✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

58 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۴۲ - نشست ششم: پرستش شاه و آداب درباری

دگر هفته چون هور بفراخت تاج

✦

بیامد نشست از بر تخت عاج

ابا نامور موبدان و ردان

✦

جهاندار و بیدار دل بخردان

همی‌خواست ز ایشان جهاندارشاه

✦

همان نیز فرخ دبیر سپاه

هم از فیلسوفان وز مهتران

✦

ز هر کشوری کار دیده سران

همان ساوه و یزدگرد دبیر

✦

به پیش اندرون بهمن تیزویر

به بوزرجمهر آن زمان گفت شاه

✦

که دل را بیارای و بنمای راه

زمن راستی هرچ دانی بگوی

✦

به کژی مجو ازجهان آبروی

پرستش چگونه است فرمان من

✦

نگه داشتن رای و پیمان من

ز گیتی چو آگه شوند این مهان

✦

شنیده بگویند با همرهان

#10

چنین گفت با شاه بیدار مرد

✦

که ای برتر از گنبد لاژورد

#11

پرستیدن شهریار زمین

✦

نجوید خردمند جز راه دین

#12

نباید به فرمان شاهان درنگ

✦

نباید که باشد دل شاه تنگ

#13

هرآنکس که برپادشا دشمنست

✦

روانش پرستار آهرمنست

#14

دلی کو ندارد تن شاه دوست

✦

نباید که باشد ورا مغز و پوست

#15

چنان دان که آرام گیتیست شاه

✦

چونیکی کنیم او دهد دستگاه

#16

به نیک و بد او را بود دست رس

✦

نیازد به کین و به آزرم کس

#17

تو مپسند فرزند را جای اوی

✦

چوجان دار در دل همه رای اوی

#18

به شهری که هست اندرو مهرشاه

✦

نیابد نیاز اندران بوم راه

#19

بدی از تو از فر او بگذرد

✦

که بختش همه نیکویی پرورد

#20

جهان را دل ازشاه خندان بود

✦

که بر چهر او فر یزدان بود

#21

چو از نعمتش بهره یابی بکوش

✦

که داری همیشه به فرمانش گوش

#22

به اندیشه گر سربپیچی ازوی

✦

نبیند به نیکی تو را بخت روی

#23

چو نزدیک دارد مشو برمنش

✦

وگر دور گردی مشو بدکنش

#24

پرستنده گر یابد از شاه رنج

✦

نگه کن که با رنج نامست و گنج

#25

نباید که سیر آید از کارکرد

✦

همان تیز گردد ز گفتار سرد

#26

اگر گشن شد بنده را دستگاه

✦

به فر و به نام جهاندار شاه

#27

گر از ده یکی باژ خواهد رواست

✦

چنان رفت باید که او را هواست

#28

گرامی‌تر آنکس بود نزد شاه

✦

که چون گشن بیند ورا دستگاه

#29

ز بهری که اورا سراید ز گنج

✦

نماند که باشد بدو درد و رنج

#30

ز یزدان بود آنک ماند سپاس

✦

کند آفرین مرد یزدان‌شناس

#31

و دیگر که اندر دلش راز شاه

✦

بدارد نگوید به خورشید وماه

#32

به فرمان شاه آنک سستی کند

✦

همی از تن خویش مستی کند

#33

نکوهیده باشد گل آن درخت

✦

که نپراگند بار بر تاج وتخت

#34

ز کسهای او پیش او بدمگوی

✦

که کمتر کنی نزد او آبروی

#35

و گر پرسدت هرچ دانی نگوی

✦

به بسیار گفتن مبر آبروی

#36

هرآنکس که بسیار گوید دروغ

✦

به نزدیک شاهان نگیرد فروغ

#37

سخن کان نه اندر خورد با خرد

✦

بکوشد که بر پادشا نشمرد

#38

فزونست زان دانش اندر جهان

✦

که بشنید گوش آشکار و نهان

#39

کسی را که شاه جهان خوار کرد

✦

بماند همیشه روان پر ز درد

#40

همان در جهان ارجمند آن بود

✦

که با او لب شاه خندان بود

#41

چو بنوازدت شاه کشی مکن

✦

اگر چه پرستنده باشی کهن

#42

که هرچند گردد پرستش دراز

✦

چنان دان که هست او ز تو بی‌نیاز

#43

اگر با تو گردد ز چیزی دژم

✦

به پوزش گرای و مزن هیچ دم

#44

اگر پرورد دیگری را همان

✦

پرستار باشد چو تو بی گمان

#45

و گر نیستت آگهی زان گناه

✦

برهنه دلت را ببر نزد شاه

#46

وگر هیچ تاب اندر آری به دل

✦

بدو روی منمای و پی برگسل

#47

به فرش ببیند نهان تو را

✦

دل کژ و تیره روان تو را

#48

ازان پس نیابی تو زو نیکوی

✦

همان گرم گفتار او نشنوی

#49

در پادشا همچو دریا شمر

✦

پرستنده ملاح وکشتی هنر

#50

سخن لنگر و بادبانش خرد

✦

به دریا خردمند چون بگذرد

#51

همان بادبان را کند سایه دار

✦

که هم سایه‌دارست و هم مایه دار

#52

کسی کو ندارد روانش خرد

✦

سزد گر در پادشا نسپرد

#53

اگر پادشا کوه آتش بدی

✦

پرستنده را زیستن خوش بدی

#54

چو آتش گه خشم سوزان بود

✦

چوخشنود باشد فروزان بود

#55

ازو یک زمان شیروشهدست بهر

✦

به دیگر زمان چون گزاینده زهر

#56

به کردار دریا بود کارشاه

✦

به فرمان او تابد از چرخ ماه

#57

ز دریا یکی ریگ دارد به کف

✦

دگر دربیابد میان صدف

#58

جهان زنده بادا بنوشین‌روان

✦

همیشه به فرمانش کیوان روان

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما