بخش ۱۵ - پاسخ نامهٔ گودرز به پیران: نکوهش فریب، رد آشتی و استوار کردن کین سیاوش

#1

سر نامه کرد آفرین از نخست

✦

دگر پاسخ آورد یکسر درست

#2

که بر خواندم نامه را سر به سر

✦

شنیدیم گفتار تو در به در

#3

رسانید رویین بر ما پیام

✦

یکایک همه هرچ بردی تو نام

#4

ولیکن شگفت آمدم کار تو

✦

همی ز این چنین چرب گفتار تو

#5

دلت با زبان هیچ همسایه نیست

✦

روان ترا از خرد مایه نیست

#6

به هرجای چربی به کار آوری

✦

چنین تو سخن پرنگار آوری

#7

کسی را که از بن نباشد خرد

✦

گمان بر تو بر مهربانی برد

#8

چو شوره زمینی که از دور آب

✦

نماید چو تابد بر او آفتاب

#9

ولیکن نه گاه فریبست و بند

✦

که هنگام گرزست و تیغ و کمند

#10

مرا با تو جز کین و پیکار نیست

✦

گه پاسخ و روز گفتار نیست

#11

نگر تا چه سان گردد اکنون سپهر

✦

نه جای فریبست و پیوند و مهر

#12

کرا داد خواهد جهاندار زور

✦

کرا بردهد بخت پیروز هور

#13

ولیکن بدین گفته پاسخ شنو

✦

خرد یاد کن بخت را پیشرو

#14

نخست آنک گفتی که از مهر نیز

✦

ز یزدان وز گردش رستخیز

#15

نخواهم که آید مرا پیش جنگ

✦

دلم گشت از این کار بیداد تنگ

#16

دلت با زبان آشنایی نداشت

✦

بدان گه که این گفته بر دل گماشت

#17

اگر داد بودی به دلت اندرون

✦

ترا پیشدستی نبودی به خون

#18

کز آغاز کار اندر آمد نخست

✦

نبودی به خون ریختن هیچ سست

#19

نخستین که آمد به پیش تو گیو

✦

از ایران هشیوار مردان نیو

#20

بسازیده مر جنگ را لشکری

✦

ز کشور دمان تا دگر کشوری

#21

تو کردی همه جنگ را دست پیش

✦

سپه را تو برکندی از جای خویش

#22

خرد، ار پس آمد تو پیش آمدی

✦

به فرجام آرام بیش آمدی

#23

ولیکن سرشت بد و خوی بد

✦

ترا نگذراند به راه خرد

#24

بدی خود بدان تخمه در گوهرست

✦

به بد کردن آن تخمه اندر خورست

#25

شنیدی که بر ایرج نیک‌بخت

✦

چه آمد ز تور از پی تاج و تخت

#26

چو از تور و سلم اندر آمد زمین

✦

سراسر بگسترد بیداد و کین

#27

فریدون که از درد دل روز و شب

✦

گشادی به نفرین ایشان دو لب

#28

به افراسیاب آمد آن مهر بد

✦

از آن نامداران اندک خرد

#29

ز سر با منوچهر نو کین نهاد

✦

همیدون ابا نوذر و کیقباد

#30

به کاووس کی کرد خود آنچ کرد

✦

برآورد از ایران آباد گرد

#31

از آن پس به کین سیاووش باز

✦

فگند این چنین کینهٔ نو دراز

#32

نیامد بدانگه ترا داد یاد

✦

که او بی‌گنه جان شیرین بداد

#33

چه مایه بزرگان که از تخت و گاه

✦

از ایران شدند اندر این کین تباه

#34

و دیگر که گفتی که با پیر سر

✦

به خون ریختن کس نبندد کمر

#35

بدان ای جهاندیدهٔ پرفریب

✦

به هر کار دیده فراز و نشیب

#36

که یزدان مرا زندگانی دراز

✦

بدان داد با بخت گردن‌فراز

#37

که از شهر توران به روز نبرد

✦

ز کینه برآرم به خورشید گرد

#38

بترسم همی زانک یزدان من

✦

ز تن بگسلاند مگر جان من

#39

من این کینه را ناوریده به جای

✦

بر و بومتان ناسپرده به پای

#40

سه دیگر که گفتی ز یزدان پاک

✦

نبینم به دلت اندرون بیم و باک

#41

ندانی کز این خیره خون ریختن

✦

گرفتار کردی به فرجام تن

#42

من اکنون بدین خوب گفتار تو

✦

اگر باز گردم ز پیکار تو

#43

به هنگام پرسش ز من کردگار

✦

بپرسد از این گردش روزگار

#44

که سالاری و گنج و مردانگی

✦

ترا دادم و زور و فرزانگی

#45

به کین سیاوش کمر بر میان

✦

نبستی چرا پیش ایرانیان

#46

به هفتاد خون گرامی پسر

✦

بپرسد ز من داور دادگر

#47

ز پاسخ به پیش جهان‌آفرین

✦

چه گویم چرا بازگشتم ز کین

#48

ز کار سیاوش چهارم سخن

✦

که افگندی ای پیر سالار بن

#49

که گفتی ز بهر تنی گشته خاک

✦

نشاید ستد زنده را جان پاک

#50

تو بشناس کین زشت کردارها

✦

به دل پر ز هر گونه آزارها

#51

که با شهر ایران شما کرده‌اید

✦

چه مایه کیان را بیازرده‌اید

#52

چه پیمان شکستن چه کین ساختن

✦

همیشه به سوی بدی تاختن

#53

چو یاد آورم چون کنم آشتی

✦

که نیکی سراسر بدی کاشتی

#54

به پنجم که گفتی که پیمان کنم

✦

ز توران سران را گروگان کنم

#55

به نزدیک خسرو فرستیم گنج

✦

ببندیم بر خویشتن راه رنج

#56

بدان ای نگهبان توران سپاه

✦

که فرمان جز اینست ما را ز شاه

#57

مرا جنگ فرمود و آویختن

✦

به کین سیاووش خون ریختن

#58

چو فرمان خسرو نیارم به جای

✦

روان شرم دارد به دیگر سرای

#59

ور اومید داری که خسرو به مهر

✦

گشاید بر این گفتها بر تو چهر

#60

گروگان و آن خواسته هرچ هست

✦

چو لهاک و رویین خسروپرست

#61

گسی کن بزودی به نزدیک شاه

✦

سوی شهر ایران گشادست راه

#62

ششم شهر ایران که کردی تو یاد

✦

بر و بوم آباد فرخ‌نژاد

#63

سپاریم گفتی به خسرو همه

✦

ز هر سو بر خویش خوانم رمه

#64

ترا کرد یزدان از آن بی‌نیاز

✦

گر آگه نه‌ای تا گشاییم راز

#65

سوی باختر تا به مرز خزر

✦

همه گشت لهراسب را سر به سر

#66

سوی نیمروز اندرون تا بسند

✦

جهان شد به کردار روی پرند

#67

تهم رستم نیو با تیغ تیز

✦

برآورد از ایشان دم رستخیز

#68

سر هندوان با درفش سیاه

✦

فرستاد رستم به نزدیک شاه

#69

دهستان و خوارزم و آن بوم و بر

✦

که ترکان برآورده بودند سر

#70

بیابان از ایشان بپرداختند

✦

سوی باختر تاختن ساختند

#71

ببارید بر شیده اشکش تگرگ

✦

فراز آوریدش به نزدیک مرگ

#72

اسیران وز خواسته چند چیز

✦

فرستاد نزدیک خسرو به نیز

#73

وز این سو من و تو به جنگ اندریم

✦

بدین مرکز نام و ننگ اندریم

#74

به یک جنگ دیدی همه دستبرد

✦

از این نامداران و مردان گرد

#75

ور ایدونک روی اندر آری به روی

✦

رهانم ترا ز این همه گفت و گوی

#76

به نیروی یزدان و فرمان شاه

✦

به خون غرقه گردانم این رزمگاه

#77

تو ای نامور پهلوان سپاه

✦

نگه کن بدین گردش هور و ماه

#78

که بند سپهری فراز آمدست

✦

سر بخت ترکان به گاز آمدست

#79

نگر تا ز کردار بدگوهرت

✦

چه آرد جهان‌آفرین بر سرت

#80

زمانه ز بد دامن اندر کشید

✦

مکافات بد را بد آید پدید

#81

تو بندیش هشیار و بگشای گوش

✦

سخن از خردمند مردم نیوش

#82

بدان کین چنین لشکر نامدار

✦

سواران شمشیرزن صدهزار

#83

همه نامجوی و همه کینه‌خواه

✦

به افسون نگردند ازین رزمگاه

#84

زمانه برآمد به هفتم سخن

✦

فگندی وفا را به سوگند بن

#85

به پیمان مرا با تو گفتار نیست

✦

خرد را روانت خریدار نیست

#86

ازیراک با هرک پیمان کنی

✦

وفا را به فرجام هم بشکنی

#87

به سوگند تو شد سیاوش به باد

✦

به گفتار بر تو کس ایمن مباد

#88

نبودیش فریادرس روز درد

✦

چه مایه به سختی ترا یاد کرد

#89

به هشتم که گفتی مرا تاج و تخت

✦

از آن تو بیشست مردی و بخت

#90

همیدون فزونم به مردان و گنج

✦

ولیکن دلم را ز مهرست رنج

#91

من ایدون گمانم که تا این زمان

✦

به جنگ آزمودی مرا بی‌گمان

#92

گرم بی‌هنر یافتی روز کین

✦

تو دانی کنون بازم از پس ببین

#93

به فرجام گفتی ز مردان مرد

✦

تنی چند بگزین ز بهر نبرد

#94

من از لشکر ترک هم ز این نشان

✦

بیارم سواران مردم‌کشان

#95

که از مهربانی که بر لشکرم

✦

نخواهم که بیداد کین گسترم

#96

تو با مهربانی نهی پای پیش

✦

که دانی نهان دل و رای خویش

#97

بیازارد از من جهاندار شاه

✦

گر از یکدگر بگسلانم سپاه

#98

نهم آنک گفتی مبارز گزین

✦

که با من بگردد بر این دشت کین

#99

یکی لشکری پرگنه پیش من

✦

پرآزار از ایشان دل انجمن

#100

نباشد ز من شاه همداستان

✦

کز ایشان بگردم بدین داستان

#101

نخستین به انبوه زخمی چو کوه

✦

بباید زدن سر بسر همگروه

#102

میان دو لشکر دو صف برکشید

✦

گر ایدونک پیروزی آید پدید

#103

وگرنه همین نامداران مرد

✦

بیاریم و سازیم جای نبرد

#104

از این گفته گر بگسلی باز دل

✦

من از گفتهٔ خود نیم دلگسل

#105

ور ایدونک با من به آوردگاه

✦

بسنده نخواهی بدن با سپاه

#106

سپه خواه و یاور ز سالار خویش

✦

به ژرفی نگه‌دار پیکار خویش

#107

پراگنده از لشکرت خستگان

✦

ز خویشان نزدیک و پیوستگان

#108

بمان تا کندشان پزشکان درست

✦

زمان جستن اکنون بدین کار تست

#109

اگر خواهی از من زمان درنگ

✦

وگر جنگ جویی بیارای جنگ

#110

بدان گفتم این تا به روز نبرد

✦

به ما بر بهانه نبایدت کرد

#111

که ناگاه با ما به جنگ آمدی

✦

کمین کردی و بی‌درنگ آمدی

#112

من این کین اگر تا به صد سالیان

✦

بخواهم همانست و اکنون همان

#113

از این کینه برگشتن امید نیست

✦

شب و روز بی‌دیدگان را یکیست

#114

چو آن پاسخ نامه گشت اسپری

✦

فرستاده آمد به سان پری

#115

کمر بر میان با ستور نوند

✦

ز مردان به گرد اندرش نیز چند

#116

فرود آمد از باره رویین گرد

✦

گوان را همه پیش گودرز برد

#117

سپهبد بفرمود تا موبدان

✦

ز لشکر همه نامور بخردان

#118

به زودی سوی پهلوان آمدند

✦

خردمند و روشن‌روان آمدند

#119

پس آن پاسخ نامه پیش گوان

✦

بفرمود خواندن همی پهلوان

#120

بزرگان که آن نامهٔ دلپذیر

✦

شنیدند گفتار فرخ دبیر

#121

هش و رای پیران تنک داشتند

✦

همه پند او را سبک داشتند

#122

به گودرز بر آفرین خواندند

✦

ورا پهلوان گزین خواندند

#123

پس آن نامه را مهر کرد و بداد

✦

به رویین پیران ویسه‌نژاد

#124

چو از پیش گودرز برخاستند

✦

بفرمود تا خلعت آراستند

#125

از اسبان تازی به زرین ستام

✦

چه افسر چه شمشیر زرین نیام

#126

ببخشید یارانش را سیم و زر

✦

کرا در خور آمد کلاه و کمر

#127

برفت از در پهلوان با سپاه

✦

سوی لشکر خویش بگرفت راه

#128

چو رویین به نزدیک پیران رسید

✦

به پیش پدر شد چنانچون سزید

#129

به نزدیک تختش فرو برد سر

✦

جهاندیده پیران گرفتش به بر

#130

چو بگزارد پیغام سالار شاه

✦

بگفت آنچ دید اندر آن رزمگاه

#131

پس آن نامه برخواند پیشش دبیر

✦

رخ پهلوان سپه شد چو قیر

#132

دلش گشت پردرد و جان پرنهیب

✦

بدانست کآمد به تنگی نشیب

#133

شکیبایی و خامشی برگزید

✦

بکرد آن سخن بر سپه ناپدید

#134

از آن پس چنین گفت پیش سپاه

✦

که گودرز را دل نیامد به راه

#135

از آن خون هفتاد پور گزین

✦

نیارامدش یک زمان دل ز کین

#136

گر ایدونک او بر گذشته سخن

✦

به نوی همی کینه سازد ز بن

#137

چرا من به کین برادر کمر

✦

نبندم نخارم از این کینه سر

#138

هم از خون نهصد سر نامدار

✦

که از تن جدا شد گه کارزار

#139

که اندر بر و بوم ترکان دگر

✦

سواری چو هومان نبندد کمر

#140

چو نستیهن آن سرو سایه فگن

✦

که شد ناپدید از همه انجمن

#141

بباید کنون بست ما را کمر

✦

نمانم به ایرانیان بوم و بر

#142

به نیروی یزدان و شمشیر تیز

✦

برآرم از آن انجمن رستخیز

داستان دوازده رخ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما