بخش ۹ - پافشاری بیژن بر نبرد با هومان، ستاندن درع سیاوش و پیمان جنگ بامدادی

#1

خبر شد به بیژن که هومان چو شیر

✦

به پیش نیای تو آمد دلیر

#2

چو بشنید بیژن برآشفت سخت

✦

به خشم آمد آن شیر‌پنجه ز بخت

#3

بفرمود تا برنهادند زین

✦

بر آن پیل‌تن دیزهٔ دوربین

#4

بپوشید رومی‌زره جنگ را

✦

یکی تنگ بربست شبرنگ را

#5

به پیش پدر شد پر از کیمیا

✦

سخن گفت با او ز بهر نیا

#6

چنین گفت مر گیو را کای پدر

✦

بگفتم ترا من همه در به در

#7

که گودرز را هوش کمتر شده‌ست

✦

به آیین نبینی که دیگر شده‌ست

#8

دلش پر نهیب است و پرخون جگر

✦

ز تیمار و ز درد چندان پسر

#9

که از تن سرانشان جدا کرده‌دید

✦

بدان رزمگه جمله افگنده‌دید

#10

نشان آنک ترکی بیامد دلیر

✦

میان دلیران به کردار شیر

#11

به پیش نیا رفت نیزه به دست

✦

همی بر خروشید بر سان مست

#12

چنان بد کز این لشکر نامدار

✦

سواری نبود از در کارزار

#13

که او را به نیزه برافراختی

✦

چو بر بابزن مرغ بر ساختی

#14

تو ای مهربان باب بسیار‌هوش

✦

دو کتفم به درع سیاوش بپوش

#15

نشاید جز از من که سازم نبرد

✦

بدان تا برآرم ز مردیش گرد

#16

بدو گفت گیو ای پسر هوش دار

✦

به گفتار من سر به سر گوش دار

#17

ترا گفته بودم که تندی مکن

✦

ز گودرز بر بد مگردان سخن

#18

که او کار دیده‌ست و داناترست

✦

بدین لشکر نامور مهترست

#19

سواران جنگی به پیش اندرند

✦

که بر کینه‌گه پیل را بشکرند

#20

نفرمود با او کسی را نبرد

✦

جوانی مگر مر ترا خیره کرد؟

#21

که گردن بدین سان برافراختی

✦

بدین آرزو پیش من تاختی

#22

نیم من بدین کار همداستان

✦

مزن نیز پیشم چنین داستان

#23

بدو گفت بیژن که گر کام من

✦

نجویی نخواهی مگر نام من

#24

شوم پیش سالار بسته‌کمر

✦

زنم دست بر جنگ هومان به بر

#25

وز آنجا بزد اسب و برگاشت روی

✦

به نزدیک گودرز شد پوی پوی

#26

ستایش‌کنان پیش او شد به درد

✦

هم این داستان سر به سر یاد کرد

#27

که ای پهلوان جهاندار شاه

✦

شناسای هر کار و زیبای گاه

#28

شگفتی همی‌بینم از تو یکی

✦

وگر چند هستم به هوش اندکی

#29

کز این رزمگه بوستان ساختی

✦

دل از کین ترکان بپرداختی

#30

شگفتی‌تر آنک از میان سپاه

✦

یکی ترک بدبخت گم‌کرده راه

#31

بیامد که یزدان نیکی‌کنش

✦

همی بد سگالید با بد تنش

#32

بیاوردش از پیش توران سپاه

✦

بدان تا به دست تو گردد تباه

#33

به دام آمده گرگ برگاشتی

✦

ندانم کز این خود چه پنداشتی

#34

تو دانی که گر خون او بی‌درنگ

✦

بریزند پیران نیاید به جنگ

#35

مپندار کاو کینه بیش آورد

✦

سپه را بر این دشت پیش آورد

#36

من اینک به خون چنگ را شسته‌ام

✦

همان جنگ او را کمر بسته‌ام

#37

چو دستور باشد مرا پهلوان

✦

شوم پیش او چون هژبر دمان

#38

بفرماید اکنون سپهبد به گیو

✦

مگر کان سلیح سیاووش نیو

#39

دهد مر مرا خود و رومی‌زره

✦

ز بند زره برگشاید گره

#40

چو بشنید گودرز گفتار اوی

✦

بدید آن دل و رای هشیار اوی

#41

ز شادی بر او آفرین کرد سخت

✦

که از تو مگرداد جاوید بخت

#42

تو تا برنشستی به زین پلنگ

✦

نهنگ از دم آسود و شیران ز جنگ

#43

به هر کارزار اندر آیی دلیر

✦

به هر جنگ پیروز باشی چو شیر

#44

نگه کن که با او به آوردگاه

✦

توانی شدن زان پس آورد خواه

#45

که هومان یکی بدکنش ریمن است

✦

به آورد و جنگ او چو آهرمن است

#46

جوانی و ناگشته بر سر سپهر

✦

نداری همی بر تن خویش مهر

#47

بمان تا یکی رزم دیده هژبر

✦

فرستم به جنگش به کردار ابر

#48

بر او تیرباران کند چون تگرگ

✦

به سر بر بدوزدش پولاد ترگ

#49

بدو گفت بیژن که ای پهلوان

✦

هنرمند باشد دلیر و جوان

#50

مرا گر بدیدی به رزم فرود

✦

ز سر باز باید کنون آزمود

#51

به جنگ پشن بر نوشتم زمین

✦

نبیند کسی پشت من روز کین

#52

مرا زندگانی نه اندر خورست

✦

گر از دیگرانم هنر کمترست

#53

وگر بازداری مرا زین سخن

✦

بدان روی کآهنگ هومان مکن

#54

بنالم من از پهلوان پیش شاه

✦

نخواهم کمر زان سپس نه کلاه

#55

بخندید گودرز و زو شاد شد

✦

به سان یکی سرو آزاد شد

#56

بدو گفت نیک اختر و بخت گیو

✦

که فرزند بیند همی چون تو نیو

#57

تو تا چنگ را باز کردی به جنگ

✦

فروماند از جنگ چنگ پلنگ

#58

ترا دادم این رزم هومان کنون

✦

مگر بخت نیکت بود رهنمون

#59

گر این اهرمن را به دست تو هوش

✦

برآید به فرمان یزدان بکوش

#60

به نام جهاندار یزدان ما

✦

به پیروزی شاه و گردان ما

#61

بگویم کنون گیو را کان زره

✦

که بیژن همی‌خواهد او را بده

#62

گر ایدونک پیروز باشی بر اوی

✦

ترا بیشتر نزد من آبروی

#63

ز فرهاد و گیوت برآرم به جاه

✦

به گنج و سپاه و به تخت و کلاه

#64

بگفت این سخن با نبیره نیا

✦

نبیره پر از بند و پر کیمیا

#65

پیاده شد از اسب و روی زمین

✦

ببوسید و بر باب کرد آفرین

#66

بخواند آن زمان گیو را پهلوان

✦

سخن گفت با او ز بهر جوان

#67

وز آن خسروانی زره یاد کرد

✦

کجا خواست بیژن ز بهر نبرد

#68

چنین داد پاسخ پدر را پسر

✦

که ای پهلوان جهان سر به سر

#69

مرا هوش و جان و جهان این یکیست

✦

به چشمم چنین جان او خوار نیست

#70

بدو گفت گودرز کای مهربان

✦

جز این برد باید به وی بر گمان

#71

که هر چند بیژن جوانست و نو

✦

به هر کار دارد خرد پیشرو

#72

و دیگر که این جای کین جستن است

✦

جهان را ز آهرمنان شستن است

#73

به کین سیاوش به فرمان شاه

✦

نشاید به پیوند کردن نگاه

#74

و گر بارد از ابر پولاد تیغ

✦

نشاید که داریم ما جان دریغ

#75

نشاید شکستن دلش را به جنگ

✦

بپوشیدنش جامهٔ نام و ننگ

#76

که چون کاهلی پیشه گیرد جوان

✦

بماند منش پست و تیره روان

#77

چو پاسخ چنین یافت چاره نبود

✦

یکی با پسر نیز بند آزمود

#78

به گودرز گفت ای جهان‌پهلوان

✦

به جایی که پیکار خیزد به جان

#79

مرا خود شب و روز کارست پیش

✦

چرا داد باید مرا جان خویش

#80

نه فرزند باید نه گنج و سپاه

✦

نه آزرم سالار و فرمان شاه

#81

اگر جنگ جوید سلیحش کجاست؟

✦

زره دارد از من چه بایدش خواست

#82

چنین گفت پیش پدر رزمساز

✦

که ما را به درع تو ناید نیاز

#83

بر آنی که اندر جهان سر به سر

✦

به درع تو جویند مردان هنر

#84

چو درع سیاوش نباشد به جنگ

✦

نجویند گردنکشان نام و ننگ

#85

برانگیخت اسب از میان سپاه

✦

که آید ز لشکر به آوردگاه

#86

چو از پیش گودرز شد ناپدید

✦

دل گیو ز اندوه او بردمید

#87

پشیمان شد از درد دل خون گریست

✦

نگر تا غم و مهر فرزند چیست

#88

یکی بآسمان برفرازید سر

✦

پر از خون دل از درد خسته جگر

#89

به دادار گفت ار جهان‌داوری

✦

یکی سوی این خسته‌دل بنگری

#90

نسوزی تو از جان بیژن دلم

✦

که ز آب مژه تا دل اندر گلم

#91

به من باز بخشش تو ای کردگار

✦

بگردان ز جانش بد روزگار

#92

بیامد پراندیشه دل پهلوان

✦

پر از خون دل از بهر رفته جوان

#93

به دل گفت خیره بیازردمش

✦

چرا خواسته پیش ناوردمش

#94

گر او را ز هومان بد آید به سر

✦

چه باید مرا درع و تیغ و کمر

#95

بمانم پر از حسرت و درد و خشم

✦

پر از آرزو دل پر از آب چشم

#96

وز آنجا دمان هم به کردار گرد

✦

به پیش پسر شد به جای نبرد

#97

بدو گفت ما را چه داری به تنگ

✦

همی تیزی آری به جای درنگ

#98

سیه مار چندان دمد روز جنگ

✦

که از ژرف دریا برآید نهنگ

#99

درفشیدن ماه چندان بود

✦

که خورشید تابنده پنهان بود

#100

کنون سوی هومان شتابی همی

✦

ز فرمان من سر بتابی همی

#101

چنین برگزینی همی رای خویش

✦

ندانی که چون آیدت کار پیش

#102

بدو گفت بیژن که ای نیو باب

✦

دل من ز کین سیاوش متاب

#103

که هومان نه از روی وز آهن است

✦

نه پیل ژیان و نه آهرمن است

#104

یکی مرد جنگ است و من جنگجوی

✦

از او برنتابم به بخت تو روی

#105

نوشته مگر بر سرم دیگرست

✦

زمانه به دست جهان‌داورست

#106

اگر بودنی بود دل را به غم

✦

سزد گر نداری نباشی دژم

#107

چو بشنید گفتار پور دلیر

✦

میان بستهٔ جنگ بر سان شیر

#108

فرودآمد از دیزهٔ راهجوی

✦

سپر داد و درع سیاوش بدوی

#109

بدو گفت گر کارزارت هواست

✦

چنین بر خرد کام تو پادشاست

#110

بر این بارهٔ گامزن برنشین

✦

که زیر تو اندر نوردد زمین

#111

سلیحم همیدون به کار آیدت

✦

چو با اهرمن کارزار آیدت

#112

چو اسب پدر دید بر پای پیش

✦

چو باد اندر آمد ز بالای خویش

#113

بر آن بارهٔ خسروی برنشست

✦

کمر بست و بگرفت گرزش به دست

#114

یکی ترجمان را ز لشکر بجست

✦

که گفتار ترکان بداند درست

#115

بیامد به سان هژبر ژیان

✦

به کین سیاووش بسته میان

#116

چو بیژن به نزدیک هومان رسید

✦

یکی آهنین کوه پوشیده دید

#117

ز جوشن همه دشت روشن شده

✦

یکی پیل در زیر جوشن شده

#118

از آن پس بفرمود تا ترجمان

✦

یکی بانگ برزد بر آن بدگمان

#119

که گر جنگ جویی یکی بازگرد

✦

که بیژن همی با تو جوید نبرد

#120

همی‌گوید ای رزم‌دیده سوار

✦

چه پویانی اسب اندر این مرغزار؟

#121

کز افراسیاب اندر آیدت بد

✦

ز توران زمین بر تو نفرین سزد

#122

به کینه پی‌افگنده و بدخوی

✦

ز ترکان گنهکارتر کس توی

#123

عنان بازکش ز این تگاور هیون

✦

کت اکنون ز کینه بجوشید خون

#124

یکی برگزین جایگاه نبرد

✦

به دشت و در و کوه با من بگرد

#125

وگر در میان دو رویه سپاه

✦

بگردی به لاف از پی نام و جاه

#126

کجا دشمن و دوست بیند ترا

✦

دل اکنون کجا برگزیند ترا

#127

چو بشنید هومان بدو گفت زه

✦

زره را به کینم تو بستی گره

#128

ز یزدان سپاس و بدویم پناه

✦

کت آورد پیشم بدین رزمگاه

#129

به لشکر بر آن سان فرستمت باز

✦

که گیو از تو ماند به گرم و گداز

#130

سرت را ز تن دور مانم نه دیر

✦

چنان کز تبارت فراوان دلیر

#131

چه سودست کآمد به نزدیک شب

✦

رو اکنون به زنهار تاریک شب

#132

من اکنون یکی باز لشگر شوم

✦

به شبگیر نزدیک مهتر شوم

#133

وزآنجا دمان گردن افراخته

✦

بیایم نبرد ترا ساخته

#134

چنین پاسخ آورد بیژن که شو

✦

پست باد و آهرمنت پیشرو

#135

همه دشمنان سر به سر کشته باد

✦

گر آواره از جنگ برگشته باد

#136

چو فردا بیایی به آوردگاه

✦

نبیند ترا نیز شاه و سپاه

#137

سرت را چنان دور مانم ز پای

✦

کزان پس به لشکر نیایدت رای

داستان دوازده رخ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما