بخش ۳ - آگاهی از لشکر افراسیاب، بسیج کیخسرو و گسیل چهار سپاه به جنگ توران

#1

پس آگاهی آمد به پیروز شاه

✦

که آمد ز توران به ایران سپاه

#2

جفاپیشه بدگوهر افراسیاب

✦

ز کینه نیابد شب و روز خواب

#3

برآورد خواهد همی سر ز ننگ

✦

ز هر سو فرستاد لشکر بجنگ

#4

همی زهر ساید به نوک سنان

✦

که تابد مگر سوی ایران عنان

#5

سواران جنگی چو سیصد هزار

✦

به جیحون همی کرد خواهد گذار

#6

سپاهی که هنگام ننگ و نبرد

✦

ز جیحون به گردون برآورد گرد

#7

دلیران به درگاه افراسیاب

✦

ز بانگ تبیره نیابند خواب

#8

ز آوای شیپور و زخم درای

✦

تو گویی برآید همی دل ز جای

#9

گر آید به ایران به جنگ آن سپاه

✦

هژبر دلاور نیاید به راه

#10

سر مرز توران به پیران سپرد

✦

سپاهی فرستاد با او نه خرد

#11

سوی مرز خوارزم پنجه هزار

✦

کمربسته رفت از در کارزار

#12

سپهدارشان شیدهٔ شیر دل

✦

کز آتش ستاند به شمشیر دل

#13

سپاهی به کردار پیلان مست

✦

که با جنگ ایشان شود کوه پست

#14

چو بشنید گفتار کاراگهان

✦

پراندیشه بنشست شاه جهان

#15

به کاراگهان گفت کای بخردان

✦

من ایدون شنیدستم از موبدان

#16

که چون ماه ترکان برآید بلند

✦

ز خورشید ایرانش آید گزند

#17

سیه مار کو را سر آید بکوب

✦

ز سوراخ پیچان شود سوی چوب

#18

چو خسرو به بیداد کارد درخت

✦

بگردد بر او پادشاهی و تخت

#19

همه موبدان را بر خویش خواند

✦

شنیده سخن پیش ایشان براند

#20

نشستند با شاه ایران به راز

✦

بزرگان فرزانه و رزم ساز

#21

چو دستان سام و چو گودرز و گیو

✦

چو شیدوش و فرهاد و رهام نیو

#22

چو طوس و چو رستم یل پهلوان

✦

فریبرز و شاپور شیر دمان

#23

دگر بیژن گیو با گستهم

✦

چو گرگین و چون زنگه و گژدهم

#24

جز این نامداران لشکر همه

✦

که بودند شاه جهان را رمه

#25

ابا پهلوانان چنین گفت شاه

✦

که ترکان همی رزم جویند و گاه

#26

چو دشمن سپه کرد و شد تیز چنگ

✦

بباید بسیچید ما را به جنگ

#27

بفرمود تا بوق با گاودم

✦

دمیدند و بستند رویینه خم

#28

از ایوان به میدان خرامید شاه

✦

بیاراستند از بر پیل گاه

#29

بزد مهره در جام بر پشت پیل

✦

زمین را تو گفتی براندود نیل

#30

هوا نیلگون شد زمین رنگ رنگ

✦

دلیران لشکر به سان پلنگ

#31

به چنگ اندرون گرز و دل پر ز کین

✦

ز گردان چو دریای جوشان زمین

#32

خروشی برآمد ز درگاه شاه

✦

که ای پهلوانان ایران سپاه

#33

کسی کو بساید عنان و رکیب

✦

نباید که یابد به خانه شکیب

#34

بفرمود کز روم وز هندوان

✦

سواران جنگی گزیده گوان

#35

دلیران گردنکش از تازیان

✦

بسیچیدهٔ جنگ شیر ژیان

#36

کمربسته خواهند سیصد هزار

✦

ز دشت سواران نیزه گزار

#37

هر آن کو چهل روزه را نزد شاه

✦

نیاید نبیند به سر بر کلاه

#38

پراگنده بر گرد کشور سوار

✦

فرستاده با نامه شهریار

#39

دو هفته برآمد به فرمان شاه

✦

بجنبید در پادشاهی سپاه

#40

ز لشکر همه کشور آمد به جوش

✦

ز گیتی بر آمد سراسر خروش

#41

به شبگیر ، گاه خروش خروس

✦

ز هر سوی برخاست آوای کوس

#42

بزرگان هر کشوری با سپاه

✦

نهادند سر سوی درگاه شاه

#43

در گنجهای کهن باز کرد

✦

سپه را درم دادن آغاز کرد

#44

همه لشکر از گنج و دینار شاه

✦

به سر بر نهادند گوهر کلاه

#45

به برگستوان و به جوشن چو کوه

✦

شدند انجمن لشکری همگروه

#46

چو شد کار لشکر همه ساخته

✦

وز ایشان دل شاه پرداخته

#47

نخستین از آن لشکر نامدار

✦

سواران شمشیر زن سی هزار

#48

گزین کرد خسرو به رستم سپرد

✦

بدو گفت کای نامبردار گرد

#49

ره سیستان گیر و برکش پگاه

✦

به هندوستان اندر آور سپاه

#50

ز غزنین برو تا به راه برین

✦

چو گردد ترا تاج و تخت و نگین

#51

چو آن پادشاهی شود یکسره

✦

به آبشخور آید پلنگ و بره

#52

فرامرز را ده کلاه و نگین

✦

کسی کو بخواهد ز لشکر گزین

#53

بزن کوس رویین و شیپور و نای

✦

به کشمیر و کابل فزون زین مپای

#54

که ما را سر از جنگ افراسیاب

✦

نیابد همی خورد و آرام و خواب

#55

الانان و غزدژ به لهراسب داد

✦

بدو گفت کای گرد خسرو نژاد

#56

برو با سپاهی به کردار کوه

✦

گزین کن ز گردان لشکر گروه

#57

سواران شایستهٔ کارزار

✦

ببر تا برآری ز دشمن دمار

#58

به اشکش بفرمود تا سی هزار

✦

دمنده هژبران نیزه گزار

#59

برد سوی خوارزم کوس بزرگ

✦

سپاهی به کردار درنده گرگ

#60

زند بر در شهر خوارزم گاه

✦

ابا شیدهٔ رزم زن کینه خواه

#61

سپاه چهارم به گودرز داد

✦

چه مایه ورا پند و اندرز داد

#62

که رو با بزرگان ایران به هم

✦

چو گرگین و چون زنگه و گستهم

#63

زواره فریبرز و فرهاد و گیو

✦

گرازه سپهدار و رهام نیو

#64

بفرمود بستن کمرشان به جنگ

✦

سوی رزم توران شدن بی درنگ

#65

سپهدار گودرز کشوادگان

✦

همه پهلوانان و آزادگان

#66

نشستند بر زین به فرمان شاه

✦

سپهدار گودرز پیش سپاه

#67

به گودرز فرمود پس شهریار

✦

چو رفتی کمر بستهٔ کارزار

#68

نگر تا نیازی به بیداد دست

✦

نگردانی ایوان آباد پست

#69

کسی کو به جنگت نبندد میان

✦

چنان ساز کش از تو ناید زیان

#70

که نپسندد از ما بدی دادگر

✦

سپنجست گیتی و ما برگذر

#71

چو لشکر سوی مرز توران بری

✦

مکن تیز دل را به آتش سری

#72

نگر تا نجوشی به کردار طوس

✦

نبندی به هر کار بر پیل کوس

#73

جهاندیده‌ای سوی پیران فرست

✦

هشیوار ، وز یادگیران فرست

#74

به پند فراوانش بگشای گوش

✦

بر او چادر مهربانی بپوش

#75

به هر کار با هر کسی داد کن

✦

ز یزدان نیکی دهش یاد کن

#76

چنین گفت سالار لشکر به شاه

✦

که فرمان تو برتر از شید و ماه

#77

بدان سان شوم کم تو فرمان دهی

✦

تو شاه جهانداری و من رهی

#78

برآمد خروش از در پهلوان

✦

ز بانگ تبیره زمین شد نوان

#79

به لشکرگه آمد دمادم سپاه

✦

جهان شد ز گرد سواران سیاه

#80

به پیش سپاه اندرون پیل ، شست

✦

جهان پست گشته ز پیلان مست

#81

وزان ژنده پیلان جنگی چهار

✦

بیاراسته از در شهریار

#82

نهادند بر پشتشان تخت زر

✦

نشستنگه شاه با زیب و فر

#83

به گودرز فرمود تا بر نشست

✦

بر آن تخت زر ، از بر پیل مست

#84

برانگیخت پیلان و برخاست گرد

✦

مر آن را به نیک اختری یاد کرد

#85

که از جان پیران برآریم دود

✦

بر آن سان که گرد پی پیل بود

داستان دوازده رخ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما