#1
چوخاقان چین آن سخنها شنید
✦
بپژمرد وشد چون گل شنبلید
“When the Khaqan of China heard those words, he withered and turned yellow like a fenugreek blossom.”
#2
دلش زان سخنها بدو نیم شد
✦
وز اندیشه مغزش پر از بیم شد
“His heart was split in two by those reports, and his mind was filled with dread and anxiety.”
#3
پراندیشه بنشست با رای‌زن
✦
چنین گفت با نامدار انجمن
“He sat full of deep thought with his counselors, and thus spoke to the noble assembly:”
#4
که ای بخردان روی این کارچیست
✦
پراندیشه وخسته ز آزار کیست
“'O wise men, what is the remedy for this matter? Who is anxious and suffering from harm?'”
#5
نباید که پیروز گشته به جنگ
✦
همه نامها بازگردد به ننگ
“'Lest having been victorious in battle, all our glory turn at last into disgrace.'”
#6
ز هرگونهٔ موبدان خواستند
✦
چپ و راست گفتند و آراستند
“They summoned mobads of every kind, who spoke from right and left and offered wise counsel.”
#7
چنین گفت خاقان که اینست راه
✦
که مردم فرستیم نزدیک شاه
“The Khaqan then said: 'This is the true path: that we send envoys to the King.'”
#8
به اندیشه در کار پیشی کنیم
✦
بسازیم با شاه وخویشی کنیم
“'Let us act with foresight in this affair; let us come to terms with the Shah and form a kin alliance.'”
#9
پس پرده ما بسی دخترست
✦
که برتارک بانوان افسرست
“'Behind my royal curtain dwell many daughters who wear crowns worthy of queens.'”
#10
یکی را به نام شهنشه کنیم
✦
ز کار وی اندیشه کوته کنیم
“'Let us betroth one to the King of Kings, and thus end all worry concerning his intentions.'”
#11
چو پیوند سازیم با او به خون
✦
نباشد کس اورا به بد رهنمون
“'When we forge a blood bond with him, no one will be able to lead him against us with evil intent.'”
#12
بدو نازش وسرفرازی بود
✦
وزو بگذری جنگ و بازی بود
“'From him we shall gain pride and honor, and war will turn into peace and play.'”
#13
ردان را پسند آمد این رای‌شاه
✦
به آواز گفتند کاین است راه
“The noble advisors approved of the King's counsel, crying out with one voice: 'This indeed is the way!'”
#14
ز لشکر سه پرمایه را برگزید
✦
که گویند و دانند پاسخ شنید
“From the army he selected three exalted men, skilled in speech and capable of discerning replies.”
#15
درگنج دینار بگشاد و گفت
✦
که گوهر چرا باید اندر نهفت
“He opened the treasure vault of gold dinars and said: 'Why should wealth remain hidden?'”
#16
اگر نام راباید و ننگ را
✦
وگر بخشش و رزم و آهنگ را
“'Whether for honor and reputation, or for generosity, war, and alliance.'”
#17
یکی هدیه‌ای ساخت کاندر جهان
✦
کسی آن ندید از کهان ومهان
“He prepared such a gift that no one in the world, high or low, had ever seen before.”
#18
دبیر جهاندیده را پیش خواند
✦
سخن هرچ بودش به دل در براند
“He summoned an experienced scribe and dictated all that was in his heart.”
#19
نخست آفرین کرد برکردگار
✦
توانا ودانا و پروردگار
“First he offered praise unto the Creator, the All-Powerful, Omniscient, and Sustainer.”
#20
خداوند کیوان و خورشید وماه
✦
خداوند پیروزی ودستگاه
“The Lord of Saturn, the Sun, and the Moon; the Lord of victory and power.”
#21
ز بنده نخواهد جز از راستی
✦
نجوید به داد اندرون کاستی
“Who seeks naught from His servant but truth, and allows no flaw in His justice.”
#22
ازو باد برشاه ایران درود
✦
خداوند شمشیر و کوپال و خود
“'From Him be blessings upon the Shah of Iran, master of the sword, mace, and helmet.'”
#23
خداوند دانایی وتاج وتخت
✦
ز پیروزگر یافته کام و بخت
“'Master of wisdom, crown, and throne, who has attained victory and good fortune from the Victorious God.'”
#24
بداند جهاندار خسرونژاد
✦
خردمند با سنگ و فرهنگ و راد
“'May the world-lord of royal lineage know—he who is wise, dignified, cultured, and noble—'”
#25
که مردم به مردم بوند ارجمند
✦
اگر چند باشد بزرگ و بلند
“'That human beings are held dear through each other, no matter how great and exalted they may be.'”
#26
فرستادگان خردمند من
✦
که بودند نزدیک پیوند من
“'My wise envoys, who are among my own relatives,'”
#27
ازان بارگه چون بدین بارگاه
✦
رسیدند وگفتند چندی ز شاه
“'When they returned from that court to this, recounted much concerning the Shah:'”
#28
ز داد وخردمندی و بخت اوی
✦
ز تاج و سرافرازی و تخت اوی
“'Of his justice, wisdom, and fortune; of his crown, glory, and royal throne.'”
#29
چنان آرزو خاست کز فر تو
✦
بباشیم در سایهٔ پر تو
“'And so the desire arose that, by your divine fortune, we might dwell beneath the shadow of your wing.'”
#30
گرامی تر از خون دل چیز نیست
✦
هنرمند فرزند با دل یکیست
“'Nothing is dearer than heart's blood; a talented child is one with the heart itself.'”
#31
یکی پاک دامن که آهسته‌تر
✦
فزون‌تر بدیدار وشایسته‌تر
“'A pure and modest maiden, modest in nature, beautiful in appearance, and most worthy,'”
#32
بخواهد ز من گر پسند آیدش
✦
همانا که این سودمند آیدش
“'If he asks her of me should she please him, surely this alliance will bring great profit.'”
#33
نباشد جدا مرز ایران ز چین
✦
فزاید ز ما درجهان آفرین
“'The borders of Iran and China shall no longer be divided, and praise unto the Creator will increase in the world.'”
#34
پس اندر نبشتند چینی حریر
✦
ببردند با مهر پیش وزیر
“Afterward, they wrote the letter on Chinese silk and brought it sealed before the minister.”
#35
سه مرد گرانمایه وچرب‌گوی
✦
گزین کرد خاقان ز خویشان اوی
“The Khaqan chose three noble and eloquent men from among his own kinsmen.”
#36
برفتند زان بارگاه بلند
✦
به ایران به نزدیک شاه ارجمند
“They departed from that exalted court bound for Iran, unto the presence of the noble Shah.”
#37
چو بشنید کسری بیاراست تاج
✦
نشست از بر خسروی تخت عاج
“When Khosrow heard of their arrival, he adorned his crown and sat upon the royal ivory throne.”
#38
سه مرد گرانمایه و هوشمند
✦
رسیدند نزدیک تخت بلند
“The three high-ranking, intelligent men arrived before the lofty throne.”
#39
سه بدره ز دینار چون سی هزار
✦
ببردند و کردند پیشش نثار
“They brought three bags of gold dinars—around thirty thousand—and scattered them before the Shah.”
#40
ز زرین و سیمین و دیبای چین
✦
درفشان‌تر ازآسمان بر زمین
“Gifts of gold, silver, and Chinese brocade, brighter than the starry heavens upon the earth.”
#41
فرستادگان را چو بنشاختند
✦
به چینی زبان آفرین ساختند
“When the envoys were seated, they offered praises in the Chinese language.”
#42
سزاوار ایشان یکی جایگاه
✦
همانگه بیاراست دستور شاه
“The King's minister at once prepared a worthy residence suitable for their station.”
#43
بگشت اندرین نیز یک شب سپهر
✦
چو برزد سر از کوه تابنده مهر
“Another night passed in the revolving heavens until the radiant sun raised its head from the mountain.”
#44
نشست از برتخت پیروز شاه
✦
ز یاقوت بنهاد بر سر کلاه
“The victorious Shah sat upon the throne and placed upon his head a crown of rubies.”
#45
بفرمود تاموبد و رای‌زن
✦
برفتند با نامدار انجمن
“He commanded the mobads and counselors to enter with the renowned assembly.”
#46
چنین گفت کان نامهٔ برحریر
✦
بیارند و بنهند پیش دبیر
“He commanded that the letter written upon silk be brought forth and laid before the royal scribe.”
#47
همه نامداران نشستند گرد
✦
خرامان بر شاه شد یزدگرد
“All the renowned nobles sat around in council, as Yazdegerd gracefully stepped forward before the King.”
#48
چو آن نامه بر شاه ایران بخواند
✦
همه انجمن در شگفتی بماند
“When he read that letter aloud unto the King of Iran, the entire assembly was left in utter astonishment.”
#49
ز بس خوبی و پوزش وآفرین
✦
که پیدا بد از گفت خاقان چین
“Such was the abundance of virtue, apology, and praise that shone clearly from the words of China's Khaqan.”
#50
همه سرفرازان پرهیزکار
✦
ستایش گرفتند برشهریار
“All the pious and exalted grandees began to offer earnest praise unto the monarch.”
#51
که یزدان سپاس و بدویم پناه
✦
که ننشست یک شاه بر پیشگاه
“Saying: 'Praise be to God, our sole refuge! For no king hath ever sat upon the throne...'”
#52
به پیروزی و فرو اورند شاه
✦
بخوبی ونرمی و پیوند شاه
“'...with such victory, divine splendor, and royal stature, seeking goodness, gentleness, and matrimonial alliance.'”
#53
همه دشمنان پیش تو بنده‌اند
✦
وگر کهتری راسرافگنده‌اند
“'All foes are but servants before thee, and if they be lesser, they bow their heads in submission.'”
#54
همه بیم زان لشکر چاج بود
✦
ز خاقان که با گنج و با تاج بود
“'Once there was constant dread of the host of Chaj, and of the Khaqan with his crown and treasure.'”
#55
به فر شهنشاه شد نیک‌خواه
✦
همی راه جوید به نزدیک شاه
“'Now, through the King's divine royal aura, he hath turned well-wisher, seeking a path to draw near the King.'”
#56
هرآنکس که دارد ز گردان خرد
✦
تن آسانی و راستی پرورد
“'Whosoever among warriors possesses wisdom shall foster ease of life and uprightness.'”
#57
چودانست خاقان که او تاو شاه
✦
ندارد به پیوند او جست راه
“'When the Khaqan realized he had not the power to withstand the King, he sought a path through alliance.'”
#58
نباید بدین کار کردن درنگ
✦
که کس را ز پیوند اونیست ننگ
“'One must not delay in this matter, for none would feel shame in an alliance with him.'”
#59
ز چین تا بخارا سپاه ویند
✦
همه مهتران نیک خواه ویند
“'From China unto Bukhara, the armies are his, and all the chieftains are his well-wishers.'”
#60
چو بشنید گفتار آن بخردان
✦
بزرگان و بیداردل موبدان
“When the King heard the words of those wise men, the grandees, and the vigilant-hearted priests...”
#61
ز بیگانه ایوان بپرداختند
✦
فرستاده را پیش بنشاختند
“...they cleared the palace hall of strangers and seated the emissary before them.”
#62
شهنشاه بسیار بنواختشان
✦
به نزدیکی تخت بنشاختشان
“The King of kings bestowed great favor upon them and bade them sit close beside the royal throne.”
#63
پیام جهاندار بگزاردند
✦
براسب سخن پای بفشاردند
“They delivered the sovereign's message, riding expertly upon the steed of eloquence.”
#64
چو بشنید شاه آن سخنهای گرم
✦
ز گردان چینی به آواز نرم
“When the King heard those warm words spoken soft-voiced by the Chinese champions...”
#65
چنین داد پاسخ که خاقان چین
✦
بزرگست و با دانش وآفرین
“He answered thus: 'The Khaqan of China is great, endowed with wisdom and praise.'”
#66
به فرزند پیوند جوید همی
✦
رخ دوستی را بشوید همی
“'He seeketh alliance through his child, thus washing clean the face of friendship.'”
#67
هرآنکس که دارد روانش خرد
✦
به چشم خرد کارها بنگرد
“'Whosoever hath wisdom in his soul beholds all matters through the eyes of wisdom.'”
#68
بسازیم و این رای فرخ نهیم
✦
سخن هرچ گفته‌ست پاسخ دهیم
“'We shall comply and deem this counsel auspicious, giving reply to all that hath been said.'”
#69
چنان باید اکنون که خاقان چین
✦
دل ماکند شاد بر به گزین
“'It must now be that the Khaqan of China gladdens our heart by letting us choose the best.'”
#70
کسی را فرستم که دارد خرد
✦
شبستان او سر به سر بنگرد
“'I shall dispatch one possessed of wisdom to inspect his inner quarters from end to end.'”
#71
یکی برگزیند که نامی ترست
✦
به خاقان چین برگرامی ترست
“'To choose the maiden who is most renowned and most dear unto the Khaqan of China.'”
#72
ببیند که تا چون بود مادرش
✦
بود از نژاد کیان گوهرش
“'To see who her mother may be, and if her inner nature stems from Kayanian stock.'”
#73
چواین کرده باشد که کردیم یاد
✦
سخن را به پیوستگی داد داد
“'Once that which we have spoken is done, full justice shall be rendered unto the marriage alliance.'”
#74
فرستادگان خواندند آفرین
✦
که از شاه شادست خاقان چین
“The envoys uttered blessings, saying: 'The Khaqan of China is joyful because of the King.'”
#75
که در پرده پوشیده رویان اوی
✦
ز دیدار آنکس نپوشند روی
“'For the veiled maidens behind his curtains shall not hide their faces from thy emissary's gaze.'”
#76
شهنشاه بشنید ز ایشان سخن
✦
برو تازه شد روزگار کهن
“When the King of kings heard these words from them, ancient times grew fresh and young again for him.”
#77
نویسندهٔ نامه را پیش خواند
✦
ز خاقان فراوان سخنها براند
“He summoned the scribe of the letter forward and spoke at great length regarding the Khaqan.”