🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
51 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - پند خواهر به بهرام گرد در نکوهش تاج‌خواهی و ناسپاسی و پاسخ او به دیرشدن کار
چون خبر بازگشت بهرام چوبین از رزمگاه به گوش خواهر فرزانه‌اش رسید، دل بانوی آگاه از درد و غم لبریز شد. او که می‌دانست برادرش گام در راهی تاریک و بی‌بازگشت نهاده، افسر والای خویش را بر خاک افکند، چادر بندگی و سادگی بر سر کشید و شتابان و خروشان به نزد برادر شتافت. خواهر با دلی خسته و روانی پر حسرت، برادر جنگجوی خویش را مخاطب ساخت و گفت: «ای پهلوان نامجو، تو را چه شده است که در برابر خسروپرویز شمشیر کشیده‌ای؟ اگر شهریار جوان از سر خامی تندی ورزیده است، تو که سرداری دیرینه‌سال و خردمندی، نباید رشته آشتی و پندپذیری را بگسلی!»

بهرام گرد با تندی پاسخ داد که خسروپرویز شایسته پادشاهی نیست؛ نه دلاوری جنگجوست، نه بخشنده‌ای راد و نه دارنده دانش و بینش. بهرام هنر و گوهر خویش را برتر از تبار خسرو دانست. اما خواهر دانایش او را سخن‌گویان توبیخ کرد و گفت: «ای برادر پرهنر، تا کی سخن حق را نخواهی شنید؟ به یاد آور سخن دانای بلخ را که گفت گفتار راست همواره تلخ است. کسی که عیب‌های تو را آشکارا می‌گوید، از سر راستی نهفت‌ها را گشوده است. از چه رو دست به ویرانی میهن خویش یازیده‌ای؟ بدان که داستان آن خری نشوی که شاخ گاو خواست و گوش و پوزه خویش را نیز از دست داد! در تبار ما هیچ‌گاه شاهی نبوده و تاج‌داری برنخاسته است.»

بانوی خردمند بهرام را از ناسپاسی در برابر هرمز شاه بیم داد و به یادش آورد که چگونه هرمز او را برکشید، گنج و تاج ساوه شاه را به دست او سپرد و نامش را در جهان بلندآوازه ساخت. او گفت: «تخت پادشاهی تنها از آنِ دودمان اردشیر ساسانی است. اگر داشتن لشکر و گنج مایه شهریاری بود، ساوه شاه چین که با لشکری بی‌شمار به ایران تاخت، بر این بوم و بر شاهی می‌کرد! اما خداوند تو را بر او چیره ساخت تا ایران را پاس داری، نه آنکه خود دعوی شاهی کنی. نگریستی که چگونه سام نریمان، با آن همه دلاوری و شوکت، چون نوذر شاه کشته شد و بزرگان ایران تاج و تخت را به او پیشکش کردند، بانگ برداشت که خاک پای منوچهر گاه من است و سر تخت نوذر کلاه من، و هرگز دست به تاج کیانی درنداشت؟»

بهرام چون پندهای گران‌سنگ و سرشار از حکمت خواهر را شنید، سر فرود آورد و به راستی گفتار او و گواهی پاک‌یزدان معترف شد. اما با دلی آکنده از حسرت و مغزی پر از اندیشه مرگ پاسخ داد: «ای خواهر، سخنان تو عین حقیقت است؛ اما کار من از این مرزها گذشته و پیوند من با سرنوشت گسسته است. تیره روزگار مرا به جایی کشانده که راه بازگشتی نیست؛ چه به بزرگی و تاج برسم و چه سر بر خاک مرگ نهم، که تیغ قضا بر کلاه‌خود پولادین نیز فرود خواهد آمد.»

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: