این نامه کهن باستان که یادگار کردار و گفتار مردان راستین است، با رنج سالیان به نظم درآمد تا یاد روزگاران گذشته زنده بماند. دهقان پیر و دانشمند یادآور می‌شود که دانش، دستگیر آدمی در نشیب و فراز زندگی است و انسان باید تلخ و شیرین روزگار را بچشد. در این میان، داستان عشق خسرو پرویژ آغاز می‌شود؛ شاهزاده‌ای جوان و بی‌باک که در زمان حیات پدرش هرمز، دل در گرو مهر شیرین داشت—بانویی زیباروی که چون روشنیِ چشم خسرو در جهان بود. اما پیکارهای مهیب خسرو با بهرام چوبینه و آوارگی‌های او در گیتی، سال‌ها میان دو دلداده جدایی افکند. شیرین در تنهایی و دوری، شب و روز در آتش اشتیاق می‌سوخت و اشک حسرت می‌ریخت، تا آنکه روزگار وصل فرا رسید.