#1
چو کیخسرو آن گفت ایشان شنید
✦
زمانی بیاسود و اندر شمید
“When Kay Khosrow heard their words, he paused a moment in deep reflection.”
#2
پراندیشه گفت ای جهاندیده زال
✦
به مردی بی‌اندازه پیموده سال
“Full of thought, he said: 'O world-experienced Zal, who hast traversed endless years in valor,'”
#3
اگر سرد گویمت بر انجمن
✦
جهاندار نپسندد این بد ز من
“'If I speak harshly to thee before the assembly, the Ruler of the World will not favor this evil from me.'”
#4
دگر آن که رستم شود دردمند
✦
ز درد وی آید به ایران گزند
“'Furthermore, Rostam would be grieved, and from his grief harm would come to Iran.'”
#5
دگر آن که گر بشمری رنج اوی
✦
همانا فزون آید از گنج اوی
“'Moreover, if thou shouldst count his toil, it would truly exceed all his treasures.'”
#6
سپر کرد پیشم تن خویش را
✦
نبد خواب و خوردن بداندیش را
“'He made his own body my shield, denying himself sleep and food against my enemies.'”
#7
همان پاسخت را به خوبی کنیم
✦
دلت را به گفتار تو نشکنیم
“'Therefore we shall answer thee with goodness, and not break thy heart with our speech.'”
#8
چنین گفت زآن پس به آواز سخت
✦
که ای سرفرازان پیروز بخت
“Then he spoke in a powerful voice: 'O exalted and victorious paladins!'”
#9
سخنهای دستان شنیدم همه
✦
که بیدار بگشاد پیش رمه
“'I have heard all the words of Zal, which he wisely laid open before the flock.'”
#10
به دارنده یزدان گیهان خدیو
✦
که من دورم از راه و فرمان دیو
“'By the Lord God, Master of the Cosmos, I am far removed from the path and command of the Div!'”
#11
به یزدان گراید همی جان من
✦
که آن دیدم از رنج درمان من
“'My soul inclines solely toward God, for in Him I found the cure for my distress.'”
#12
بدید آن جهان را دل روشنم
✦
خرد شد ز بدهای او جوشنم
“'My enlightened heart beheld that other world, and Wisdom became my body's armor against evils.'”
#13
به زال آنگهی گفت تندی مکن
✦
بر اندازه باید که رانی سخن
“He then said to Zal: 'Be not so fiery; one must speak with measured balance.'”
#14
نخست آن که گفتی ز توران‌نژاد
✦
خردمند و بیدار هرگز نزاد
“'First, thou saidst that from Turan's lineage no wise and vigilant man was ever born.'”
#15
جهاندار پور سیاوش منم
✦
ز تخم کیان راد و باهش منم
“'I am the world-ruler, son of Siyavash; I am of the Kianian seed, noble and wise.'”
#16
نبیرهٔ جهاندار کاووس کی
✦
دل‌افروز و با دانش و نیک‌پی
“'Grandson of King Kay Kavus the conqueror—heart-brightening, knowledgeable, and of blessed step.'”
#17
به مادر هم از تخم افراسیاب
✦
که با خشم او گم شدی خورد و خواب
“'On my mother's side I spring from Afrasiab, whose wrath caused men to lose sleep and sustenance.'”
#18
نبیرهٔ فریدون و پور پشنگ
✦
از این گوهران چنین نیست ننگ
“'Grandson of Fereydun and child of Pashang; to possess such origins brings no shame.'”
#19
که شیران ایران به دریای آب
✦
نشستی تن از بیم افراسیاب
“'For the lions of Iran would bathe in the sea out of sheer dread of Afrasiab.'”
#20
دگر آن که کاووس صندوق ساخت
✦
سر از پادشاهی همی برفراخت
“'Second, thou mentionedst how Kavus built the flying chest and sought to raise his head above kingship.'”
#21
چنان دان که اندر فزونی منش
✦
نسازند بر پادشا سرزنش
“'Know that when a king's mind grows overly ambitious, men will surely reproach him.'”
#22
کنون من چو کین پدر خواستم
✦
جهان را به پیروزی آراستم
“'Now that I have avenged my father, I have adorned the world with victory.'”
#23
بکشتم کسی را کز او بود کین
✦
وز او جور و بیداد بد بر زمین
“'I slew him from whom the vengeance stemmed, and who brought tyranny and injustice upon the earth.'”
#24
به گیتی مرا نیز کاری نماند
✦
ز بدگوهران یادگاری نماند
“'No duty remains for me in this world, nor is any trace of evil-born tyrants left.'”
#25
هرآنگه که اندیشه گردد دراز
✦
ز شادی و از دولت دیریاز
“'Whenever thoughts dwell too long upon joy and everlasting royal power,'”
#26
چو کاووس و جمشید باشم به راه
✦
چو ایشان ز من گم شود پایگاه
“'I fear I might walk the path of Kavus and Jamshid, and like them lose my divine station,'”
#27
چو ضحاک ناپاک و تور دلیر
✦
که از جور ایشان جهان گشت سیر
“'Or like impure Zahhak and fierce Tur, from whose injustice the world grew weary.'”
#28
بترسم که چون روز نخ برکشد
✦
چو ایشان مرا سوی دوزخ کشد
“'I dread that when my life's thread is drawn, my fate will drag me toward Hell like them.'”
#29
دگر آن که گفتی که با شیده جنگ
✦
بیاراستی چون دلاور پلنگ
“'Furthermore, thou saidst that I arrayed battle against Shideh like a fierce leopard,'”
#30
از آن بد کز ایران ندیدم سوار
✦
نه اسپ افگنی از در کارزار
“'That was because I saw no Iranian knight or steed-feller worthy of that combat,'”
#31
که تنها بر او به جنگ آمدی
✦
چو رفتی به رزمش درنگ آمدی
“'Who would step out single-handed to fight him, without hesitation or delay.'”
#32
کسی را کجا فر یزدان نبود
✦
وگر اختر نیک خندان نبود
“'If one possessed not the Divine Glory, nor was blessed by a smiling auspicious star,'”
#33
همه خاک بودی به جنگ پشنگ
✦
از ایران بدین سان شدم تیزچنگ
“'He would have turned to dust in battle with Pashang's lineage; hence I became sharp-clawed from Iran.'”
#34
بدین پنج هفته که من روز و شب
✦
همی بآفرین برگشادم دو لب
“'During these five weeks that day and night I opened my lips in prayer and praise,'”
#35
بدان تا جهاندار یزدان پاک
✦
رهاند مرا ز این غم تیره خاک
“'It was so the Holy Lord of the World might deliver me from the grief of this dark earth.'”
#36
شدم سیر ز این لشکر و تاج و تخت
✦
سبک بار گشتیم و بستیم رخت
“'I am weary of this army, crown, and throne; we have lightened our load and packed our baggage.'”
#37
تو ای پیر بیدار دستان سام
✦
مرا دیو گویی که بنهاد دام
“'O vigilant elder, Zal son of Sam, thou sayest a demon has laid a snare for me,'”
#38
به تاری و کژی بگشتم ز راه
✦
روان گشته بی‌مایه و دل تباه
“'And that I have strayed into darkness and crookedness, with a worthless soul and ruined heart.'”
#39
ندانم که بادافره ایزدی
✦
کجا یابم و روزگار بدی
“'I know not where I shall meet divine retribution, or find a day of evil outcome.'”