بخش ۱۱ - یافتن گنج گاوان جمشید به نشان دهقان، نپذیرفتن بهرام و بخشش گوهر به نیازمندان

#1

دگر هفته آمد به نخچیرگاه

✦

خود و موبدان و ردان سپاه

#2

بیامد یکی مرد مهترپرست

✦

چو باد دمان با گرازی به دست

#3

بپرسید مهتر که بهرامشاه

✦

کجا باشد اندر میان سپاه

#4

بدو گفت هرکس که تو شاه را

✦

چه جویی نگویی به ما راه را

#5

چنین داد پاسخ که تا روی شاه

✦

نبینم نگویم سخن با سپاه

#6

بدو گفت موبد چه باید بگوی

✦

تو شاه جهان را ندانی به روی

#7

بر شاه بردند جوینده را

✦

چنان دانشی مرد گوینده را

#8

بیامد چو بهرام را دید گفت

✦

که با تو سخن دارم اندر نهفت

#9

عنان را بپیچید بهرام گور

✦

ز دیدار لشکر برون راند دور

#10

بدو گفت مرد این جهاندیده شاه

✦

به گفتار من کرد باید نگاه

#11

بدین مرز دهقانم و کدخدای

✦

خدای بر و بوم و ورز و سرای

#12

همی آب بردم بدین مرز خویش

✦

که در کار پیدا کنم ارز خویش

#13

چو بسیار گشت آب گستاخ شد

✦

میان یکی مرز سوراخ شد

#14

شگفتی خروشی به گوش آمدم

✦

کزان بیم جای خروش آمدم

#15

همی اندران جای آواز سنج

✦

خروشش همی ره نماید به گنج

#16

چو بشنید بهرام آنجا کشید

✦

همه دشت پر سبزه و آب دید

#17

بفرمود تا کارگر با گراز

✦

بیارند چندی ز راه دراز

#18

فرود آمد از باره شاه بلند

✦

شراعی زدند از برکشتمند

#19

شب آمد گوان شمعی افروختند

✦

به هر جای آتش همی سوختند

#20

ز دریا چو خورشید برزد درفش

✦

چو مصقول کرد این سرای بنفش

#21

ز هر سو برفتند کاریگران

✦

شدند انجمن چون سپاهی گران

#22

زمین را به کندن گرفتند پاک

✦

شد آن جای هامون سراسر مغاک

#23

ز کندن چو گشتند مردم ستوه

✦

پدید آمد از خاک چیزی چو کوه

#24

یکی خانه‌ای کرده از پخته خشت

✦

به ساروج کرده بسان بهشت

#25

کننده تبر زد همی از برش

✦

پدید آمد از دور جای درش

#26

چو موبد بدید اندر آمد به در

✦

ابا او یکی ایرمانی دگر

#27

یکی خانه دیدند پهن و دراز

✦

برآورده بالای او چند باز

#28

ز زر کرده بر پای دو گاومیش

✦

یکی آخری کرده زرینش پیش

#29

زبرجد به آخر درون ریخته

✦

به یاقوت سرخ اندر آمیخته

#30

چو دو گاو گردون میانش تهی

✦

شکمشان پر از نار و سیب و بهی

#31

میان بهی در خوشاب بود

✦

که هر دانه‌ای قطرهٔ آب بود

#32

همان گاو را چشم یاقوت بود

✦

ز پیری سر گاو فرتوت بود

#33

همه گرد بر گرد او شیر و گور

✦

یکی دیده یاقوت و دیگر بلور

#34

تذروان زرین و طاوس زر

✦

همه سینه و چشمهاشان گهر

#35

چو دستور دید آن بر شاه شد

✦

به رای بلند افسر ماه شد

#36

به نرمی به شاه جهان گفت خیز

✦

که آمد همی گنجها را جهیز

#37

یکی خانهٔ گوهر آمد پدید

✦

که چرخ فلک داشت آن را کلید

#38

بدو گفت بنگر که بر گنج نام

✦

نویسد کسی کش بود گنج کام

#39

نگه کن بدان گنج تا نام کیست

✦

گر آگندن او به ایام کیست

#40

بیامد سر موبدان چون شنید

✦

بران گاو بر مهر جمشید دید

#41

به شاه جهان گفت کردم نگاه

✦

نوشته‌ست بر گاو جمشید شاه

#42

بدو گفت شاه ای سر موبدان

✦

به هر کار داناتر از بخردان

#43

ز گنجی که جمشید بنهاد پیش

✦

چرا کرد باید مرا گنج خویش

#44

هر آن گنج کان جز به شمشیر و داد

✦

فراز آید آن پادشاهی مباد

#45

به ارزانیان ده همه هرچ هست

✦

مبادا که آید به ما بر شکست

#46

اگر نام باید که پیدا کنیم

✦

به داد و به شمشیر گنج آگنیم

#47

نباید سپاه مرا بهره زین

✦

نه تنگست بر ما زمان و زمین

#48

فروشید گوهر به زر و به سیم

✦

زن بیوه و کودکان یتیم

#49

تهی‌دست مردم که دارند نام

✦

گسسته دل از نام و آرام و کام

#50

ز ویران و آباد گرد آورید

✦

ازان پس یکایک همه بشمرید

#51

ببخشید دینار گنج و درم

✦

به مزد روان جهاندار جم

#52

ازان ده یک آنرا که بنمود راه

✦

همی شاه جست از میان سپاه

#53

مرا تا جوان باشم و تن درست

✦

چرا بایدم گنج جمشید جست

#54

گهر هرک بستاند از جمشید

✦

به گیتی مبادش به نیکی امید

#55

چو با لشکرم تن به رنج آوریم

✦

ز روم و ز چین نام و گنج آوریم

#56

مرا اسپ شبدیز و شمشیر تیز

✦

نگیرم فریب و ندانم گریز

#57

وزان جایگه شد سوی گنج خویش

✦

که گرد آورید از خوی و رنج خویش

#58

بیاورد گردان کشورش را

✦

درم داد یکساله لشکرش را

#59

یکی بزمگه ساخت چون نوبهار

✦

بیاراست ایوان گوهرنگار

#60

می لعل رخشان به جام بلور

✦

چو شد خرم و شاد بهرام گور

#61

به یاران چنین گفت کای سرکشان

✦

شنیده ز تخت بزرگی نشان

#62

ز هوشنگ تا نوذر نامدار

✦

کجا ز آفریدون بد او یادگار

#63

برین هم نشان تا سر کیقباد

✦

که تاج فریدون به سر بر نهاد

#64

ببینید تا زان بزرگان که ماند

✦

بریشان به جز آفرین را که خواند

#65

چو کوتاه شد گردش روزگار

✦

سخن ماند زان مهتران یادگار

#66

که این را منش بود و آن را نبود

✦

یکی را نکوهش دگر را ستود

#67

یکایک به نوبت همه بگذریم

✦

سزد گر جهان را به بد نسپریم

#68

چرا گنج آن رفتگان آوریم

✦

وگر دل به دینارشان گستریم

#69

نبندم دل اندر سرای سپنج

✦

ننازم به تاج و نیازم به گنج

#70

چو روزی به شادی همی بگذرد

✦

خردمند مردم چرا غم خورد

#71

هرانکس کزین زیردستان ما

✦

ز دهقان و از در پرستان ما

#72

بنالد یکی کهتر از رنج من

✦

مبادا سر وافسر وگنج من

#73

یکی پیر بد نام او ماهیار

✦

شده سال او بر صد و شست و چار

#74

چو آواز بشنید بر پای خاست

✦

چنین گفت کای مهتر داد و راست

#75

چنین یافتم از فریدون و جم

✦

وزان نامداران هر بیش و کم

#76

چو تو شاه ننشست کس در جهان

✦

نه کس این شنید از کهان و مهان

#77

به هنگام جم چون سخن راندند

✦

ورا گنج گاوان همی خواندند

#78

چو گنجی پراگنده‌ای در جهان

✦

میان کهان و میان مهان

#79

دلت گر به درهای دریاستی

✦

ز دریا گهر موج برخاستی

#80

ندانست کس در جهان کان کجاست

✦

به خاکست گر در دم اژدهاست

#81

تو چون یافتی ننگریدی به گنج

✦

که ننگ آمدت این سرای سپنج

#82

به دریا همانا که چندین گهر

✦

به دیده ندیدست کس بیشتر

#83

به دوریش بخشیدی این گوهران

✦

همان گاو گوهر کران تا کران

#84

پس از رفتنت نام تو زنده باد

✦

تو آباد و پیروز و بخت از تو شاد

#85

بسی دفتر خسروان زین سخن

✦

سیه گردد و هم نیاید به بن

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما