#1
چو نزدیک بنگاه و لشکر شدند
✦
پذیرهٔ سپهبد سپاه آمدند
“As they drew near the camp and army, the host came out to greet the commander.”
#2
به پیش سپه بود گستهم شیر
✦
بیامد بر پهلوان دلیر
“At the head of the host was Gostahm the lion, who approached the brave paladin.”
#3
زمین را ببوسید و کرد آفرین
✦
سپاهت بی‌آزار گفتا ببین
“He kissed the ground, offered praises, and said, 'Behold, your army remains unscathed.'”
#4
چنانچون سپردی سپردم به هم
✦
در این بود گودرز با گستهم
“'Just as you entrusted them to me, I have delivered them whole.' While Goudarz and Gostahm spoke thus,”
#5
که اندر زمان از لب دیده‌بان
✦
به گوش آمد از کوه زیبد فغان
“Suddenly from the lips of the lookout atop Mount Zibad, a loud cry echoed forth.”
#6
که از گرد شد دشت چون تیره شب
✦
شگفتی برآمد ز هر سو جلب
“The plain turned pitch-black as night with rising dust, and cries of wonder arose from every side.”
#7
خروشیدن کوس با کرنای
✦
بجنباند آن دشت گویی ز جای
“The thunder of drums and clarions shook the plain as though moving the earth itself.”
#8
یکی تخت پیروزه بر پشت پیل
✦
درفشان به کردار دریای نیل
“A turquoise throne sat atop an elephant, shining bright like the azure Nile.”
#9
هوا شد به سان پرند بنفش
✦
ز تابیدن کاویانی درفش
“The sky became like violet silk from the radiant glow of the Kavian Banner.”
#10
درفشی به بالای سرو سهی
✦
پدید آمد از دور با فرهی
“A banner tall as a graceful cypress appeared from afar, glowing with divine glory.”
#11
به گردش سواران جوشنوران
✦
زمین شد بنفش از کران تا کران
“Armored riders surrounded it, turning the land violet from end to end.”
#12
پس هر درفشی درفشی به پای
✦
چه از اژدها و چه پیکر همای
“Standard followed standard—some bearing the dragon, others the sacred Homa.”
#13
اگر همچنین تیزرانی کنند
✦
به یک روز دیگر بدینجا رسند
“'If they ride at such speed, they will reach this place within another day.'”
#14
ز کوه کنابد همان دیده‌بان
✦
بدید آن شگفتی و آمد دوان
“From Mount Gonabad, another lookout saw this marvel and came running down.”
#15
چنین گفت گر چشم من تیره نیست
✦
وز اندوه دیدار من خیره نیست
“He said, 'If my eyes do not deceive me, and my sight is not blinded by grief,'”
#16
ز ترکان برآورد ایزد دمار
✦
همه رنجشان سر به سر گشت خوار
“'God has brought ruin upon the Turanians, and all their labor has turned to dust.'”
#17
سپاه اندر آمد ز بالا به پست
✦
خروشان و هر یک درفشی به دست
“'The army descended from the heights to the lowlands, shouting with banners in hand.'”
#18
درفش سپهدار توران نگون
✦
همی بینم از پیش غرقه به خون
“'I see the banner of Turan's commander upside down before them, drenched in blood!'”
#19
همان ده دلاور کز ایدر برفت
✦
ابا گرد پیران به آورد تفت
“'And those ten champions who departed hence with brave Piran for swift battle—'”
#20
همی بینم از دورشان سرنگون
✦
فگنده بر اسبان و تن پر ز خون
“'I see them from afar, upside down upon their horses, their bodies covered in blood!'”
#21
دلیران ایران گرازان به هم
✦
رسیدند یکسر بر گستهم
“The champions of Iran advanced together and all reached Gostahm.”
#22
وز آن سوی زیبد یکی تیره‌گرد
✦
پدید آمد و دشت شد لاژورد
“From the side of Zibad, a dark cloud of dust arose, turning the plain lapis blue.”
#23
میان سپه کاویانی درفش
✦
به پیش اندرون تیغهای بنفش
“Amidst the army blazed the Kavian Banner, preceded by gleaming violet blades.”
#24
درفش شهنشاه با بوق و کوس
✦
پدید آمد و شد زمین آبنوس
“The banner of the King of Kings appeared with trumpets and drums, and the earth turned to ebony.”
#25
برفتند لهاک و فرشیدورد
✦
بدانجا که بد جایگاه نبرد
“Lahhak and Farshidvard went to the site where the battle had taken place.”
#26
بدیدند کشته به دیدار خویش
✦
سپهبد برادر جهاندار خویش
“They beheld with their own eyes their slain brother, their commander and world-ruler.”
#27
ابا ده سوار آن گزیده سران
✦
ز ترکان دلیران جنگاوران
“Along with the ten chosen horsemen, the valiant Turanian warlords.”
#28
بر آن دیده بر زار و جوشان شدند
✦
ز خون برادر خروشان شدند
“At that vantage point they wept and burned in grief, lamenting bitterly over their brother's blood.”
#29
همی زار گفتند کای نره شیر
✦
سپهدار پیران سوار دلیر
“They wept and cried out, 'O mighty lion! O Commander Piran, brave horseman!'”
#30
چه بایست آن رادی و راستی
✦
چو رفتن ز گیتی چنین خواستی
“'What availed all your generosity and righteousness, when fate willed your departure from this world in such a manner?'”
#31
کنون کام دشمن برآمد همه
✦
به بد بر تو گیتی سرآمد همه
“'Now the enemy's desire is fulfilled, and the world has closed upon you in tragedy.'”
#32
که جوید کنون در جهان کین تو
✦
که گیرد کنون راه و آیین تو
“'Who will now avenge you in the world? Who will uphold your path and principles?'”
#33
از این شهر ترکان و افراسیاب
✦
بد آمد سرانجامت ای نیک‌یاب
“'From this realm of Turanians and Afrasiab, your end turned to ill, O noble one!'”
#34
بباید بریدن سر خویش پست
✦
به خون غرقه کردن بر و یال و دست
“'We ought to cut off our own heads and drown our breasts and hands in blood!'”
#35
چو اندرز پیران نهادند پیش
✦
نرفتند بر خیره گفتار خویش
“But recalling Piran's final counsel, they did not act blindly upon their desperate words.”
#36
ز گودرز چون خواست پیران نبرد
✦
چنین گفت با گرد فرشیدورد
“For when Piran had sought battle from Goudarz, he had spoken thus to brave Farshidvard:”
#37
که گر من شوم کشته بر کینه‌گاه
✦
شما کس مباشید پیش سپاه
“'If I am slain upon the battlefield of malice, stay not at the head of the host.'”
#38
اگر کشته گردم بر این دشت کین
✦
شود تنگ بر نامداران زمین
“'If I am killed in this valley of vengeance, the earth shall grow narrow for our nobles.'”
#39
نه از تخمهٔ ویسه ماند کسی
✦
که اندر سرش مغز باشد بسی
“'None of the lineage of Veyseh shall remain who possesses any wisdom or mind.'”
#40
که بر کینه‌گه چونک ما را کشند
✦
چو سرهای ما سوی ایران کشند
“'When they slay us upon the battlefield and carry our heads toward Iran,'”
#41
ز گودرز خواهد سپه زینهار
✦
شما خویشتن را مدارید خوار
“'The host must seek quarter from Goudarz, and you must not abase yourselves.'”
#42
همه راه سوی بیابان برید
✦
مگر کز بد دشمنان جان برید
“'Take your path through the desert, that peradventure you may save your lives from enemy harm.'”
#43
به لشکرگه خویش رفتند باز
✦
همه دیده پر خون و دل پر گداز
“So they returned to their encampment, their eyes filled with blood and their hearts melting in grief.”
#44
بدانست لشکر سراسر همه
✦
که شد بی‌شبان آن گرازان رمه
“The entire host realized that their soaring flock was now left without a shepherd.”
#45
همه سر به سر زار و گریان شدند
✦
چو بر آتش تیز بریان شدند
“All of them weeping and sorrowful, roasting like meat upon a roaring fire.”
#46
به نزدیک لهاک و فرشیدورد
✦
برفتند با دل پر از باد سرد
“They went to Lahhak and Farshidvard, their hearts filled with cold sighs of sorrow.”
#47
که اکنون چه سازیم ز این رزمگاه
✦
چو شد پهلوان پشت توران سپاه
“Saying, "What shall we now devise on this battlefield, now that the champion—the mainstay of Turan's army—is gone?"”
#48
چنین گفت هر کس که پیران گرد
✦
جز از نام نیکو ز گیهان نبرد
“Everyone said, "Piran the hero took nothing from this world except a good name."”
#49
که را دل دهد نیز بستن کمر
✦
ز آهن کله برنهادن به سر
“"Who now has the heart to gird his loins for battle, or to place an iron helmet upon his head?"”
#50
چنین گفت لهاک و فرشیدورد
✦
که از خواست یزدان کرانه که کرد
“Thus spoke Lahhak and Farshidvard: "Who has ever turned aside from the divine will of God?"”
#51
چنین راند بر سر ورا روزگار
✦
که بر کینه کشته شود زار و خوار
“"Fate so decreed over his head, that he should be slain miserably in this vengeance."”
#52
به شمشیر کرده جدا سر ز تن
✦
نیابد همی کشته گور و کفن
“"With a sword his head was severed from his body; the slain leader finds neither grave nor shroud."”
#53
به هرجای کشته کشان دشمنش
✦
پر از خون سر و درع و خسته تنش
“"Everywhere his enemies drag his dead body, his head and armor drenched in blood, his body wounded."”
#54
کنون بودنی بود و پیران گذشت
✦
همه کار و کردار او باد گشت
“"Now what was destined has come to pass and Piran is gone; all his labor and deeds have turned to wind."”
#55
ستون سپه بود تا زنده بود
✦
به مهر سپه جانش آگنده بود
“"As long as he lived, he was the pillar of the army; his soul was brimful of love for the host."”
#56
سپه را ز دشمن نگهدار بود
✦
پسر با برادر برش خوار بود
“"He protected the army from the enemy; before their safety, his own son and brother were held light."”
#57
بدان گیتی افتاد نیک و بدش
✦
همانا که نیک است با ایزدش
“"His good and evil deeds have passed to the world beyond; surely he fares well with his Maker."”
#58
بس از لشکر خویش تیمار خورد
✦
ز گودرز پیمان ستد در نبرد
“"He took great care for his troops, and exacted a pledge from Goudarz during the battle:"”
#59
که گر من شوم کشته در کینه‌گاه
✦
نجویی تو کین زان سپس با سپاه
“'That if I should be slain in this field of strife, you shall seek no vengeance against my army thereafter;'”
#60
گذرشان دهی تا به توران شوند
✦
کمین را نسازی بریشان کمند
“'You shall grant them safe passage back to Turan, nor set the snare of ambush upon them.'”
#61
ز پیمان نگردند ایرانیان
✦
از این در کنون نیست بیم زیان
“"The Iranians will not break their covenant; on this account, there is now no fear of harm."”
#62
سه کار است پیش‌آمده ناگزیر
✦
همه گوش دارید برنا و پیر
“"Three paths lie inevitably before us; listen closely, both young and old!"”
#63
اگرتان به زنهار باید شدن
✦
کنونتان همی رای باید زدن
“"If you must seek quarter and surrender, you must deliberate upon it right now;"”
#64
وگر بازگشتن به خرگاه خویش
✦
سپردن به نیک و به بد راه خویش
“"Or if you choose to return to your camp, committing your path to whatever good or ill may come;"”
#65
وگر جنگ را گرد کرده عنان
✦
یکایک به خوناب داده سنان
“"Or if you gather your reins for combat, dipping every spearhead in a stream of blood."”
#66
گر ایدون کتان دل گراید به جنگ
✦
بدین رزمگه کرد باید درنگ
“"If indeed your hearts incline toward battle, you must tarry upon this field of strife;"”
#67
که پیران ز مهتر سپه خواسته است
✦
سپهبد یکی لشکر آراسته است
“"For Piran had requested reinforcements from the King, and the Commander has assembled a host;"”
#68
زمان تا زمان لشکر آید پدید
✦
همی کینه ز ایشان بباید کشید
“"Moment by moment fresh troops shall appear, and vengeance must be exacted through them."”
#69
ز هرگونه رانیم یکسر سخن
✦
جز از خواست یزدان نباشد ز بن
“"We may speak at length on every option, yet at root nothing comes to pass save by God's will."”
#70
ور ایدون کتان رای شهرست و گاه
✦
همانا که بر ما نگیرند راه
“"And if your choice is to return to your realm and throne, surely they will not bar our path;"”
#71
وگرتان به زنهار شاه است رای
✦
بباید بسیچید و رفتن ز جای
“"And if your counsel is to ask quarter of the King, you must make ready and depart from this place;"”
#72
وگرتان سوی شهر ایران هواست
✦
دل هر کسی بر تنش پادشاست
“"Or if you long to journey toward the land of Iran, every man's heart is sovereign over his own body."”
#73
ز ما دو برادر مدارید چشم
✦
که هرگز نشوییم دل را ز خشم
“"Expect nothing of us two brothers, for we shall never wash our hearts clean of wrath!"”
#74
کز این تخمهٔ ویسگان کس نبود
✦
که بند کمر بر میانش نسود
“"For of the lineage of Viseh there was none whose waist was not bound with the belt of battle."”
#75
بر اندرز سالار پیران شویم
✦
ز راه بیابان به توران شویم
“"We shall follow the counsel of our leader Piran, and take the desert path back to Turan."”
#76
ار ایدونک بر ما بگیرند راه
✦
بکوشیم تا هستمان دستگاه
“"And if they block our path, we shall fight as long as power and means remain to us."”
#77
چو ترکان شنیدند ز ایشان سخن
✦
یکی نیک پاسخ فگندند بن
“When the Turks heard these words from them, they laid the foundation of a fitting response:”
#78
که سالار با ده یل نامدار
✦
کشیدند کشته بر آن گونه خوار
“"Our commander, along with ten famed champions, lie dragged in death in such wretched plight;"”
#79
وز آن روی کیخسرو آید پدید
✦
که یارد بدین رزمگاه آرمید
“"And from that side Kay Khosrow approaches—who could dare linger upon this field of war?"”
#80
نه اسب و سلیح و نه پای و نه پر
✦
نه گنج و نه سالار و نه نامور
“"We have neither horse nor arms, nor feet nor wings; neither treasure, nor leader, nor famed champion left!"”
#81
نه نیروی جنگ و نه راه گریز
✦
چه با خویشتن کرد باید ستیز
“Neither have we the strength for battle nor a path to flee; why should we wage a hopeless strife against ourselves?”
#82
اگر بازگردیم گودرز و شاه
✦
پس ما برانند پیل و سپاه
“If we turn back, Goudarz and the King will send their war-elephants and host behind us in pursuit.”
#83
رهایی نیابیم یک تن به جان
✦
نه خرگاه بینیم و نه دودمان
“Not a single soul among us shall escape alive, nor shall we ever behold our pavilions or kin again.”
#84
به زنهار بر ما کنون عار نیست
✦
سپاه است بسیار و سالار نیست
“To seek quarter is now no shame upon us; for though our host is vast, we are left without a leader.”
#85
از آن پس خود از شاه ترکان چه باک
✦
چه افراسیاب و چه یک مشت خاک
“Henceforth, what dread have we of the King of the Turks? What is Afrasiab but a mere handful of dust?”