🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
29 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸۵ - پاسخ تند و ناسزای قیصر جوان
چون فرستادهٔ کسری نوشین‌روان راه دراز روم را سپرد، شتابان به درگاه قیصر درآمد. باریافتگان در را گشودند و سفیر ایران بر آستانِ تختِ شهریار روم ایستاد. قیصر بر تخت تکیه زده بود؛ چون چشمش به عنوانِ نامه افتاد و دید که کسری در سرآغازِ آن، خویشتن را برتر و برین خوانده است، خشم و غرور سرکش در دلِ جوانش به جوش آمد. قیصر، شهریاری کم‌سال و تازه‌برتخت‌نشسته بود؛ از کبر و رشک، دست پیش نیاورد و فرستاده را گرم نپذیرفت. پرسش‌هایی سرد و ناخرسندانه بر زبان آورد و نگاهی آکنده از بی‌اعتنایی بر سفیر افکند، سپس فرمان داد او را در جایی دور از ایوانِ شاهی فرود آورند و نامهٔ شاهنشاه ایران را ناخوانده به سوئی نهاد.

یک هفته تمام، بزرگان و رای‌زنانِ روم در ایوانِ قیصر گرد آمدند تا در بابِ این نامه به چاره‌جویی پردازند. کُهنسالانِ انجمن گفتند که اگرچه کسری شهریارِ مقتدرِ جهان است و نوشتنِ چنین نامه‌ای زاییدهٔ قدرتِ اوست، اما نباید با تندی آتشِ جنگ را برافروخت، چرا که قیصر جوان است و هنوز در آغازِ پادشاهی؛ پس شایسته نیست شاهنشاه ایران در باژ و ساوجویی با او درافتد. اما سرانجام، خویِ خودکامگی و غرورِ جوانی بر رایِ پندآموزِ بزرگان چربید و نامه‌ای نادروست و ناسزا در پاسخِ کسری نگاشتند.

بر بالایِ نامه نوشتند: «از قیصر، سرآمد و سرافرازِ روم، به سویِ کشوری که جز روم شوم است!» و در متنِ آن افزودند که سفیرِ ایران هرچه در بازار و مرزومومِ روم دیده است، بازگوید؛ چه از غم و چه از شادی، هیچ‌چیز نباید پنهان بماند. قیصرِ کهن رفته و اینک قیصری تازه بر اورنگ نهاده که سر بر تارکِ همه مهتران می‌ساید و هیچ پادشاهی را برتر از خود نمی‌داند. پس از آنکه نامهٔ رومی بر پرنیان و قرطاس بیاراستند، فرستادهٔ دانایِ ایران را به ایوان فراخواندند.

قیصر در خلوتِ ایوان به سفیر گفت: «بدان که من چاکر و فرودستِ کسی نیستم و خویشتن را از خاقانِ چین و سالارانِ هیطل کمتر نمی‌دانم! سبک داشتنِ شهریاری چون من ناپسند است، حتی اگر شاهِ تو بر سرتاسر جهان فرمان براند. عظمت از آنِ کسی است که دشمنانِ بسیار دارد و گردن‌کشان بر آستانش سر می‌سایند. چرا بزرگیِ مرا نادیده می‌گیرید و خورشیدِ شکوهِ روم را زیر ابرِ پنهان می‌سازید؟ روشنیِ این آفتاب با خشمِ شما کاسته نخواهد شد. با این همه، اگر روزگار سختی پیش آید، کسری یادگارِ پدرم و شهریارِ من است. اکنون آنچه دیده‌ای به نیکی بازگوی و در این پاسخ، زشتی مپذیر.» پس خلعت و جامه‌ای بر او پوشاندند و اسبش را به درگاه آوردند. فرستادهٔ ایران، بی‌آنکه در هیچ منزلی درنگ کند، شتابان و خشمگین راهِ بازگشت به دربارِ کسری را پیش گرفت.
#1
فرستاده از پیش کسری برفت
✦
به نزدیک قیصر خرامید تفت
#2
چو آمد بدرگه گشادند راه
✦
فرستاده آمد بر تخت و گاه
#3
چو قیصر نگه کرد وعنوان بدید
✦
ز بیشی کسری دلش بردمید
#4
جوان نیز بد مهتر نونشست
✦
فرستاده را نیز نبسود دست
#5
بپرسید ناکام پرسیدنی
✦
نگه کردنی سست و کژ دیدنی
#6
یکی جای دورش فرود آورید
✦
بدان نامه پادشا ننگرید
#7
یکی هفته هرکش که بد رای زن
✦
به نزدیک قیصر شدند انجمن
#8
سرانجام گفتند ما کهتریم
✦
ز فرمان شاه جهان نگذریم
#9
سزا خود ز کسری چنین نامه بود
✦
نه برکام بایست بدکامه بود
#10
که امروز قیصر جوانست و نو
✦
به گوهر بدین مرزها پیشرو
#11
یک امسال با مرد برنا مکاو
✦
به عنوان بیشی و با باژ و ساو
#12
بهرپایمردی و خودکامه‌ای
✦
نبشتند بر ناسزا نامه‌ای
#13
بعنوان ز قیصر سرافراز روم
✦
جهان سر به سر هرچ جز روم شوم
#14
فرستادهٔ شاه ایران رسید
✦
بگوید ز بازار ما هرچ دید
#15
از اندوه و شادی سخن هرچ گفت
✦
غم و شادمانی نباید نهفت
#16
بشد قیصر و تازه شد قیصری
✦
که سر بر فرازد ز هرمهتری
#17
ندارد ز شاهان کسی را بکس
✦
چه کهتر بود شاه فریادرس
#18
چو قرطاس رومی بیاراستند
✦
بدربر فرستاده را خواستند
#19
چوبشنید دانا که شد رای راست
✦
بیامد بدر پاسخ نامه خواست
#20
ورا ناسزا خلعتی ساختند
✦
ز بیگانه ایوان بپرداختند
#21
بدو گفت قیصر نه من چاکرم
✦
نه از چین و هیتالیان کمترم
#22
ز مهتر سبک داشتن ناسزاست
✦
وگر شاه تو بر جهان پادشاست
#23
بزرگ آنک او را بسی دشمنست
✦
مرا دشمن و دوست بردامنست
#24
چه داری بزرگی تو از من دریغ
✦
همی آفتاب اندر آری بمیغ
#25
نه از تابش او همی کم شود
✦
وگر خون چکاند برو نم شود
#26
چو کار آیدم شهریارم تویی
✦
همان از پدر یادگارم تویی
#27
سخن هرچ دیدی بخوبی بگوی
✦
وزین پاسخ نامه زشتی مجوی
#28
تنش را بخلعت بیاراستند
✦
ز در بارهٔ مرزبان خواستند
#29
فرستاده برگشت و آمد دمان
✦
به منزل زمانی نجستی زمان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: