بخش ۲۱ - پیروزی کیخسرو بر شاه مکران، خاکسپاری او، گذر از دریا و زاری بر بارهٔ سیاوش

#1

فرستادهٔ شاه چون بازگشت

✦

همه شهر مکران پرآواز گشت

#2

زمین کوه تا کوه لشکر گرفت

✦

همه تیز و مکران سپه برگرفت

#3

بیاورد پیلان جنگی دویست

✦

تو گفتی که اندر زمین جای نیست

#4

از آواز اسبان و جوش سپاه

✦

همی ماه بر چرخ گم کرد راه

#5

تو گفتی برآمد زمین بآسمان

✦

وگر گشت خورشید اندر نهان

#6

طلایه بیامد به نزدیک شاه

✦

که مکران سیه شد ز گرد سپاه

#7

همه روی کشور درفشست و پیل

✦

ببیند کنون شهریار از دو میل

#8

بفرمود تا برکشیدند صف

✦

گرفتند گوپال و خنجر به کف

#9

ز مکران طلایه بیامد به دشت

✦

همه شب همی گرد لشکر بگشت

#10

نگهبان لشکر از ایران تخوار

✦

که بودی به نزدیک او رزم خوار

#11

بیامد برآویخت با او به هم

✦

چو پیل سرافراز و شیر دژم

#12

بزد تیغ و او را به دو نیم کرد

✦

دل شاه مکران پر از بیم کرد

#13

دو لشکر بر آن گونه صف برکشید

✦

که از گرد شد آسمان ناپدید

#14

سپاه اندر آمد دو رویه چو کوه

✦

رده برکشیدند هر دو گروه

#15

به قلب اندر آمد سپهدار طوس

✦

جهان شد پر از نالهٔ بوق و کوس

#16

به پیش اندرون کاویانی درفش

✦

پس پشت گردان زرینه کفش

#17

هوا پر ز پیکان شد و پر و تیر

✦

جهان شد به کردار دریای قیر

#18

به قلب اندرون شاه مکران بخست

✦

وزآن خستگی جان او هم برست

#19

یکی گفت شاها سرش را بریم

✦

بدو گفت شاه اندر او ننگریم

#20

سر شهریاران نبرد ز تن

✦

مگر نیز از تخمهٔ اهرمن

#21

برهنه نباید که گردد تنش

✦

بر آن هم نشان خسته در جوشنش

#22

یکی دخمه سازید مشک و گلاب

✦

چنانچون بود شاه را جای خواب

#23

بپوشید رویش به دیبای چین

✦

که مرگ بزرگان بود همچنین

#24

و زآن انجمن کشته شد ده هزار

✦

سواران و گردان خنجرگزار

#25

هزار و صد و چل گرفتار شد

✦

سر زندگان پر ز تیمار شد

#26

ببردند پیلان و آن خواسته

✦

سراپرده و گاه آراسته

#27

بزرگان ایران توانگر شدند

✦

بسی نیز با تخت و افسر شدند

#28

از آن پس دلیران پرخاشجوی

✦

به تاراج مکران نهادند روی

#29

خروش زنان خاست از دشت و شهر

✦

چشیدند زان رنج بسیار بهر

#30

به درهای شهر آتش اندر زدند

✦

همی آسمان بر زمین برزدند

#31

بخستند ز ایشان فراوان به تیر

✦

زن و کودک خرد کردند اسیر

#32

چو کم شد از آن انجمن خشم شاه

✦

بفرمود تا باز گردد سپاه

#33

بفرمود تا اشکش تیز هوش

✦

بیارامد از غارت و جنگ و جوش

#34

کسی را نماند که زشتی کند

✦

وگر با نژندی درشتی کند

#35

از آن شهر هر کس که بد پارسا

✦

به پوزش بیامد بر پادشا

#36

که ما بیگناهیم و بیچاره‌ایم

✦

همیشه به رنج ستمکاره‌ایم

#37

گر ایدون که بیند سر بی‌گناه

✦

ببخشد سزاوار باشد ز شاه

#38

از ایشان چو بشنید فرخنده شاه

✦

بفرمود تا بانگ زد بر سپاه

#39

خروشی برآمد ز پرده‌سرای

✦

که ای پهلوانان فرخنده رای

#40

از این پس گر آید ز جایی خروش

✦

ز بیدادی و غارت و جنگ و جوش

#41

ستمکارگان را کنم به دو نیم

✦

کسی کو ندارد ز دادار بیم

#42

جهاندار سالی به مکران بماند

✦

ز هر جای کشتی گران را بخواند

#43

چو آمد بهار و زمین گشت سبز

✦

همه کوه پر لاله و دشت سبز

#44

چراگاه اسبان و جای شکار

✦

بیاراست باغ از گل و میوه‌دار

#45

به اشکش بفرمود تا با سپاه

✦

به مکران بباشد یکی چندگاه

#46

نجوید جز از خوبی و راستی

✦

نیارد به کار اندرون کاستی

#47

و زآن شهر راه بیابان گرفت

✦

همه رنجها بر دل آسان گرفت

#48

چنان شد به فرمان یزدان پاک

✦

که اندر بیابان ندیدند خاک

#49

هوا پر ز ابر و زمین پر ز خوید

✦

جهانی پر از لاله و شنبلید

#50

خورشهای مردم ببردند پیش

✦

به گردون به زیر اندرون گاومیش

#51

به دشت اندرون سبزه و جای خواب

✦

هوا پر ز ابر و زمین پر ز آب

#52

چو آمد به نزدیک آب زره

✦

گشادند گردان میان از گره

#53

همه چاره سازان دریا به راه

✦

ز چین و ز مکران همی برد شاه

#54

به خشکی بکرد آنچه بایست کرد

✦

چو کشتی به آب اندر افگند مرد

#55

بفرمود تا توشه برداشتند

✦

به یک ساله ره راه بگذاشتند

#56

جهاندار نیک اختر و راه‌جوی

✦

برفت از لب آب با آب روی

#57

بر آن بندگی بر نیایش گرفت

✦

جهان آفرین را ستایش گرفت

#58

همی خواست از کردگار بلند

✦

کز آبش به خشکی برد بی‌گزند

#59

همان ساز جنگ و سپاه ورا

✦

بزرگان ایران و گاه ورا

#60

همی گفت کای کردگار جهان

✦

شناسندهٔ آشکار و نهان

#61

نگهدار خشکی و دریا توی

✦

خدای ثری و ثریا توی

#62

نگه‌دار جان و سپاه مرا

✦

همان تخت و گنج و کلاه مرا

#63

پرآشوب دریا از آن گونه بود

✦

کز او کس نرستی بدان برشخود

#64

به شش ماه کشتی برفتی به آب

✦

کز او ساختی هر کسی جای خواب

#65

به هفتم که نیمی گذشتی ز سال

✦

شدی کژ و بی راه باد شمال

#66

سر بادبان تیز برگاشتی

✦

چو برق درخشنده بگماشتی

#67

به راهی کشیدیش موج مدد

✦

که ملاح خواندش فم الاسد

#68

چنان خواست یزدان که باد هوا

✦

نشد کژ با اختر پادشا

#69

شگفت اندر آن آب مانده سپاه

✦

نمودی به انگشت هر یک به شاه

#70

به آب اندرون شیر دیدند و گاو

✦

همی داشتی گاو با شیر تاو

#71

همان مردم و مویها چون کمند

✦

همه تن پر از پشم چون گوسفند

#72

گروهی سران چون سر گاومیش

✦

دو دست از پس مردم و پای پیش

#73

یکی سر چو ماهی و تن چون نهنگ

✦

یکی پای چون گور و تن چون پلنگ

#74

نمودی همی این بدان آن بدین

✦

به دادار بر خواندند آفرین

#75

به بخشایش کردگار سپهر

✦

هوا شد خوش و باد ننمود چهر

#76

گذشتند بر آب بر هفت ماه

✦

که بادی نکرد اندر ایشان نگاه

#77

چو خسرو ز دریا به خشکی رسید

✦

نگه کرد هامون جهان را بدید

#78

بیامد به پیش جهان آفرین

✦

بمالید بر خاک رخ بر زمین

#79

برآورد کشتی و زورق ز آب

✦

شتاب آمدش بود جای شتاب

#80

بیابانش پیش آمد و ریگ و دشت

✦

تن‌آسان به ریگ روان برگذشت

#81

همه شهرها دید بر سان چین

✦

زبانها به کردار مکران زمین

#82

بدان شهرها در بیاسود شاه

✦

خورش خواست چندی ز بهر سپاه

#83

سپرد آن زمین گیو را شهریار

✦

بدو گفت بر خوردی از روزگار

#84

درشتی مکن با گنهکار نیز

✦

که بی رنج شد مردم از گنج و چیز

#85

از این پس ندارم کسی را به کس

✦

پرستش کنم پیش فریادرس

#86

ز لشکر یکی نامور برگزید

✦

که گفتار هر کس بداند شنید

#87

فرستاد نزدیک شاهان پیام

✦

که هر کس که او جوید آرام و کام

#88

بیایند خرم بدین بارگاه

✦

برفتند یکسر به فرمان شاه

#89

یکی سر نپیچید زان مهتران

✦

به درگاه رفتند چون کهتران

#90

چو دیدار بد شاه بنواختشان

✦

به خورشید گردن برافراختشان

#91

پس از گنگ دژ باز جست آگهی

✦

ز افراسیاب و ز تخت مهی

#92

چنین گفت گوینده‌ای زان گروه

✦

که ایدر نه آبست پیشت نه کوه

#93

اگر بشمری سر به سر نیک و بد

✦

فزون نیست تا گنگ فرسنگ صد

#94

کنون تا برآمد ز دریای آب

✦

به گنگست با مردم افراسیاب

#95

از آن آگهی شاد شد شهریار

✦

شد آن رنجها بر دلش نیز خوار

#96

در آن مرزها خلعت آراستند

✦

پس اسب جهاندیدگان خواستند

#97

بفرمود تا بازگشتند شاه

✦

سوی گنگ دژ رفت با آن سپاه

#98

بر آن سو که پور سیاوش براند

✦

ز بیداد مردم فراوان نماند

#99

سپه را بیاراست و روزی بداد

✦

ز یزدان نیکی دهش کرد یاد

#100

همی گفت هر کس که جوید بدی

✦

بپیچد ز باد افره ایزدی

#101

نباید که باشید یک تن به شهر

✦

گر از رنج یابد پی مور بهر

#102

چهانجوی چون گنگ دژ را بدید

✦

شد از آب دیده رخش ناپدید

#103

پیاده شد از اسب و رخ بر زمین

✦

همی کرد بر کردگار آفرین

#104

همی گفت کای داور داد و پاک

✦

یکی بنده‌ام دل پر از ترس و باک

#105

که این بارهٔ شارستان پدر

✦

بدیدم برآورده از ماه سر

#106

سیاوش که از فر یزدان پاک

✦

چنین باره‌ای برکشید از مغاک

#107

ستمگر بد آن کو به بد آخت دست

✦

دل هر کس از کشتن او بخست

#108

بر آن باره بگریست یکسر سپاه

✦

ز خون سیاوش که بد بیگناه

#109

به دست بداندیش بر کشته شد

✦

چنین تخم کین در جهان کشته شد

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما