#1
دو بهره چو از تیره شب درگذشت
✦
ز جوش سواران بجوشید دشت
“When two parts of the dark night had passed, the plain bubbled with the turmoil of horsemen.”
#2
گرفتند ترکان همه تاختن
✦
بدان تاختن گردن افراختن
“The Turanians launched a full assault, lifting their heads high in that swift charge.”
#3
چو نستیهن آن لشکر کینه‌خواه
✦
بیاورد نزدیک ایران سپاه
“When Nastihan brought that vengeful host close to the Iranian army,”
#4
سپیده‌دمان تا بدانجا رسید
✦
چو از دیده گه دیده‌بانش بدید
“As dawn broke and he reached that spot, the lookouts caught sight of his force from their posts.”
#5
چو کارآگهان آگهی یافتند
✦
سبک سوی گودرز بشتافتند
“When the scouts gained intelligence of this, they hurried swiftly to Goudarz,”
#6
که آمد سپاهی چو کوه روان
✦
که گویی ندارند گویا زبان
“Reporting: 'An army approaches like a moving mountain, silent as though they possess no speaking tongue,”
#7
بر آن سان که رسم شبیخون بود
✦
سپهدار داند که آن چون بود
“'Arrayed according to the custom of night ambushes; the general knows well how such raids are wrought.'”
#8
به لشکر بفرمود پس پهلوان
✦
که بیدار باشید و روشن‌روان
“The commander then ordered the troops: 'Be alert and vigilant of spirit!'”
#9
بخواند آن زمان بیژن گیو را
✦
ابا تیغ‌زن لشکر نیو را
“He then summoned Bizhan, son of Giv, along with his brave sword-wielding host.”
#10
بدو گفت نیک اختر و کام تو
✦
شکسته دل دشمن از نام تو
“He said to him: 'May your star be auspicious and your desire met; the enemy's heart is shattered by your very name.”
#11
ببر هرک باید ز گردان من
✦
از این نامداران و مردان من
“'Take whichever of my warriors you require—these renowned champions and men of valor.”
#12
پذیره شو این تاختن را چو شیر
✦
سپاه اندر آور به مردی به زیر
“'Go meet this raid like a lion, and bring down their army with your manly prowess.'”
#13
گزین کرد بیژن ز لشکر سوار
✦
دلیران و پرخاشجویان هزار
“Bizhan selected a thousand riders from the host—brave warriors eager for battle.”
#14
رسیدند پس یک به دیگر فراز
✦
دو لشکر پر از کینه و رزمساز
“The two armies drew near one another, both filled with vengeance and ready for combat.”
#15
همه گُرزها برکشیدند پاک
✦
یکی ابر بست از بر تیره خاک
“They unsheathed all their maces cleanly; a dark cloud of dust rose above the black earth.”
#16
فرود آمد از کوه ابر سیاه
✦
بپوشید دیدار توران سپاه
“A black cloud descended from the mountain, obscuring the sight of the Turanian host.”
#17
سپهدار چون گرد تیره بدید
✦
کزو لشکر ترک شد ناپدید
“When the commander saw the dark dust wherein the Turkish army vanished from view,”
#18
کمانها بفرمود کردن به زه
✦
برآمد خروش از مهان و ز که
“He ordered bows to be strung, and shouts arose from great and small alike.”
#19
چو بیژن به نستیهن اندر رسید
✦
درفش سر ویسگان را بدید
“As Bizhan reached Nastihan, he caught sight of the banner of the House of Viseh.”
#20
هوا سر به سر گشته زنگارگون
✦
زمین شد به کردار دریای خون
“The air turned pitch-black like rust, and the earth became like a sea of blood.”
#21
ز ترکان دو بهره فتاده نگون
✦
به زیر پی اسب غرقه به خون
“Two parts of the Turanians fell upside down, drowned in blood beneath the horses' hooves.”
#22
یکی تیر بر اسب نستیهنا
✦
رسید از گشاد و بر بیژنا
“An arrow shot from Bizhan's bow struck the steed of Nastihan.”
#23
ز درد اندر آمد تگاور به روی
✦
رسید اندر او بیژن جنگجوی
“The charger collapsed on its face in agony, and warrior Bizhan reached him instantly.”
#24
عمودی بزد بر سر ترگ‌دار
✦
تهی ماند از او مغز و برگشت کار
“He struck a heavy mace upon his helmeted head; his brain shattered, and his fate was reversed.”
#25
چنین گفت بیژن به ایرانیان
✦
که هر کو ببندد کمر بر میان
“Bizhan spoke thus to the Iranians: 'Whoever girds his waist tight for battle,”
#26
بجز گُرز و شمشیر گیرد به دست
✦
کمان بر سرش بر کنم پاک پست
“'Let him take only mace and sword in hand; I shall break the bow over the head of anyone who uses it!”
#27
که ترکان به دیدن پری چهره‌اند
✦
به جنگ از هنر پاک بی‌بهره‌اند
“'For the Turanians are fair-faced like fairies to behold, but in combat they are utterly devoid of skill.'”
#28
دلیری گرفتند کنداوران
✦
کشیدند لشکر پرندآوران
“The brave champions took courage and drew their shining swords.”
#29
چو پیلان همه دشت بر یکدگر
✦
فگنده ز تنها جدا مانده سر
“Like giant elephants, the dead covered the plain, their heads severed from their bodies.”
#30
از آن رزمگه تا به توران سپاه
✦
دمان از پس اندر گرفتند راه
“From that battlefield all the way back to the Turanian army, they pursued them fiercely.”
#31
چو پیران ندید آن زمان با سپاه
✦
برادر بدو گشت گیتی سیاه
“When Piran did not see his brother among the returning troops, the world turned black before his eyes.”
#32
به کارآگهان گفت ز این رزمگاه
✦
هیونی بتازد به آوردگاه
“He said to his scouts: 'Let a swift messenger ride to the battlefield at once,”
#33
که آرد نشانی ز نستیهنم
✦
وگرنه دو دیده ز سر برکنم
“'To bring me news of Nastihan, or else I shall tear my two eyes from my head!'”
#34
هیونی برون تاختند آن زمان
✦
برفت و بدید و بیامد دمان
“A courier rode out instantly; he went, saw, and returned swiftly,”
#35
که نستیهن آنک بدان رزمگاه
✦
ابا نامداران توران سپاه
“Reporting that Nastihan lay on that battlefield among the renowned dead of Turan,”
#36
بریده سرافگنده بر سان پیل
✦
تن از گُرز خسته به کردار نیل
“Head severed and fallen like an elephant, his body wounded by maces until it turned indigo.”
#37
چو بشنید پیران برآمد به جوش
✦
نماند آن زمان با سپهدار هوش
“When Piran heard this, he burst into violent anguish, and no sense remained in the general's mind.”
#38
همی کند موی و همی ریخت آب
✦
از او دور شد خورد و آرام و خواب
“He tore his hair and shed bitter tears; food, rest, and sleep fled from him.”
#39
بزد دست و بدرید رومی قبای
✦
برآمد خروشیدن های های
“He reached out and tore his Roman robe, while loud lamentations broke from his throat.”
#40
همی گفت کای کردگار جهان
✦
همانا که با تو بدستم نهان
“He kept saying: 'O Creator of the world! Truly what secret sin have I committed against Thee?”
#41
که بگسست از بازوان زور من
✦
چنین تیره شد اختر و هور من
“'That the strength has broken from my arms, and my star and sun have turned so dark?”
#42
دریغ آن هژبر افگن گردگیر
✦
جوان دلاور سوار هژیر
“'Alas for that lion-overthrowing warrior, that young, brave, and valiant knight!”
#43
گرامی برادر جهانبان من
✦
سر ویسگان گرد هومان من
“'My beloved brother, my world-protector, chief of the House of Viseh, hero beside Homan!”
#44
چو نستیهن آن شیر شرزه به جنگ
✦
که روباه بودی به جنگش پلنگ
“'Nastihan was a fierce lion in war, before whom a leopard was but a helpless fox!”
#45
کرا یابم اکنون بدین رزمگاه
✦
به جنگ اندر آورد باید سپاه
“'Whom shall I now find in this arena to lead the army into combat?'”
#46
بزد نای رویین و بربست کوس
✦
هوا نیلگون شد زمین آبنوس
“He sounded the brass trumpets and bound the heavy war-drums; the sky turned indigo with dust, and the earth grew dark as ebony.”
#47
ز کوه کنابد برون شد سپاه
✦
بشد روشنایی ز خورشید و ماه
“Out from Mount Gonabad the vast army marched forth, so thick that light vanished from both the sun and the moon.”
#48
سپهدار ایران بزد کرنای
✦
سپاه اندر آورد و بگرفت جای
“The commander of Iran blew the clarion horn; he advanced his forces and took his position upon the field.”
#49
میان سپه کاویانی درفش
✦
به پیش اندرون تیغهای بنفش
“In the center of the host fluttered the Kavian Banner, while in the vanguard gleamed violet-tempered blades.”
#50
همه نامداران پرخاشخر
✦
ابا نیزه و گُرزهٔ گاوسر
“All were renowned and war-loving chieftains, armed with long lances and ox-headed maces.”
#51
سپیده‌دمان اندر آمد سپاه
✦
به پیکار تا گشت گیتی سیاه
“At the first break of dawn the armies clashed in battle, fighting fiercely until dark night enveloped the world.”
#52
برفتند زان پس به بنگاه خویش
✦
به خیمه شد این، آن به خرگاه خویش
“Thereafter they withdrew to their respective encampments; one army retired to its tents, the other to its royal pavilion.”
#53
سپهدار ایران به زیبد رسید
✦
از اندیشه کردن دلش بردمید
“When the general of Iran arrived back at Zibad, his heart swelled and throbbed with deep anxiety and forethought.”
#54
همی گفت کامروز رزمی گران
✦
بکردیم و کشتیم از ایشان سران
“He pondered within himself: "Today we fought a heavy fight and slaughtered many of their chief commanders.”
#55
گمانی برم زانک پیران کنون
✦
دواند سوی شاه ترکان هیون
“"Yet I suspect that Piran will now dispatch swift messengers riding fast dromedaries unto the King of the Turks,”
#56
وز او یار خواهد به جنگ سپاه
✦
رسانم کنون آگهی من به شاه
“"To seek fresh reinforcements for the war; I too must straightway send word and intelligence to my King."”