🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان دوازده رخ

❖
93 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۱ - نبرد گودرز و پیران، گریز پیران به کوه، کشته شدنش و بازگشت با پیکر او
بر فراز دشت رزم، آنگاه که گردوغباری سهمگین خورشید تابناک را نهان ساخته بود، دو سالار سالخورده و جهاندیده، گودرز کشواد و پیران ویسه، به کین‌خواهیِ دیرین در برابر یکدیگر صف آراستند. زمین زیر سم اسبان دو سپهدار می‌لرزید و هوای میدان از چکاچک تیغ و خنجر و غرش گرزهای گران آکنده بود. چرخش روزگار و تقدیر ایزدی بر آن قرار گرفته بود که رنج و بلا از سوی ایران رخت بربندد و بر دیار توران فرود آید. پیران پیر، نبرد را نه از سر امید به پیروزی، که از بهر نام‌آوری و پایمردی ادامه می‌داد. هر دو سالار کمان‌ها برکشیدند و بارانی از تیر خدنگ بر یکدیگر فروباریدند. تیری رهاشده از شست گودرز، برگستوان اسب پیران را درید؛ تگاور بادپا بر خویش لرزید و بر خاک افتاد و پیران دلاور در زیر پیکر سنگین اسب گرفتار آمد. در این سرنگونی، دست راست پیران شکست و او با تن خسته و دست شکسته، دانست که چرخه زمانه به زیان وی چرخیده است. پیران از گودرز کناره گرفت و شتابان رو به سوی کوهستان نهاد تا مگر بر ستیغ سنگلاخ پناه گیرد.

گودرز با دیدن گریز پیران پیاده، اشک بر دیدگان آورد و بر بی‌وفایی روزگار افسوس خورد. او بانک برآورد که ای ستون سپاه افراسیاب، کجاست آن فر و شکوه و سپاه گران که این‌چنین سرپایین و نخچیروار به کوه می‌گریزی؟ گودرز پیران را فراخواند تا زنهار جوید و تسلیم شود تا او را زنده و محترم نزد کی‌خسرو ببرد. اما پیرانِ آزاده‌خو، اسارت و زنهارخواهی را ننگ شمرد و پاسخ داد که مرگ در رزم، سرنوشت محتوم همگان است و او هرگز تن به خاری نخواهد داد. گودرز زره بر تن و سپر بر دست، چون نخچیربانی کارآزموده از کوه بالا رفت. پیران از فراز ستیغ، خنجری به سوی گودرز پرتاب کرد که بر بازوی سالار ایرانی نشست و او را خسته کرد. گودرزِ کینه‌توز، از خشم ناله برآورد و ژوپینِ تیز خویش را با تمام نیرو شلیک کرد. ژوپین زره پیران را شکافت، از میان جگرش گذشت و بر سینه سنگلاخ دوخت. سپهسالار توران با دهانی پر از خونِ جگر و ناله‌ای رو به دادار جهان، بر صخره خارا درافتاد و جان به جان‌آفرین تسلیم کرد.

گودرز بر فراز کوه آمد و پیکر بی‌جان سالار توران را غرق در خاک و خون یافت. به یاد زاری‌های سیاوش و خون هفتاد فرزند دلاور خویش که در نبردها از دست رفته بودند، دست در خون پیران زد و بر چهره خویش کشید و سپاس ایزد دادگر به‌جای آورد. با این حال، گودرز به خرد و جوانمردی رفتار کرد؛ درفش پیران را بر بالینش برافراشت تا پیکرش زیر سایه پرچم خویش بیاساید و سرش را از تن جدا نساخت. سپس خود با بازویی خون‌چکان به سوی سپاه ایران بازگشت. سران سپاه با دیدن گودرزِ پیروز خروش شادی برآوردند و او را آفرین گفتند. گودرز به رهام دستور داد تا با گردان به کوه رود و پیکر پیران را با تمام سلاح و زره و درفشش، استوار بر پشت زین اسبی ببندد و با حرمت به پایین آورد. آنگاه گودرز سالاران را گرد آورد و گفت که پیروزی کامل نهایی با رسیدن کی‌خسرو و سپاه نوآیین او رقم خواهد خورد و پیکر تمام دلاوران کشته‌شده را به همراه گروی زرهِ اسیر، پیشکش به پیشگاه شهریار ایران خواهند برد.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: