#1
نشست از بر زین سپیده‌دمان
✦
چو شیر ژیان با یکی ترجمان
“At early dawn he sat upon his saddle, like a raging lion accompanied by an interpreter.”
#2
بیامد به نزدیک ایران سپاه
✦
پر از جنگ دل سر پر از کین شاه
“He came near the army of Iran, his heart full of war and his head filled with hatred for the king.”
#3
چو پیران بدانست کو شد بجنگ
✦
بر او بر جهان گشت ز اندوه تنگ
“When Piran realized he had gone to fight, the world became narrow to him with grief.”
#4
بجوشیدش از درد هومان جگر
✦
یکی داستان یاد کرد از پدر
“Houman's rashness burned Piran's heart with pain, and he remembered a tale told by his father:”
#5
که دانا به هر کار سازد درنگ
✦
سر اندر نیارد به پیکار و ننگ
“"A wise man acts with deliberation in every affair, and does not rush headlong into battle and shame.”
#6
سبکسار تندی نماید نخست
✦
به فرجام کار انده آرد درست
“A foolish and impulsive man shows fierce haste at first, but in the end it brings true sorrow.”
#7
زبانی که اندر سرش مغز نیست
✦
اگر در بارد همان نغز نیست
“A tongue in a head lacking brains, even if it rains pearls, is not fine or valuable."”
#8
چو هومان بدین رزم تندی نمود
✦
ندانم چه آرد به فرجام سود
“"Since Houman has shown such fierce rashness for battle, I know not what profit it will bring in the end.”
#9
جهان داورش باد فریادرس
✦
جز اویش نبینم همی یار کس
“May the Judge of the World be his helper, for I see no other ally for him."”
#10
چو هومان ویسه بدان رزمگاه
✦
که گودرز کشواد بد با سپاه
“Meanwhile Houman, son of Vayseh, arrived at the battlefield where Goudarz, son of Kashvad, stood with his host.”
#11
بیامد که جوید ز گردان نبرد
✦
نگهبان لشکر بدو بازخورد
“He came seeking combat from the champions, and the sentinel of the army encountered him.”
#12
طلایه بیامد بر ترجمان
✦
سواران ایران همه بدگمان
“The vanguard came up to the interpreter, while the horsemen of Iran were filled with suspicion.”
#13
بپرسید کین مرد پرخاشجوی
✦
به خیره به دشت اندر آورده روی
“They asked: "Why has this aggressive warrior turned his face recklessly toward the open plain?”
#14
کجا رفت خواهد همی چون نوند
✦
به چنگ اندرون گرز و بر زین کمند
“Where does he intend to go like a swift courier, with a mace in his grasp and a lasso on his saddle?"”
#15
به ایرانیان گفت پس ترجمان
✦
که آمد گه گرز و تیر و کمان
“The interpreter then spoke to the Iranians: "The time for mace, arrow, and bow has arrived!”
#16
که این شیردل نامبردار مرد
✦
همی با شما کرد خواهد نبرد
“For this lion-hearted, renowned man intends to do battle with you.”
#17
سر ویسگان است هومان به نام
✦
که تیغش دل شیر دارد نیام
“He is Houman by name, head of the Vaysagan clan, whose sword holds the heart of a lion as its scabbard!"”
#18
چو دیدند ایرانیان گرز اوی
✦
کمر بستن خسروی برز اوی
“When the Iranians saw his mace and the regal stature of his belted waist,”
#19
همه دست نیزه گزاران ز کار
✦
فروماند از فر آن نامدار
“The hands of all spear-throwers froze from action, awed by the glory of that famous warrior.”
#20
همه یکسره بازگشتند از اوی
✦
سوی ترجمانش نهادند روی
“They all turned away from him and addressed his interpreter:”
#21
که رو پیش هومان به ترکی زبان
✦
همه گفتهٔ ما بر او بر بخوان
“"Go to Houman and speak to him in the Turkic tongue all that we say to you:”
#22
که ما را به جنگ تو آهنگ نیست
✦
ز گودرز دستوری جنگ نیست
“'We have no desire to fight with you, for we have no order for battle from Goudarz.”
#23
اگر جنگ جوید گشاده است راه
✦
سوی نامور پهلوان سپاه
“If he seeks battle, the path is open toward the renowned commander of the army.'"”
#24
ز سالار گردان و گردنکشان
✦
به هومان بدادند یک یک نشان
“They gave Houman clear signs one by one regarding the chief warriors and proud champions,”
#25
که گردان کجایند و مهتر کجاست
✦
که دارد چپ لشکر و دست راست
“Showing where the valiant warriors were, where the chief leader stood, and who commanded the left and right wings of the army.”
#26
وز آن پس هیونی تگاور دمان
✦
طلایه برافگند زی پهلوان
“Afterward, a swift-galloping messenger from the vanguard rode rapidly to the chieftain,”
#27
که هومان از آن رزمگه چون پلنگ
✦
سوی پهلوان آمد ایدر بجنگ
“Reporting that Houman had left the horsemen like a leopard and was coming toward the commander for battle.”
#28
چو هومان ز نزد سواران برفت
✦
بیامد به نزدیک رهام تفت
“When Houman departed from the horsemen, he came swiftly to Rohham.”
#29
وز آنجا خروشی برآورد سخت
✦
که ای پور سالار بیدار بخت
“And from there he raised a mighty shout: "O son of the vigilant leader!”
#30
چپ لشکر و چنگ شیران توی
✦
نگهبان سالار ایران توی
“You are the left wing of the army and the claws of lions; you are the guardian of Iran's commander!”
#31
بجنبان عنان اندر این رزمگاه
✦
میان دو صف برکشیده سپاه
“Rein your horse into this battlefield, between the two drawn-up ranks of the host!”
#32
به آورد با من ببایدت گشت
✦
سوی رود خواهی وگر سوی دشت
“You must engage in duel with me, whether you choose the river's edge or the open plain!”
#33
وگر تو نیابی مگر گستهم
✦
بیاید دمان با فروهل به هم
“And if not you, let Gustahm come charging together with Frohel,”
#34
که جوید نبردم ز جنگاوران
✦
به تیغ و سنان و به گرز گران
“To seek combat with me among warriors, with sword, lance, and heavy mace!”
#35
هر آن کس که پیش من آید به کین
✦
زمانه بر او بر نوردد زمین
“Whoever comes before me in enmity, Time shall fold the earth over him!”
#36
وگر تیغ ما را ببیند به جنگ
✦
بدرد دل شیر و چرم پلنگ
“And if he beholds our blade in battle, it rips open the heart of the lion and the leopard's hide!"”
#37
چنین داد رهام پاسخ بدوی
✦
که ای نامور گرد پرخاشجوی
“Rohham answered him thus: "O renowned and aggressive warrior!”
#38
ز ترکان ترا بخرد انگاشتم
✦
از این سان که هستی نپنداشتم
“I deemed you wise among the Turks; I did not think you were as rash as this,”
#39
که تنها بدین رزمگاه آمدی
✦
دلاور به پیش سپاه آمدی
“That you would come alone to this battlefield, bold before an entire army,”
#40
بر آنی که اندر جهان تیغ‌دار
✦
نبندد کمر چون تو دیگر سوار
“Believing that no other sword-bearing rider in the world binds his belt like you!”
#41
یکی داستان از کیان یاد کن
✦
ز فام خرد گردن آزاد کن
“Remember a tale of the Kianian kings, and free your neck from the debt of wisdom:”
#42
که هر کو به جنگ اندر آید نخست
✦
ره بازگشتن ببایدش جست
“'Whoever enters battle first must seek a way of return.'”
#43
از اینها که تو نام بردی بجنگ
✦
همه جنگ را تیز دارند چنگ
“All those you named for battle are eager for the fight with sharp claws,”
#44
ولیکن چو فرمان سالار شاه
✦
نباشد نسازد کسی رزمگاه
“Yet when there is no order from the king's general, no one prepares the field of war.”
#45
اگر جنگ گردان بجویی همی
✦
سوی پهلوان چون بپویی همی
“If you truly seek the combat of champions, why do you not ride toward our commander?”
#46
ز گودرز دستوری جنگ خواه
✦
پس از ما به جنگ اندر آهنگ خواه
“Seek permission to fight from Goudarz, and after us, make your move towards battle.”
#47
بدو گفت هومان که خیره مگوی
✦
بدین روی با من بهانه مجوی
“Houman said to him, "Speak not foolishly, and do not seek pretexts against me in this manner."”
#48
تو این رزم را جای مردان گزین
✦
نه مرد سوارانی و دشت کین
“Know that battle is a place for true men; you are no knight for the field of vengeance.”
#49
وز آنجا به قلب سپه برگذشت
✦
دمان تا بدان روی لشکر گذشت
“From there he crossed into the center of the army, raging onward until he reached the far side of the host.”
#50
به نزد فریبرز با ترجمان
✦
بیامد به کردار باد دمان
“He came before Fariburz alongside an interpreter, riding swift as a roaring wind.”
#51
یکی برخروشید کای بدنشان
✦
فروبرده گردن ز گردنکشان
“He roared out: "O ill-omened one, who has hung his head low among the proud nobles!"”
#52
سواران و پیلان و زرینه کفش
✦
ترا بود با کاویانی درفش
“You possessed the horsemen, the elephants, the golden shoes, and the Kavian Banner itself!”
#53
به ترکان سپردی به روز نبرد
✦
یلانت به ایران نخوانند مرد
“Yet on the day of battle you surrendered them to the Turks; the heroes of Iran shall no longer deem you a man!”
#54
چو سالار باشی شوی زیردست
✦
کمر بندگی را ببایدت بست
“When a commander turns into a subordinate, he must gird his loins in servitude.”
#55
سیاووش رد را برادر توی
✦
به گوهر ز سالار برتر توی
“You are brother to the noble Siavash, and by lineage you excel above the commander!”
#56
تو باشی سزاوار کین خواستن
✦
به کینه ترا باید آراستن
“It is you who deserve to seek vengeance; it is you who ought to prepare for revenge!”
#57
یکی با من اکنون به آوردگاه
✦
ببایدت گشتن به پیش سپاه
“Now you must step into the battle-ground with me, before the eyes of the entire army.”
#58
به خورشید تابان برآیدت نام
✦
که پیش من اندر گذاری تو گام
“Your fame would reach the radiant sun if you but step forward to face me!”
#59
وگر تو نیایی به جنگم رواست
✦
زواره گرازه نگر تا کجاست
“And if you will not come to fight me, so be it; see where Zourah or Gorazeh stand!”
#60
کسی را ز گردان به پیش من آر
✦
که باشد ز ایرانیان نامدار
“Bring forth one of the champions before me who is renowned among the Iranians!”
#61
چنین داد پاسخ فریبرز باز
✦
که با شیر درنده کینه مساز
“Fariburz thus replied in turn: "Do not harbor malice against a ravenous lion!"”
#62
چنینست فرجام روز نبرد
✦
یکی شاد و پیروز و دیگر به درد
“Such is the outcome of the day of war: one ends joyful and victorious, the other in torment.”
#63
به پیروزی اندر بترس از گزند
✦
که یکسان نگردد سپهر بلند
“Even in victory, fear harm, for the lofty sky remains not constant forever.”
#64
درفش ار ز من شاه بستد رواست
✦
بدان داد پیلان و لشکر که خواست
“If the Shah took the banner back from me, it is just; he gave it to whom he willed among elephants and hosts.”
#65
به کین سیاوش پس از کیقباد
✦
کسی کو کلاه مهی برنهاد
“To avenge Siavash, after Kay Qubad, whoever placed the crown of greatness upon his head...”
#66
کمر بست تا گیتی آباد کرد
✦
سپهدار گودرز کشواد کرد
“...Girded his loins to make the world flourish, as did the commander Goudarz, son of Kashvad.”
#67
همیشه به پیش کیان کینه‌خواه
✦
پدر بر پدر نیو و سالار شاه
“Ever seeking revenge before the Kayanids, generation after generation of heroic commanders serving the Shah.”
#68
و دیگر که از گرز او بی‌گمان
✦
سرآید به سالارتان بر زمان
“And furthermore, by his mace, without a doubt, your commander's time shall come to an end!”
#69
سپه را به ویسه است فرمان جنگ
✦
بدو بازگردد همه نام و ننگ
“The order for battle lies with the commander; unto him belongs all glory and disgrace!”
#70
اگر با توام جنگ فرمان دهد
✦
دلم پر ز دردست درمان دهد
“If he commands me to fight you, my heart full of pain shall find its remedy.”
#71
ببینی که من سر چگونه ز ننگ
✦
برآرم چو پای اندر آرم بجنگ
“You shall witness how I lift my head above disgrace once I step into battle!”
#72
چنین پاسخش داد هومان که بس
✦
به گفتار بینم ترا دسترس
“Houman replied to him: "Enough! I see your power lies only in talk."”
#73
بدین تیغ کاندر میان بسته‌ای
✦
گمان بر که از جنگ خود رسته‌ای
“With this sword tied at your waist, imagine that you have saved yourself from battle!”
#74
بدین گرز جویی همی کارزار
✦
که بر ترگ و جوشن نیاید به کار
“You seek combat with this mace, which is useless against helmet and coat of mail!”
#75
وز آنجا بدان خیرگی بازگشت
✦
تو گفتی مگر شیر بدساز گشت
“From there he turned back in arrogance; you would say a furious lion had gone wild.”
#76
کمربستهٔ کین آزادگان
✦
به نزدیک گودرز کشوادگان
“Girded for the vengeance of the noble ones, he rode close to Goudarz, son of Kashvad.”
#77
بیامد یکی بانگ برزد بلند
✦
که ای برمنش مهتر دیوبند
“He came forward and cried out aloud: "O proud leader, binder of demons!"”
#78
شنیدم همه هرچ گفتی به شاه
✦
وز آن پس کشیدی سپه را به راه
“I heard all that you said to the Shah, and how thereafter you led the army on its way.”
#79
چنین بود با شاه پیمان تو
✦
به پیران سالار فرمان تو
“Was this your covenant with the Shah? Was this your command unto commander Piran?”
#80
فرستاده کامد به توران سپاه
✦
گزین پور تو گیو لشکرپناه
“When the envoy came to the Turanian host—your chosen son Giv, the shelter of the army...”
#81
از آن پس که سوگند خوردی به گاه
✦
به خورشید و ماه و به تخت و کلاه
“After all those oaths you swore upon the throne, / By the sun, the moon, the royal crown and zone,”
#82
که گر چشم من در گه کارزار
✦
به پیران برافتد برآرم دمار
“Swearing that should my eyes upon Piran fall in the fray, / I would bring total ruin and slaughter him that day;”
#83
چو شیر ژیان لشکر آراستی
✦
همی بآرزو جنگ ما خواستی
“Like a raging lion you arrayed your brave band, / And eagerly sought battle with us across the land.”
#84
کنون از پس کوه چون مستمند
✦
نشستی به کردار غرم نژند
“Yet now behind the mountain, full of grief and despair, / You sit crouched like a wretched mountain sheep in its lair.”
#85
به کردار نخچیر کز شرزه شیر
✦
گریزان و شیر از پس اندر دلیر
“Like prey fleeing swiftly before a fierce lion's wrath, / While the bold lion gives chase down the blood-stained path,”
#86
گزیند به بیشه درون جای تنگ
✦
نجوید ز تیمار جان نام و ننگ
“It seeks out a narrow, deep hideout in the wood, / Forgetting all honor and fame to save its blood.”
#87
یکی لشکرت را به هامون گذار
✦
چه داری سپاه از پس کوهسار
“Bring your army down into the open plain to fight; / Why keep your forces hidden behind the mountain height?”
#88
چنین بود پیمانت با شهریار
✦
که بر کینه گه کوه گیری حصار
“Was this your solemn covenant with your sovereign lord— / To take refuge behind mountains instead of wielding the sword?”
#89
بدو گفت گودرز کاندیشه کن
✦
که باشد سزا با تو گفتن سخن
“Gudarz replied to him: 'Ponder carefully this day, / To see if it is fitting to respond to what you say.”
#90
چو پاسخ بیابی کنون ز انجمن
✦
به بی دانشی بر نهی این سخن
“'When you receive an answer from this noble assembly, / You will only attribute it to your own foolish vanity.”
#91
تو بشناس کز شاه فرمان من
✦
همین بود سوگند و پیمان من
“Know that my royal lord's command to me was this— / This was my sole covenant, my sworn oath, and pledge:”
#92
کنون آمدم با سپاهی گران
✦
از ایران گزیده دلاور سران
“Now I have arrived with a vast, mighty force, / Iran's chosen champions on warrior horses.”
#93
شما هم به کردار روباه پیر
✦
به بیشه در از بیم نخچیرگیر
“While you are like an old fox, cowering in fear / Deep within the thicket lest the hunter draw near.”
#94
همی چاره سازید و دستان و بند
✦
گریزان ز گرز و سنان و کمند
“You resort to tricks, deceit, and woven snares, / Fleeing the mace, the spear, and lasso unawares.”
#95
دلیری مکن جنگ ما را مخواه
✦
که روباه با شیر ناید به راه
“Show no false bravery, nor seek battle with our host, / For a fox cannot walk beside a lion's post.”
#96
چو هومان ز گودرز پاسخ شنید
✦
چو شیر اندر آن رزمگه بردمید
“When Homan heard this answer from Gudarz the old, / He roared like a lion on the battlefield so bold.”
#97
به گودرز گفت ار نیایی بجنگ
✦
تو با من نه زانست کایدت ننگ
“He said to Gudarz: 'If you refuse to meet me in fight, / It is not because shame holds back your might,”
#98
از آن پس که جنگ پشن دیده‌ای
✦
سر از رزم ترکان بپیچیده‌ای
“But because you witnessed the battle of Pashan of old, / And ever since have shunned the Turanian warriors bold.”
#99
به لاون به جنگ آزمودی مرا
✦
به آوردگه بر ستودی مرا
“At Lavan you tested me in fierce single combat, / And praised my prowess on the battlefield where we sat.”
#100
ار ایدونک هست اینک گویی همی
✦
وز این کینه کردار جویی همی
“Now, if what you boast is truly as you say, / And you seek revenge in action this very day,”
#101
یکی برگزین از میان سپاه
✦
که با من بگردد به آوردگاه
“Choose one champion from among your whole host / To step into the arena and face me at his post.”
#102
که من از فریبرز و رهام جنگ
✦
بجستم به سان دلاور پلنگ
“For like a fierce panther I sought out the fight / From Fariburz and Rahham with all my might.”
#103
بگشتم سراسر همه انجمن
✦
نیاید ز گردان کسی پیش من
“I rode through your entire camp, yet not one knight / Dare step forward to challenge my matchless might.”
#104
به گودرز بد بند پیکارشان
✦
شنیدن نه ارزید گفتارشان
“'Their combat prowess was bound to Gudarz's lead; / Their words were worthless, deserving no heed.'”
#105
تو آنی که گویی به روز نبرد
✦
به خنجر کنم لاله بر کوه زرد
“You are the one who boasts that on the day of fight, / 'My dagger paints red tulips on the Yellow Mount's height.'”
#106
یکی با من اکنون بدین رزمگاه
✦
بگرد و به گرز گران کینه‌خواه
“Now come forward yourself into this battlefield plain; / Seek vengeance with your heavy mace, or cause us pain!”
#107
فراوان پسر داری ای نامور
✦
همه بسته بر جنگ ما بر کمر
“O famous chief, you have many a brave son, / All girded for battle against us, every single one.”
#108
یکی را فرستی بر من به جنگ
✦
اگر جنگ‌جویی چه جویی درنگ
“Send one of them to face me in the fray; / If you seek battle, why delay today?”
#109
پس اندیشه کرد اندران پهلوان
✦
که پیشش که آید به جنگ از گوان
“Then the paladin Gudarz pondered deep in his mind, / Which hero among his brave warriors he could find.”
#110
گر از نامداران هژبری دمان
✦
فرستم به نزدیک این بدگمان
“'If I send a fierce, roaring lion from among my chief men / To battle against this arrogant enemy in his den,”
#111
شود کشته هومان بر این رزمگاه
✦
ز ترکان نیاید کسی کینه‌خواه
“'And Homan is slain upon this battlefield, / No Turanian will come forward, their vengeance sealed;”
#112
دل پهلوانش بپیچد به درد
✦
از آن پس به تندی نجوید نبرد
“'Their commander's heart will twist in bitter grief, / And he will refrain from fierce battle with his chief.”
#113
سپاهش به کوه کنابد شود
✦
به جنگ اندرون دست ما بد شود
“'His army will retreat to the height of Mount Gunabad, / And our hand will be weakened in war, our fortune bad.”
#114
ور از نامداران این انجمن
✦
یکی کم شود گم شود نام من
“'On the other hand, if one of our renowned lords should fall, / My own good name will be lost forever before all.”
#115
شکسته شود دل گوان را به جنگ
✦
نسازند زان پس به جایی درنگ
“'The hearts of my warriors will be broken in the fray, / Nor will they make a stand anywhere from that day.'”
#116
همان به که با او نسازیم کین
✦
بر او بر ببندیم راه کمین
“'It were better that we seek no enmity with him, but rather lay an ambush to bar his way.'”
#117
مگر خیره گردند و جویند جنگ
✦
سپاه اندر آرند زان جای تنگ
“'Perchance they will become reckless and seek battle, bringing their host out of that narrow pass.'”
#118
چنین داد پاسخ به هومان که رو
✦
به گفتار تندی و در کار نو
“Thus he made answer to Houman: 'Go thy way! Thou art swift in speech, yet raw and unproven in action.'”
#119
چو در پیش من برگشادی زبان
✦
بدانستم از آشکارت نهان
“'When thou didst open thy tongue before me, from thy spoken words I discerned thy hidden secrets.'”
#120
که کس را ز ترکان نباشد خرد
✦
کز اندیشهٔ خویش رامش برد
“'That none among the Turanians possesseth the wisdom to harvest peace and joy from his own deliberations.'”
#121
ندانی که شیر ژیان روز جنگ
✦
نیالاید از بن به روباه چنگ
“'Knowest thou not that the ferocious lion on the day of battle deigneth not to stain its claws upon a fox?'”
#122
و دیگر دو لشکر چنین ساخته
✦
همه بادپایان سر افراخته
“'Furthermore, two armies stand here arrayed, with all their swift steeds proudly rearing high.'”
#123
به کینه دو تن پیش سازند جنگ
✦
همه نامداران بخایند چنگ
“'Should two men engage in single combat out of malice, while all the noble chieftains gnaw their hands in idle fury?'”
#124
سپه را همه پیش باید شدن
✦
به انبوه زخمی بباید زدن
“'Nay! The entire host must advance together, and strike a mighty collective blow upon the foe.'”
#125
تو اکنون سوی لشکرت باز شو
✦
برافراز گردن به سالار نو
“'Return now to thine army, and raise thy head proudly before thy new commander.'”
#126
کز ایرانیان چند جستم نبرد
✦
نزد پیش من کس جز از باد سرد
“'Say unto him: I sought combat with many an Iranian warrior, but none met me save for cold sighs of reluctance.'”
#127
بدان رزمگه بر شود نام تو
✦
ز پیران برآید همه کام تو
“'Thus shall thy name be exalted on that battlefield, and all thy desires be fulfilled by Piran.'”
#128
بدو گفت هومان به بانگ بلند
✦
که بی کردن کار گفتار چند
“Houman cried out to him with a resounding voice: 'What worth are endless words without deeds?'”
#129
یکی داستان زد جهاندار شاه
✦
به یاد آورم اندرین کینه‌گاه
“'The ruler of the world once struck a proverb, which I shall recall here upon this battleground:'”
#130
که تخت کیان جست خواهی مجوی
✦
چو جویی از آتش مبرتاب روی
“'If thou seekest the throne of the Kians, seek it not; but if thou seekest it, turn not thy face away from the fire!'”
#131
ترا آرزو جنگ و پیکار نیست
✦
وگر گل چنی راه بی‌خار نیست
“'In truth, thou hast no real desire for fight or fray; yet if thou pluckest a rose, the path is never free of thorns.'”
#132
نداری ز ایران یکی شیرمرد
✦
که با من کند پیش لشکر نبرد
“'Hast thou not a single lion-hearted champion in Iran who would dare duel me before the armies?'”
#133
به چاره همی بازگردانیم
✦
نگیرم فریبت اگر دانیم
“'Thou seekest to turn me back with cunning ruses, yet I shall not fall for thy trickery, be assured!'”
#134
همه نامداران پرخاشجوی
✦
به گودرز گفتند کاینست روی
“Then all the warlike chieftains said to Gudarz: 'This is indeed the proper course:'”
#135
که از ما یکی را به آوردگاه
✦
فرستی به نزدیک او کینه‌خواه
“'That thou sendest one of us to the battlefield unto him, seeking vengeance in single combat.'”
#136
چنین داد پاسخ که امروز روی
✦
ندارد شدن جنگ را پیش اوی
“He replied: 'Today it is not fitting for any to go forth to engage him in battle.'”
#137
چو هومان ز گودرز برگشت چیر
✦
برآشفت بر سان شیر دلیر
“When Houman turned away victorious from Gudarz, he raged like a fierce and valiant lion.”
#138
بخندید و روی از سپهبد بتافت
✦
سوی روزبانان لشکر شتافت
“He laughed, turned his face from the commander, and charged toward the guards of the host.”
#139
کمان را به زه کرد و ز ایشان چهار
✦
بیفگند ز اسب اندر آن مرغزار
“He strung his bow and cast four of them down from their horses onto that meadow.”
#140
چو آن روزبانان لشکر ز دور
✦
بدیدند زخم سرافراز تور
“When the guards of the host saw from afar the deadly blow of Tur’s exalted champion,”
#141
رهش بازدادند و بگریختند
✦
به آورد با او نیاویختند
“They yielded him the way and fled, venturing not to engage him in combat.”
#142
به بالا برآمد به کردار مست
✦
خروشش همی کوه را کرد پست
“He rode up the high ground like one intoxicated; his mighty shout brought down the mountains.”
#143
همی نیزه برگاشت بر گرد سر
✦
که هومان ویسه است پیروزگر
“He brandished his spear above his head, roaring: 'Houman, son of Viseh, is the victor!'”
#144
خروشیدن نای رویین ز دشت
✦
برآمد چو نیزه ز بالا بگشت
“The roar of brass trumpets echoed from the plain as his spear whirled high above.”
#145
ز شادی دلیران توران سپاه
✦
همی ترگ سودند بر چرخ ماه
“In their jubilation, the braves of Turan’s host rubbed their helmets against the lunar sphere.”
#146
چو هومان بیامد بدان چیرگی
✦
بپیچید گودرز زان خیرگی
“When Houman departed with such dominance, Gudarz writhed in grief at that audacity.”
#147
سپهبد پر از شرم گشته دژم
✦
گرفته بر او خشم و تندی ستم
“The commander became crestfallen and filled with shame, overwhelmed by rage and fierce sorrow.”
#148
به ننگ از دلیران بپالود خوی
✦
سپهبد یکی اختر افگند پی
“With shame he wiped sweat from his brave face, and the general cast a dark omen upon their fate.”
#149
کز ایشان بد این پیشدستی به خون
✦
بدانند و هم بر بدی رهنمون
“'For it was they who initiated this bloodshed; let them know they are guided toward evil!'”
#150
از آن پس به گردنکشان بنگرید
✦
که تا جنگ او را که آید پدید
“Thereafter he looked upon his proud chieftains, to see who among them would step forth for battle against him.”