#1
یکی نامه فرمود پس تا دبیر
✦
نویسد سوی پهلوان دلپذیر
“He then ordered a scribe to write a letter to the appealing paladin.”
#2
سر نامه کرد آفرین بزرگ
✦
به یزدان پناهش ز دیو سترگ
“He commenced the letter with grand praise to God, seeking refuge in Him from the mighty demon.”
#3
دگر گفت کز کردگار جهان
✦
بخواهم همی آشکار و نهان
“Next he wrote: 'I pray to the Creator of the world, both openly and in secret,'”
#4
مگر کز میان دو رویه سپاه
✦
جهاندار بردارد این کینه‌گاه
“'That the Ruler of the World might remove this hatred from between the two opposing hosts.'”
#5
اگر تو که گودرزی آن خواستی
✦
که گیتی به کینه بیاراستی
“'If you, O Goudarz, desired to array the world in vengeance,'”
#6
برآمد از این کینه گه کام تو
✦
چه گویی چه باشد سرانجام تو
“'Your desire has been fulfilled in this battleground; what say you now, what shall be your outcome?'”
#7
نگه کن که چندان دلیران من
✦
ز خویشان نزدیک و شیران من
“'Look how many of my brave warriors—my close kinsmen and valiant lions—'”
#8
تن بی سرانشان فگندی به خاک
✦
ز یزدان نداری همی شرم و باک
“'You have cast headless upon the dust, having no shame or fear before God.'”
#9
ز مهر و خرد روی برتافتی
✦
کنون آنچ جستی همه یافتی
“'You turned your face from love and wisdom, and now you have attained all that you sought.'”
#10
گه آمد که گردی از این کینه سیر
✦
به خون ریختن چند باشی دلیر
“'The time has come to tire of this vengeance; how long will you remain bold in shedding blood?'”
#11
نگه کن کز ایران و توران سوار
✦
چه مایه تبه شد بدین کارزار
“'Consider how many horsemen from Iran and Turan have perished in this conflict.'”
#12
به کین جستن مرده‌ای ناپدید
✦
سر زندگان چند باید برید
“'To avenge those who are gone, how many heads of the living must still be severed?'”
#13
گه آمد که بخشایش آید ترا
✦
ز کین جستن آسایش آید ترا
“'The time has come for compassion to touch you, for rest to follow the pursuit of hate.'”
#14
اگر بازیابی شده روزگار
✦
به گیتی درون تخم کینه مکار
“'Though past days cannot be recovered, sow no further seeds of rancor in this world.'”
#15
روانت مرنجان و مگذار تن
✦
ز خون ریختن بازکش خویشتن
“'Torment not your soul and abandon not your flesh; refrain yourself from bloodshed.'”
#16
پس از مرگ نفرین بود بر کسی
✦
کز او نام زشتی بماند بسی
“'After death, curses fall upon him who leaves behind a foul name.'”
#17
نباید که زشتی بماندت نام
✦
وگر تو بدان سر شوی شادکام
“'Let it not be that an evil name remains of you, even if you pass joyful to the other realm.'”
#18
هر آنگه که موی سیه شد سپید
✦
ببودن نماند فراوان امید
“'Whenever black hair turns white, there remains little hope of long staying.'”
#19
بترسم که گر بار دیگر سپاه
✦
به جنگ اندر آید بدین رزمگاه
“'I fear that if the armies engage in battle once more on this field,'”
#20
نبینی ز هر دو سپه کس بپای
✦
برفته روان تن بمانده به جای
“'You will see none left standing from either host; souls departed, bodies left behind.'”
#21
از آن پس که داند که پیروز کیست
✦
نگون‌بخت گر گیتی افروز کیست
“'Thereafter, who shall know who is victorious, or who is ill-fated and who illuminates the world?'”
#22
ور ایدونک پیکار و خون ریختن
✦
بدین رزمگه با من آویختن
“'If your warfare, bloodshed, and battle with me on this field,'”
#23
کزین سان همی جنگ شیران کنی
✦
همی از پی شهر ایران کنی
“'Where you fight like lions, is solely for the realm of Iran,'”
#24
بگو تا من اکنون هم اندر شتاب
✦
نوندی فرستم به افراسیاب
“'Tell me, so that I may immediately dispatch a swift courier to Afrasiab,'”
#25
بدان تا بفرمایدم تا زمین
✦
ببخشیم و پس درنوردیم کین
“'So that he may command us to partition the land and fold away all hatred,'”
#26
چنانچون به گاه منوچهر شاه
✦
به بخشش همی داشت گیتی نگاه
“'Just as in the era of King Manuchehr, when the world was maintained through fair division.'”
#27
هر آن شهر کز مرز ایران نهی
✦
بگو تا کنیم آن ز ترکان تهی
“'Whatever city you designate from the border of Iran, tell us, and we shall clear it of Turks.'”
#28
وز آباد و ویران و هر بوم و بر
✦
که فرمود کیخسرو دادگر
“'And of all populated and ruined lands that righteous Kay Khosrow commanded,'”
#29
از ایران به کوه اندر آید نخست
✦
در غرچگان از بر بوم بست
“'From Iran, extending first into the mountains, from the pass of Gharchagan above the land of Bast,'”
#30
دگر طالقان شهر تا فاریاب
✦
همیدون در بلخ تا اندر آب
“'And next the city of Taleqan to Faryab, likewise the pass of Balkh down to the river,'”
#31
دگر پنجهیر و در بامیان
✦
سر مرز ایران و جای کیان
“'Also Panjhir and the pass of Bamyan, the frontier of Iran and the seat of Kianian kings,'”
#32
دگر گوزگانان فرخنده جای
✦
نهادست نامش جهان کدخدای
“'And Guzganan, that blessed place named by the master of the world,'”
#33
دگر مولیان تا در بدخشان
✦
همینست از این پادشاهی نشان
“'And Muliyan to the pass of Badakhshan; such is the border token of this realm,'”
#34
فروتر دگر دشت آموی و زم
✦
که با شهر ختلان براید برم
“'Further down, the plain of Amuy and Zam, which borders the city of Khotlan,'”
#35
چه شگنان وز ترمذ ویسه گرد
✦
بخارا و شهری که هستش بگرد
“'Also Shegnan, Termez, Viseh-gard, Bukhara, and the surrounding cities,'”
#36
همیدون برو تا در سغد نیز
✦
نجوید کس آن پادشاهی بنیز
“'Likewise up to the gate of Soghd, so that none shall seek that kingdom anymore.'”
#37
وز آن سو که شد رستم گرد سوز
✦
سپارم بدو کشور نیمروز
“'And on that side where valiant Rostam marches, I shall surrender to him the country of Nimrouz.'”
#38
ز کوه و ز هامون بخوانم سپاه
✦
سوی باختر برگشاییم راه
“'I will recall the troops from mountains and plains, and open the path toward Bakhthar.'”
#39
بپردازم این تا در هندوان
✦
نداریم تاریک از این پس روان
“'I shall vacate this all the way to Hind, so our souls remain dark no longer.'”
#40
ز کشمیر وز کابل و قندهار
✦
شما را بود آن همه ز این شمار
“'From Kashmir, Kabul, and Qandahar, all of those shall belong to you in this reckoning.'”
#41
وز آن سو که لهراسب شد جنگجوی
✦
الانان و غر در سپارم بدوی
“'And on that side where warlike Luhrasp went, I shall surrender Alanan and Ghar to him.'”
#42
از این مرز پیوسته تا کوه قاف
✦
به خسرو سپاریم بی‌جنگ و لاف
“'From this contiguous border unto Mount Qaf, we shall surrender to Khosrow without war or boast.'”
#43
وز آن سو که اشکش بشد همچنین
✦
بپردازم اکنون سراسر زمین
“'And on that side where Ashkash marched likewise, I shall now clear the entire land.'”
#44
وز آن پس که این کرده باشم همه
✦
ز هر سو بر خویش خوانم رمه
“'And after I have accomplished all of this, I shall recall my host from every side.'”
#45
به سوگند پیمان کنم پیش تو
✦
کز این پس نباشم بداندیش تو
“'I shall swear an oath of covenant before you, that hereafter I shall not be your adversary.'”
#46
بدانی که ما راستی خواستیم
✦
به مهر و وفا دل بیاراستیم
“Know that we sought only truth, and adorned our hearts with love and loyalty.”
#47
سوی شاه ترکان فرستم خبر
✦
که ما را ز کینه بپیچید سر
“I shall send word to the King of the Turanians that our hearts have turned away from vengeance.”
#48
همیدون تو نزدیک خسرو به مهر
✦
یکی نامه بنویس و بنمای چهر
“Likewise, write a message of goodwill to King Khosrow and manifest your noble intentions.”
#49
چنین از ره مهر و پیکار من
✦
ز خون ریختن با تو گفتار من
“Such is my message to you, spoken out of love and a desire to turn away from strife and bloodshed.”
#50
چو پیمان همه کرده باشیم راست
✦
ز من خواسته هرچ خسرو بخواست
“When we have firmly established all covenants, whatever tribute Khosrow demanded of me,”
#51
فرستم همه سر به سر نزد شاه
✦
در کین ببندد مگر بر سپاه
“I shall send entirely unto the Shah, so that peradventure he may close the gate of vengeance upon the host.”
#52
از آن پس که این کرده باشیم نیز
✦
گروگان فرستاده و داده چیز
“And after we have accomplished this as well, dispatching hostages and delivering tribute,”
#53
بپیوندم این مهر و آیین و دین
✦
بدوزم به دست وفا چشم کین
“I shall bind fast this love, custom, and faith, and with the hand of loyalty sew shut the eyes of malice.”
#54
که بشکست هنگام شاه بزرگ
✦
ز بد گوهر تور و سلم سترگ
“Which was shattered in the era of the great Shah by the evil-natured, mighty Tur and Salm,”
#55
فریدون که از درد سرگشته شد
✦
کجا ایرج نامور کشته شد
“When Feraydun was rendered distraught with grief upon the slaying of the renowned Iraj.”
#56
ز من هرچ باید به نیکی بخواه
✦
از آن پس بر این نامه کن نزد شاه
“Ask of me in goodness whatever is required, and thereafter send this dispatch unto the Shah.”
#57
نباید کز این خوب گفتار من
✦
به سستی گمانی برند انجمن
“Let it not be that from these noble words of mine, the assembly suspects weakness on my part,”
#58
که من جز به مهر این نگویم همی
✦
سرانجام نیکی بجویم همی
“For I utter this solely out of goodwill, seeking nothing but a virtuous resolution.”
#59
مرا گنج و مردان از آن تو بیش
✦
به مردانگی نام از آن تو پیش
“My treasure and warriors surpass yours, and my fame in valor stands ahead of yours,”
#60
ولیکن بدین کینه انگیختن
✦
به بیداد هر جای خون ریختن
“Yet in stirring up this vengeance and shedding blood unjustly everywhere,”
#61
بسوزد همی بر سپه بر دلم
✦
بکوشم که کین از میان بگسلم
“My heart burns with pity for the army; I shall strive to sever the bond of malice between us.”
#62
سه دیگر که از کردگار جهان
✦
بترسم همی آشکار و نهان
“Thirdly, I fear the Creator of the World, both in public and in secret,”
#63
که نپسندد از ما بدی دادگر
✦
گزافه نبردارد این شور و شر
“For the Just Judge will not approve evil from us, nor leave this idle turmoil unchecked.”
#64
اگر سر بپیچی ز گفتار من
✦
نجویی همه ژرف کردار من
“If you turn away from my words and refuse to see the profound intent of my deeds,”
#65
گنهکار دانی مرا بی‌گناه
✦
نخواهی به گفتار کردن نگاه
“Deeming me, who am guiltless, to be at fault, and refusing to pay heed to my counsel,”
#66
کجا داد و بیداد نزدت یکیست
✦
جز از کینه گستردنت رای نیست
“Where justice and tyranny are identical in your eyes, and your only thought is spreading malice—”
#67
گزین کن ز گردان ایران سران
✦
کسی کو گراید به گرز گران
“Then select the champions from among Iran's leaders, whoever can wield the heavy mace,”
#68
همیدون من از لشکر خویش مرد
✦
گزینم چو باید ز بهر نبرد
“Likewise, I too shall choose warriors from my own host as required for combat.”
#69
همه یک به دیگر فراز آوریم
✦
سران را ز سر سوی گاز آوریم
“We shall bring them face to face against each other, putting the leaders into dire conflict.”
#70
همیدون من و تو به آوردگاه
✦
بگردیم یک با دگر کینه‌خواه
“Likewise, you and I shall step into the arena, engaging each other seeking vengeance.”
#71
مگر بیگناهان ز خون ریختن
✦
به آسایش آیند ز آویختن
“So that peradventure the innocent may be saved from bloodshed and find relief from combat.”
#72
کسی کش گنهکار داری همی
✦
وز او بر دل آزار داری همی
“Whomever you deem guilty, and against whom your heart harbors resentment,”
#73
به پیش تو آرم به روز نبرد
✦
ببایدت پیمان یکی نیز کرد
“I shall bring before you on the day of battle; yet you must also swear a covenant:”
#74
که بر ما تو گر دست یابی به خون
✦
شود بخت گردان ترکان نگون
“That if you prevail over us in blood, and the fortune of the Turanian heroes is overturned,”
#75
نیازاری از بن سپاه مرا
✦
نسوزی بر و بوم و گاه مرا
“You will not harm my army at all, nor burn my realm, land, and throne,”
#76
گذرشان دهی تا به توران شوند
✦
کمین را نسازی بر ایشان کمند
“Granting them passage to return to Turan, laying no ambushes nor snares against them.”
#77
وگر من شوم بر تو پیروزگر
✦
دهد مر مرا اختر نیک بر
“And if I should emerge victorious over you, and a propitious star grants me success,”
#78
نسازم به ایرانیان بر کمین
✦
نگیریم خشم و نجوییم کین
“I shall lay no ambush for the Iranians, nor harbor wrath, nor seek vengeance,”
#79
سوی شهر ایران دهم راهشان
✦
گذارم یکایک سوی شاهشان
“I shall open the way for them toward Iran, dispatching each one safely to their Shah,”
#80
از ایشان نگردد یکی کاسته
✦
شوند ایمن از جان وز خواسته
“Not a single one among them shall be diminished, remaining safe in life and property.”
#81
ور ایدونک زین سان نجویی نبرد
✦
دگرگونه خواهی همی کار کرد
“And if you seek not battle in this wise, / But plan to wage the war in other guise,”
#82
به انبوه جویی همی کارزار
✦
سپه را سراسر به جنگ اند آر
“If in full force you seek to join the fight, / Bring forth your host and unleash all your might.”
#83
هر آن خون که آید به کین ریخته
✦
تو باشی بدان گیتی آویخته
“Whatever blood is spilled in vengeful strife, / You shall answer for it in the afterlife.”
#84
ببست از بر نامه بر بند را
✦
بخواند آن گرانمایه فرزند را
“He sealed the letter when his message ceased, / And called his noble son, the valiant priest.”
#85
پسر بد مر او را سر انجمن
✦
یکی نام رویین و رویینه تن
“His son was leader of the brave array, / Named Ruin, bronzed and mighty for the fray.”
#86
بدو گفت نزدیک گودرز شو
✦
سخن گوی هشیار و پاسخ شنو
“He said: 'Go unto Gudarz with speed, / Speak wisely, and to his response give heed.'”
#87
چو رویین برفت از در نامور
✦
فرستاده با ده سوار دگر
“When Ruin left the famous chieftain's hall, / Ten riders rode with him at duty's call.”
#88
بیامد خردمند روشن‌روان
✦
دمان تا سراپردهٔ پهلوان
“That wise and bright-souled youth hastened along, / Until he reached the commander's pavilion strong.”
#89
چو رویین پیران به درگه رسید
✦
سوی پهلوان سپه کس دوید
“When Ruin, son of Piran, reached the gate, / A herald ran to inform the chief of state.”
#90
فرستاده را خواند پس پهلوان
✦
دمان از پس پرده آمد جوان
“The champion summoned the envoy straightway, / And from behind the curtain stepped the youth without delay.”
#91
بیامد چو گودرز را دید دست
✦
به کش کرد و سر پیش بنهاد پست
“He entered, and when Gudarz met his sight, / Folded his arms and bowed in humble plight.”
#92
سپهدار بر جست و او را چو دود
✦
به آغوش تنگ اندر آورد زود
“The commander sprang up swiftly like a flame, / And held him tight in a warm, fond embrace.”
#93
ز پیران بپرسید وز لشکرش
✦
ز گردان وز شاه وز کشورش
“He asked of Piran and his martial band, / Of heroes, of the king, and of their land.”
#94
خردمند رویین پس آن نامه پیش
✦
بیاورد و بگزارد پیغام خویش
“Then Ruin, wise of heart, produced the scroll, / And delivered the message of his soul.”
#95
دبیر آمد و نامه برخواند زود
✦
به گودرز گفت آنچ در نامه بود
“The scribe approached and read the letter fast, / Revealing to Gudarz all that had passed.”
#96
چو نامه به گودرز برخواندند
✦
همه نامداران فرو ماندند
“When to Gudarz the royal scroll was read, / Astonishment among all chieftains spread.”
#97
ز بس چرب‌گفتار وز پند خوب
✦
نمودن بدو راه و پیوند خوب
“At such sweet speech, such advice refined, / Pointing to peace and ties of noble kind.”
#98
خردمند پیران که در نامه یاد
✦
چه آورد وز پند نیکو چه داد
“For all that prudent Piran had portrayed, / And all the righteous counsel he conveyed.”
#99
به رویین چنین گفت پس پهلوان
✦
که‌ای پور سالار و فرخ جوان
“The chieftain then to Ruin spoke and said: / 'O commander's son, fortunate and well-bred!'”
#100
تو مهمان ما بود باید نخست
✦
پس این پاسخ نامه بایدت جست
“'You must first be our honored guest today, / Ere for the letter's answer you away.'”
#101
سراپردهٔ نو بپرداختند
✦
نشستنگه خسروی ساختند
“They pitched a royal tent, pristine and new, / Preparing kingly seats of grandest hue.”
#102
به دیبای رومی بیاراستند
✦
خورش ها و رامشگران خواستند
“They draped the space in Roman silk so bright, / Seeking fine feasts and minstrels of delight.”
#103
پراندیشه گشته دل پهلوان
✦
نبشته ابا رای‌زن موبدان
“The chieftain's heart was filled with weighty thought, / As with wise priests he counseled and sought.”
#104
همی پاسخ نامه آراستند
✦
سخن هرچ نیکوتر آن خواستند
“They framed a fit response with utmost care, / Choosing the finest words to utter there.”
#105
به یک هفته گودرز با رود و می
✦
همی نامه را پاسخ افگند پی
“For one full week, with wine and lute's soft tone, / Gudarz laid the reply's foundation stone.”
#106
ز بالا چو خورشید گیتی فروز
✦
بگشتی سپهبد گه نیمروز
“When high above, the sun lit up the skies, / The general rose at noon in splendorous wise.”
#107
می و رود و مجلس بیاراستی
✦
فرستاده را پیش خود خواستی
“He set the banquet, music, and the wine, / And bade the envoy join his hall divine.”
#108
چو یک هفته بگذشت هشتم پگاه
✦
نویسنده را خواند سالار شاه
“When seven days had passed, on the eighth day's dawn, / The king's commander called the scribe upon.”
#109
بفرمود تا نامه پاسخ نوشت
✦
درختی به نوی به کینه بکشت
“He ordered that the answer be inscribed, / And planted a fresh tree of vengeance, untribed.”