بخش ۳۴ - پند زال به کیخسرو: نکوهش رای دیو و زنهار از رفتن فرّ و تخت شاهی
#1
غمی شد دل ایرانیان را ز شاه
✦
همه خیره گشتند و گم کرده راه
#2
چو بشنید زال این سخن بردمید
✦
یکی باد سرد از جگر برکشید
#3
به ایرانیان گفت کاین رای نیست
✦
خرد را به مغز اندرش جای نیست
#4
که تا من ببستم کمر بر میان
✦
پرستنده‌ام پیش تخت کیان
#5
ز شاهان ندیدم کسی کاین بگفت
✦
چو او گفت ما را نباید نهفت
#6
نباید بدین بود همداستان
✦
که او هیچ راند چنین داستان
#7
مگر دیو با او هم‌آواز گشت
✦
که از راه یزدان سرش بازگشت
#8
فریدون و هوشنگ یزدان پرست
✦
نبردند هرگز بدین کار دست
#9
بگویم بدو من همه راستی
✦
گر آید به جان اندرون کاستی
#10
چنین یافت پاسخ ز ایرانیان
✦
کز این سان سخن کس نگفت از میان
#11
همه با توایم آنچه گویی به شاه
✦
مبادا که او گم کند رسم و راه
#12
شنید این سخن زال برپای خاست
✦
چنین گفت کای خسرو داد و راست
#13
ز پیر جهاندیده بشنو سخن
✦
چو کژ آورد رای پاسخ مکن
#14
که گفتار تلخست با راستی
✦
ببندد به تلخی در کاستی
#15
نشاید که آزار گیری ز من
✦
بر این راستی پیش این انجمن
#16
به توران زمین زادی از مادرت
✦
همانجا بد آرام و آبشخورت
#17
ز یک سو نبیرهٔ رد افراسیاب
✦
که جز جادوی را ندیدی به خواب
#18
چو کاووس دژخیم دیگر نیا
✦
پر از رنگ رخ دل پر از کیمیا
#19
ز خاور ورا بود تا باختر
✦
بزرگی و شاهی و تاج و کمر
#20
همی خواست کز آسمان بگذرد
✦
همه گردش اختران بشمرد
#21
بدان بر بسی پندها دادمش
✦
همین تلخ گفتار بگشادمش
#22
بسی پند بشنید و سودی نکرد
✦
از او بازگشتم پر از داغ و درد
#23
چو بر شد نگون اندر آمد به خاک
✦
ببخشود بر جانش یزدان پاک
#24
بیامد به یزدان شده ناسپاس
✦
سری پر ز گرد و دلی پرهراس
#25
تو رفتی و شمشیرزن صد هزار
✦
زره‌دار با گُرزهٔ گاوسار
#26
چو شیر ژیان ساختی رزم را
✦
بیاراستی دشت خوارزم را
#27
ز پیش سپه تیز رفتی به جنگ
✦
پیاده شدی پس به جنگ پشنگ
#28
گر او را بدی بر تو بر دست‌یاب
✦
به ایران کشیدی رد افراسیاب
#29
زن و کودک خرد ایرانیان
✦
ببردی به کین کس نبستی میان
#30
ترا ایزد از دست او رسته کرد
✦
ببخشود و رای تو پیوسته کرد
#31
بکشتی کسی را که ز او بد هراس
✦
به دادار دارنده بد ناسپاس
#32
چو گفتم که هنگام آرام بود
✦
گه بخشش و پوشش و جام بود
#33
به ایران کنون کار دشوارتر
✦
فزونتر بدی دل پرآزارتر
#34
که تو برنوشتی ره ایزدی
✦
به کژی گذشتی و راه بدی
#35
از این بد نباشد تنت سودمند
✦
نیاید جهان‌آفرین را پسند
#36
گر این باشد ای شاه سامان تو
✦
نگردد کسی گرد پیمان تو
#37
پشیمانی آید ترا ز این سخن
✦
براندیش و فرمان دیوان مکن
#38
وگر نیز جویی چنین کار دیو
✦
ببرد ز تو فر کیهان خدیو
#39
بمانی پر از درد و دل پر گناه
✦
نخوانند از این پس ترا نیز شاه
#40
به یزدان پناه و به یزدان گرای
✦
که اویست بر نیک و بد رهنمای
#41
گر این پند من یک به یک نشنوی
✦
به آهرمن بدکنش بگروی
#42
بماندت درد و نماندت بخت
✦
نه اورنگ شاهی نه تاج و نه تخت
#43
خرد باد جان ترا رهنمای
✦
به پاکی بماناد مغزت به جای
#44
سخنهای دستان چو آمد به بن
✦
یلان برگشادند یکسر سخن
#45
که ما هم برآنیم کاین پیر گفت
✦
نباید در راستی را نهفت
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.