🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
75 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۹۲ - عهدنامه و وصیت‌نامهٔ کسری برای هرمزد
چون خورشید جهانداری کسری نوشین‌روان به شامگاه خویش نزدیک گشت، شهریار کهنسال ساسانی دستور داد تا عهدنامه‌ای شاهوار و جاودانه بر قرطاس رومی بنگارند. دبیران فرزانه و رایزنان بیداردل در حضور موبدان و بزرگان ایران، وصایای نوشین‌روان را برای جانشینش، هرمزد جوان، به رشته تحریر درآوردند و پس از خشک شدن مرکب، آن را به مهر مشک‌آگین شاهی آراستند.

در این عهدنامه، نوشین‌روان نخست به بی‌وفایی سرای سپنج و گذرایی تاج و تخت کیانی اشاره کرد؛ یادآور شد که قباد در هشتاد سالگی حکومت را به وی سپرد و او نیز در هفتاد و چهار سالگی کلید شهریاری را به هرمزد واگذار می‌کند. نوشین‌روان فرزند خویش را پند داد که هرگز از مسیر دادگری و راستی منحرف نشود، چرا که ایمنی و آسایش مردمان تنها در سایه عدل پادشاه فراهم می‌آید. او هرمزد را از تندی، شتاب‌زدگی، دروغ‌گویی و بیداد برحذر داشت و سفارش کرد که درویشان و نیازمندان را چون خویشتن پاس دارد و دست فرومایگان و ستمگران را از گستره کشور کوتاه سازد.

کسری سپس آیین خاکسپاری کیانی خود را تشریح نمود؛ این‌که پس از مرگش، دخمه‌ای بلند و دور از دسترس چون ده کمند برآورند، تن او را با کافور و مشک پاکیزه گردانند، پنج جامه دیبای زربفت ناخورده بر او بپوشانند و او را بر تختی از عاج با تاجی آویخته بنشانند. شاه یادآور شد که خاندان و بزرگان دو ماه به سوگ بنشینند و سپس یک‌دلی خود را زیر فرمان هرمزد آشکار سازند.
#1
نبشتند عهدی بفرمان شاه
✦
که هرمزد را داد تخت و کلاه
#2
چوقرطاس رومی شد از باد خشک
✦
نهادند مهری بروبر ز مشک
#3
به موبد سپردند پیش ردان
✦
بزرگان و بیدار دل بخردان
#4
جهان را نمایش چو کردار نیست
✦
نهانش جز از رنج وتیمار نیست
#5
اگر تاج داری اگر گرم و رنج
✦
همان بگذری زین سرای سپنج
#6
بپیوستم این عهد نوشین روان
✦
به پیروزی شهریار جوان
#7
یکی نامهٔ شهریاران بخوان
✦
نگر تاکه باشد چو نوشین روان
#8
برای و بداد و ببزم و به جنگ
✦
چو روزش سرآمد نبودش درنگ
#9
توای پیر فرتوت بی‌توبه مرد
✦
خرد گیر وز بزم و شادی بگرد
#10
جهان تازه شد چون قدح یافتی
✦
روانرا ز توبه تو برتافتی
#11
چه گفت آن سراینده سالخورد
✦
چو اندرز نوشین روان یاد کرد
#12
سخنهای هرمزد چون شد ببن
✦
یکی نو پی افگند موبد سخن
#13
هم آواز شد رایزن با دبیر
✦
نبشتند پس نامه‌ای بر حریر
#14
دلارای عهدی ز نوشین روان
✦
به هرمزد ناسالخورده جوان
#15
سرنامه از دادگر کرد یاد
✦
دگر گفت کین پند پور قباد
#16
بدان ای پسر کین جهان بی‌وفاست
✦
پر از رنج و تیمار و درد و بلاست
#17
هرآنگه که باشی بدو شادتر
✦
ز رنج زمانه دل آزادتر
#18
همه شادمانی بمانی به جای
✦
بباید شدن زین سپنجی سرای
#19
چو اندیشه رفتن آمد فراز
✦
برخشنده روز و شب دیریاز
#20
بجستیم تاج کیی را سری
✦
که بر هر سری باشد او افسری
#21
خردمند شش بود ما را پسر
✦
دل فروز و بخشنده و دادگر
#22
تو را برگزیدم که مهتر بدی
✦
خردمند و زیبای افسر بدی
#23
بهشتاد بر بود پای قباد
✦
که در پادشاهی مرا کرد یاد
#24
کنون من رسیدم به هفتاد و چار
✦
تو راکردم اندر جهان شهریار
#25
جز آرام وخوبی نجستم برین
✦
که باشد روان مرا آفرین
#26
امیدم چنانست کز کردگار
✦
نباشی جز از شاد و به روزگار
#27
گر ایمن کنی مردمان را بداد
✦
خود ایمن بخسبی و از داد شاد
#28
به پاداش نیکی بیابی بهشت
✦
بزرگ آنک او تخم نیکی بکشت
#29
نگر تا نباشی به جز بردبار
✦
که تندی نه خوب آید از شهریار
#30
جهاندار وبیدار و فرهنگ‌جوی
✦
بماند همه ساله با آبروی
#31
بگرد دروغ ایچ گونه مگرد
✦
چوگردی شود بخت را روی زرد
#32
دل ومغز را دور دار از شتاب
✦
خرد را شتاب اندرآرد به خواب
#33
به نیکی گرای و به نیکی بکوش
✦
بهرنیک و بد پند دانا نیوش
#34
نباید که گردد بگرد تو بد
✦
کزان بد تو را بی گمان بد رسد
#35
همه پاک پوش و همه پاک خور
✦
همه پندها یادگیر از پدر
#36
ز یزدان گشای و به یزدان گرای
✦
چو خواهی که باشد تو را رهنمای
#37
جهان را چو آباد داری بداد
✦
بود تخت آباد و دهر از تو شاد
#38
چو نیکی نمایند پاداش کن
✦
ممان تا شود رنج نیکی کهن
#39
خردمند را شاد و نزدیک دار
✦
جهان بر بداندیش تاریک دار
#40
بهرکار با مرد دانا سگال
✦
به رنج تن از پادشاهی منال
#41
چویابد خردمند نزد تو راه
✦
بماند بتو تاج و تخت و کلاه
#42
هرآنکس که باشد تو را زیردست
✦
مفرمای در بی‌نوایی نشست
#43
بزرگان وآزادگان را بشهر
✦
ز داد تو باید که یابند بهر
#44
ز نیکی فرومایه را دور دار
✦
به بیدادگر مرد مگذار کار
#45
همه گوش ودل سوی درویش دار
✦
همه کار او چون غم خویش دار
#46
ور ایدونک دشمن شود دوستدار
✦
تو در بوستان تخم نیکی بکار
#47
چو از خویشتن نامور داد داد
✦
جهان گشت ازو شاد و او از تو شاد
#48
بر ارزانیان گنج بسته مدار
✦
ببخشای بر مرد پرهیزکار
#49
که گر پند ما را شوی کاربند
✦
همیشه بماند کلاهت بلند
#50
که نیکی دهش نیک خواه تو باد
✦
همه نیکی اندر پناه تو باد
#51
مبادت فراموش گفتار من
✦
اگر دور مانی ز دیدار من
#52
سرت سبز باد و دلت شادمان
✦
تنت پاک و دور از بد بدگمان
#53
همیشه خرد پاسبان تو باد
✦
همه نیکی اندر گمان تو باد
#54
چو من بگذرم زین جهان فراخ
✦
برآورد باید یکی خوب کاخ
#55
بجایی کزو دور باشد گذر
✦
نپرد بدو کرکس تیزپر
#56
دری دور برچرخ ایوان بلند
✦
ببالا برآورده چون ده کمند
#57
نبشته برو بارگاه مرا
✦
بزرگی و گنج و سپاه مرا
#58
فراوان ز هر گونه افگندنی
✦
هم از رنگ و بوی و پراگندنی
#59
بکافور تن را توانگر کنید
✦
زمشک از بر ترگم افسر کنید
#60
ز دیبای زربفت پرمایه پنج
✦
بیارید ناکار دیده ز گنج
#61
بپوشید برما به رسم کیان
✦
بر آیین نیکان ما در میان
#62
بسازید هم زین نشان تخت عاج
✦
بر آویخته ازبر عاج تاج
#63
همان هرچه زرین به پیش اندرست
✦
اگر طاس و جامست اگر گوهرست
#64
گلاب و می و زعفران جام بیست
✦
ز مشک و ز کافور و عنبر دویست
#65
نهاده ز دست چپ و دست راست
✦
ز فرمان فزونی نباید نه کاست
#66
ز خون کرد باید تهیگاه خشک
✦
بدو اندر افگنده کافور و مشک
#67
ازان پس برآرید درگاه را
✦
نباید که بیند کسی شاه را
#68
چو زین گونه بد کار آن بارگاه
✦
نیابد بر ما کسی نیز راه
#69
ز فرزند وز دودهٔ ارجمند
✦
کسی کش ز مرگ من آید گزند
#70
بیاساید از بزم و شادی دو ماه
✦
که این باشد آیین پس از مرگ شاه
#71
سزد گر هرآنکو بود پارسا
✦
بگرید برین نامور پادشا
#72
ز فرمان هرمزد برمگذرید
✦
دم خویش بی رای او مشمرید
#73
فراوان بران نامه هرکس گریست
✦
پس از عهد یک سال دیگر بزیست
#74
برفت و بماند این سخن یادگار
✦
تو این یادگارش بزنهار دار
#75
کنون زین سپس تاج هرمزد شاه
✦
بیارایم و برنشانم بگاه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: