

#68

زمان تا زمان لشکر آید پدید

✦

همی کینه ز ایشان بباید کشید

#69

ز هرگونه رانیم یکسر سخن

✦

جز از خواست یزدان نباشد ز بن

#70

ور ایدون کتان رای شهرست و گاه

✦

همانا که بر ما نگیرند راه

#71

وگرتان به زنهار شاه است رای

✦

بباید بسیچید و رفتن ز جای

#72

وگرتان سوی شهر ایران هواست

✦

دل هر کسی بر تنش پادشاست

#73

ز ما دو برادر مدارید چشم

✦

که هرگز نشوییم دل را ز خشم

#74

کز این تخمهٔ ویسگان کس نبود

✦

که بند کمر بر میانش نسود

#75

بر اندرز سالار پیران شویم

✦

ز راه بیابان به توران شویم

#76

ار ایدونک بر ما بگیرند راه

✦

بکوشیم تا هستمان دستگاه

#77

چو ترکان شنیدند ز ایشان سخن

✦

یکی نیک پاسخ فگندند بن

#78

که سالار با ده یل نامدار

✦

کشیدند کشته بر آن گونه خوار

#79

وز آن روی کیخسرو آید پدید

✦

که یارد بدین رزمگاه آرمید

#80

نه اسب و سلیح و نه پای و نه پر

✦

نه گنج و نه سالار و نه نامور

#81

نه نیروی جنگ و نه راه گریز

✦

چه با خویشتن کرد باید ستیز

#82

اگر بازگردیم گودرز و شاه

✦

پس ما برانند پیل و سپاه

#83

رهایی نیابیم یک تن به جان

✦

نه خرگاه بینیم و نه دودمان

#84

به زنهار بر ما کنون عار نیست

✦

سپاه است بسیار و سالار نیست

#85

از آن پس خود از شاه ترکان چه باک

✦

چه افراسیاب و چه یک مشت خاک

داستان دوازده رخ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما