🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
66 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۶ - نامهٔ بهرام در باهله، گریز گرسنهٔ خسرو به فرات، کباب قیس و راهنمایی مهران
خسروپرویز، آواره و شتابان، دهانه اسب برکشیده و راه بیابانِ بی‌آب و گیاه در پیش گرفت، در حالی که نه راهنمایی داشت و نه امیدی به آسایش. چاره‌ای جز راندن مرکب به سوی شهر باهله نیافت. سران و بزرگان باهله که مردمی آزاده و نودوست بودند، به پیشواز شاه آمدند و لشکر خسته او را در شهر فرود آوردند. اما هنوز گردِ راه از تن نزدوده بودند که فرستاده‌ای شتابان از سوی ایران فراز آمد؛ پیامی نهان از بهرام چوبین در جامه خویش نهفته داشت که در آن به مهترِ باهله هشدار داده شده بود سپاه بهرام بزودی خواهد رسید و نباید بگذارد خسرو و لشکریانش به سلامت بپراکنند. مهتر باهله شتابان نامه را نزد خسرو برد. شاه ایران با خواندن نوشته بهرام، غرق در شگفتی و بیم شد و دانست که توقف در آن شهر، بازی با مرگ است. بلافاصله برنشست و کمر به تاختن بست تا خود را به کرانه‌های رود فرات برساند.

چون خسرو و یارانش به فرات رسیدند، در آن برهوت خشک نه سبزی دیدند و نه رمقی برای جان. سرانجام سرزمینی بیشه‌گون با آبی روان پدیدار شد و سپاهیان گرسنه و ناهار، تیر بر زه‌ بستند تا نخچیری شکار کنند؛ اما هیچ جانوری در آن سامانه یافت نشد. در این هنگام، کاروانی از دور پدیدار گشت و ساربانی پیشاپیش شتران می‌آمد. چون ساربان، چهره شاهوار خسرو را دید، زبان به آفرین گشود. خسرو نام و مقصدش را جویا شد. او خویشتن را «قیس بن حارث» از آزادگان عرب خواند که از مصر می‌آمد و بنگاهش در کرانه فرات بود. خسرو از ماندگی و گرسنگی لشکریان سخن گفت و قیس تازی، سخاوتمندانه جان و مال خویش را در راه مهمانان نهاد. او ماده‌سهری فربه (شکاری مهیا) قربانی کرد و لشکریان بر آتشی افروخته از هیزم تر و خشک، کباب‌ها ساختند و گرسنگی چندین روزه را از تن زدودند.

پس از غنودنی کوتاه و سپاسگزاری از پروردگار جهان، خسرو بر یاران دادگرانه نوید داد که حتی آنان که پیشتر گناهی ورزیده‌اند، اگر به راه نیکی و بخردی بازگردند، نزد وی گرامی و سرافراز خواهند بود. آن‌گاه از قیس راهِ پیشِ رو را پرسید. قیس پاسخ داد که بیش از هفتاد فرسنگ بیابان و کوهسار دشوار در پیش است و پیشنهاد داد تا هیونان و توشه‌داران را با آب و گوشت فراوان راهنمای سپاه گرداند.

در ادامه راه، کاروانی دیگر از دور نمایان شد که بازرگانی ارجمند به نام «مهران ستاد» از خرهٔ اردشیر سرپرستی آن را بر عهده داشت. مهران ستاد با دیدن شاهنشاه، خوانی گسترده از خوراک‌ها و آشامیدنی‌های بی‌شمار پیشکش کرد و خود بر زمین نشست تا خادمی کند. او آفتابه و آب گرم آورد تا دست شاه را بشوید، اما خراد برزین، پهلوان خردمند ایرانی، شتابان پیش آمد و آفتابه را از بازرگان گرفت تا شأن و حرمت شهریار پاس داشته شود. سپس مهران جام شراب چون گلاب آورد و خراد برزین آن را به دست خسرو داد. خسرو از پاک‌نیتی مهران شادمان گشت و از منزلگاه او در خره اردشیر پرسید و به دبیر خویش، روزبه، فرمان داد تا نام این مرد نیکوکار و دهکده‌اش را ثبت کند تا در روزگاری خوش، پاداشی شایسته به او ارزانی دارد. آنگاه با درود و آفرین، بازرگان فرزانه را بدرود گفتند و راهِ سرنوشت را پی گرفتند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: