🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان دوازده رخ

❖
65 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۶ - دیدار خسرو با سپاه پس از پیروزی، سوگ بر پیران و کشتن گروی زره
چون نه ساعت از روز سپری گشت و خورشید در گنبد گردان چرخ به شیب افتاد، کی‌خسرو پادشاه جهان به صحرای نبرد درآمد. سران و نامداران و پهلوانان سپاه سراسر به پیشواز شهریار شتافتند و خردمندان بر او آفرین خواندند. شاه بر فراز باره ماند تا همگان چهره‌اش را ببیند و بر لشکریان خویش درود فرستاد که زمین به وجود گستهمان و دلاوران آباد باد.

در پس لشکر، سپهسالار گودرز با دودمان خویش چون کوهی استوار روان بود. سران کشته‌شده دشمن بر باره‌ها سرنگون افتاده و سلاح و جامه‌هایشان غرق در خون بود. ده مبارز تورانی نیز که به دست پهلوانان شاه از پای درآمده بودند، پیش کشیده شدند. چون گودرز از دور چشم بر خسرو افکند، به شتاب از اسب فرود آمد، به خاک افتاد و زمین را ببوسید. او کشته‌شدگان را یک‌به‌یک به شاه نمود و شرح داد که هر دلاور ایرانی با کدام هم‌نبرد آویخته است. در این میان، گیو، گروی زره دیوصفت را خروشان و دربند، همراه با کالبد بی‌جان پیران نیو نزد پادشاه آورد.

خسرو سبک از باره فرود آمد و در برابر دادار جهان به نیایش ایستاد، یزدان پاک را سپاس گفت که پیروزی و قدرت داد و بر گودرز و خاندانش آفرین خواند که همچون آتشی سوزان دمار از روزگار تورانیان برآوردند. شاه نوید داد که گنج و تاج‌وتخت از آنِ آنان است و هیچ پاداشی را از ایشان دریغ نخواهد داشت.

سپس خسرو بر پیکر کشتگان نگریست. چون چشمانش بر چهره پیران ویسه افتاد، خون از دیدگانش جاری شد. مهر و نیکی‌های گذشته پیران در دلش زبانه کشید و بر سرنوشت او سوگواری کرد. شاه نالید که سرنوشت شوم چون اژدهای تیزچنگی است که شیر ژیان را نیز در دام می‌افکند. پیران زمانی پرستار و پناه او بود و از کشته شدن سیاوش در درد می‌سوخت، امّا اهریمن دلش را منحرف کرد و فریب افراسیاب او را به کشاکش جنگ با ایران کشاند. شاه افسوس خورد که می‌خواست تاج و دیهیم بر سر پیران نهد، امّا روزگار سرنوشت او را با ژوپین گودرز رقم زد.

خسرو دستور داد تا پیکر پیران را به مشک و کافور و گلاب معطر سازند و در دیبای رومی بپوشانند. دخمه‌ای بس رفیع برآوردند و تختی شاهوار در آن نهادند و پیران را با تاج و کمر بر آن تخت خفتاندند.

آنگاه خسرو چشم بر گروی زره انداخت؛ خبیثی دژم‌روی و دیوسار با موی‌های آویخته. شاه دادار جهان را گواه گرفت و فرمود بند از بند گروی زره برکشند و سرش را چون گوسفند ببُرند و تنش را به آب افکنند تا کین خون سیاوشستانده شود. پس از آن، کی‌خسرو چندی در رزمگاه بماند، سپاه را سامان داد و فرمانروایی اصفهان را با کلاه و منشور بزرگی به پاس آن پیروزی درخشان به گودرز کشواد سپرد.
#1
چو از روز نه ساعت اندر گذشت
✦
خور از گنبد چرخ گردان بگشت
#2
جهاندار خسرو به نزد سپاه
✦
بیامد بدان دشت آوردگاه
#3
پذیره شدندش سراسر سران
✦
همه نامداران و جنگاوران
#4
بر او خواندند آفرین بخردان
✦
که ای شهریار و سر موبدان
#5
چنان هم همی بود بر اسب شاه
✦
بدان تا ببینند رویش سپاه
#6
بر ایشان همی خواند شاه آفرین
✦
که آباد بادا به گردان زمین
#7
به آیین پس پشت لشکر چو کوه
✦
همی رفت گودرز با آن گروه
#8
سر کشتگان را فگنده نگون
✦
سلیح و تن و جامه هاشان به خون
#9
همان ده مبارز کز آوردگاه
✦
بیاورده بودند گردان شاه
#10
پس لشکر اندر همی راندند
✦
ابر شهریار آفرین خواندند
#11
چو گودرز نزدیک خسرو رسید
✦
پیاده شد از دور کو را بدید
#12
ستایش کنان پهلوان سپاه
✦
بیامد بغلتید در پیش شاه
#13
همه کشتگان را به خسرو نمود
✦
بگفتش که همرزم هر کس که بود
#14
گروی زره را بیاورد گیو
✦
دمان با سپهدار پیران نیو
#15
ز اسب اندر آمد سبک شهریار
✦
نیایش همی کرد بر کردگار
#16
ز یزدان سپاس و بدویم پناه
✦
که او داد پیروزی و دستگاه
#17
ز دادار بر پهلوان آفرین
✦
همی خواند و بر لشکرش همچنین
#18
که ای نامداران فرخنده پی
✦
شما آتش و دشمنان خشک نی
#19
سپهدار گودرز با دودمان
✦
ز بهر دل من چو آتش دمان
#20
همه جان و تن ها فدا کرده‌اند
✦
دم از شهر توران برآورده‌اند
#21
کنون گنج و شاهی مرا با شماست
✦
ندارم دریغ از شما دست راست
#22
از آن پس بدان کشتگان بنگرید
✦
چو روی سپهدار پیران بدید
#23
فروریخت آب از دو دیده به درد
✦
که کردار نیکی همی یاد کرد
#24
به پیرانش بر دل از آن سان بسوخت
✦
تو گفتی به دلش آتشی برفروخت
#25
یکی داستان زد پس از مرگ اوی
✦
به خون دو دیده بیالود روی
#26
که بخت بد است اژدهای دژم
✦
به دام آورد شیر شرزه به دم
#27
به مردی نیابد کسی زو رها
✦
چنین آمد این تیزچنگ اژدها
#28
کشیدی همه ساله تیمار من
✦
میان بسته بودی به پیکار من
#29
ز خون سیاوش پر از درد بود
✦
بدانگه کسی را نیازرد بود
#30
چنان مهربان بود دژخیم شد
✦
وز او شهر ایران پر از بیم شد
#31
مر او را ببرد اهرمن دل ز جای
✦
دگرگونه پیش اندر آورد پای
#32
فراوان همی خیره دادمش پند
✦
نیامدش گفتار من سودمند
#33
از افراسیابش نه برگشت سر
✦
کنون شهریارش چنین داد بر
#34
مکافات او ما جز این خواستیم
✦
همی گاه و دیهیمش آراستیم
#35
از اندیشهٔ ما سخن درگذشت
✦
فلک بر سرش بر دگرگونه گشت
#36
به دل بر جفا کرد بر جای مهر
✦
بدین سر دگرگونه بنمود چهر
#37
کنون پند گودرز و فرمان من
✦
بیفگند گفتار و پیمان من
#38
تبه کرد مهر دل پاک را
✦
به زهر اندر آمیخت تریاک را
#39
که آمد به جنگ شما با سپاه
✦
که چندان شد از شهر ایران تباه
#40
ز توران بسیچید و آمد دمان
✦
که ژوپین گودرز بودش زمان
#41
پسر با برادر کلاه و کمر
✦
سلیح و سپاه و همه بوم و بر
#42
بداد از پی مهر افراسیاب
✦
زمانه بر او کرد چندین شتاب
#43
بفرمود تا مشک و کافور ناب
✦
به عنبر برآمیخته با گلاب
#44
تنش را بیالود زان سر به سر
✦
به کافور و مشکش بیاگند سر
#45
به دیبای رومی تن پاک اوی
✦
بپوشید آن جان ناپاک اوی
#46
یکی دخمه فرمود خسرو به مهر
✦
بر آورده سر تا به گردان سپهر
#47
نهاد اندر او تختهای گران
✦
چنانچون بود در خور مهتران
#48
نهادند مر پهلوان را به گاه
✦
کمر بر میان و به سر بر کلاه
#49
چنین است کردار این پر فریب
✦
چه مایه فراز است و چندی نشیب
#50
خردمند را دل ز کردار اوی
✦
بماند همی خیره از کار اوی
#51
از آن پس گروی زره را بدید
✦
یکی باد سرد از جگر برکشید
#52
نگه کرد خسرو بدان زشت روی
✦
چو دیوی به سر بر فروهشته موی
#53
همی گفت کای کردگار جهان
✦
تو دانی همی آشکار و نهان
#54
همانا که کاووس بد کرده بود
✦
به پاداش از او زهر و کین آزمود
#55
که دیوی چنین بر سیاوش گماشت
✦
ندانم جز این کینه بر دل چه داشت
#56
ولیکن به پیروزی یک خدای
✦
جهاندار نیکی ده و رهنمای
#57
که خون سیاوش ز افراسیاب
✦
بخواهم بدین کینه گیرم شتاب
#58
گروی زره را گره تا گره
✦
بفرمود تا برکشیدند زه
#59
چو بندش جدا شد سرش را ز بند
✦
بریدند همچون سر گوسفند
#60
بفرمود او را فگندن به آب
✦
بگفتا چنین بینم افراسیاب
#61
ببد شاه چندی بر آن رزمگاه
✦
بدان تا کند ساز کار سپاه
#62
دهد پادشاهی که را در خور است
✦
کسی کز در خلعت و افسر است
#63
به گودرز داد آن زمان اصفهان
✦
کلاه بزرگی و تخت مهان
#64
به اندازه اندرخور کارشان
✦
بیاراست خلعت سزاوارشان
#65
از آنها که بودند مانده به جای
✦
که پیرانشان بد سر و کدخدای

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: