🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
66 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۶ - تدبیر خسرو با گردوی: نامه به گردیه و کشتن گستهمِ مست در شب
چون چندی برآمد و اندیشهٔ سرکشی و شوکت گستهم بر جان خسروپرویز سنگینی کرد، دل شهریار از بیم رستاخیز دوبارهٔ آشوب پردرد شد. روزی خسرو آشفته‌خاطر، گردوی را به نزد خویش خواند و راز از پرده برانداخت که گستهم اینک گردیه، آن شیرزنِ نژاده را به همسری خویش درآورده و سران و بزرگان سپاه بر گرد او گرد آمده‌اند. آگاهان و جاسوسان از آمل خبر آوردند که گستهم سپاهی گران آراسته و لشکریانی که خسرو به کینه‌خواهی فرستاده بود، شکسته و خسته بازگشته‌اند.

چو شب فرا رسید و بزم خسروانه از بیگانگان تهی گشت، شاه در خلوت با گردوی به تدبیر نشست. خسرو گفت که تخت و تاج را با وجود گستهم پایداری نیست؛ اما راه چاره‌ای نهان در دل دارد. او گردوی را فرمان داد تا نامه‌ای رازآمیز به خواهر خویش گردیه بنویسد؛ نامه‌ای سرشار از مهر و نویدهای بزرگ که در آن شاه سوگند یاد کند اگر گردیه، گستهمِ فتنه‌انگیز را زیر سنگ آورد و دست او را از جهان کوتاه سازد، او را به مشکوی زرین خویش فراخواند، بانوی سرای شهریاری گرداند و به هر که او خواهد کشوری به فرمانروایی سپارد.

گردوی، که جان و پیوند خویش را فدای تاج‌وتخت خسرو می‌دانست، پیشنهاد شاه را به جان پذیرفت و گفت که همسر خویش را با نامه‌ای دلسوزانه و خط و مهر شاهانه به نزد گردیه در بیشهٔ نارون خواهد فرستاد. خسرو پرویز خرسند گشت؛ هم‌آن‌دم قرطاس و حبر سیاه خواست و نامه‌ای چون گلزار بهشت، آراسته به پیمان‌ها و سوگندهای سخت نوشت و بر آن مهرِ مشکین با نگینِ پرویز شاه نهاد. گردوی نیز نامه‌ای جداگانه بر آن افزود و خواهر را از فرجام شوم سرکشی برادرش بهرام چوبینه یادآور شد و او را به شنیدن پندِ فرستاده فراخواند.

همسر گردوی نامه را در پرنیان پیچید و شتابان به بیشهٔ نارون شتافت. گردیه از دیدار او شادمان گشت و نخست بر یاد روزگار برادرش بهرام اشک افشاند. پس از آن، چون نامهٔ شاه و شوی خویش را در نهان خواند و نویدها و سوگندهای خسرو را دید، رنج از دلش زدوده شد. او راز را با پنج تن از کسانِ معتمد و دلاور خویش در میان گذاشت و با آنان پیمان بست.

چون تیرگی شب بر گیتی سایه افکند و گستهم از باده‌نوشی سنگین در خوابی گران فرو رفت، گردیه با آن پنج تن به بالین سپهبدِ مست آمدند. آنان بر سر او ریختند؛ گردیه مشت بر دهان و گلوی شوی نهاد و در تاریکی شب، جان از تن گستهم برآمد. با کشته شدن سپهبد، غوغا و ناله در شهر پیچید. گردیهٔ شیرزن بی‌درنگ زره رومی بر تن کرد، سلاح برگرفت و سران سپاه ایران را گرد آورد. او نامهٔ مهرکردهٔ خسروپرویز را به بزرگان نمود و ایشان را به اطاعت از شهریار ایران و بازگشت به راه دادگری فراخواند، و دلاوران یکسر بر درایت و فرمان او آفرین خواندند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: