✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖

66 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۵۶ - تدبیر خسرو با گردوی: نامه به گردیه و کشتن گستهمِ مست در شب

چنین تا برآمد برین چندگاه

✦

ز گستهم پر درد شد جان شاه

برآشفت روزی به گردوی گفت

✦

که گستهم با گردیه گشت جفت

سوی او شدند آن بزرگ انجمن

✦

برانم که او بودشان رای زن

از آمل کس آمد ز کارآگهان

✦

همه فاش کرد آنچ بودی نهان

همی‌گفت زین گونه تا تیره گشت

✦

ز گفتار چشم یلان خیره گشت

چو سازندگان شمع ومی‌خواستند

✦

همه کاخ او را بیاراستند

ز بیگانه مردم بپردخت جای

✦

نشست از بر تخت با رهنمای

همان نیز گردوی و خسرو بهم

✦

همی‌رفت از گردیه بیش و کم

بدو گفت ز ایدر فراوان سپاه

✦

به آمل فرستاده‌ام کینه خواه

#10

همه خسته وکشته بازآمدند

✦

پرازناله وبا گداز آمدند

#11

کنون اندرین رای ما را یکیست

✦

که از رای ما تاج و تخت اندکیست

#12

چو بهرام چوبینه گم کرد راه

✦

همیشه بدی گردیه نیک خواه

#13

کنون چاره‌ای هست نزدیک من

✦

مگو این سخن بر سر انجمن

#14

سوی گردیه نامه باید نوشت

✦

چو جویی پر از می بباغ بهشت

#15

که با تو همی دوستداری کنم

✦

بهر جای و هر کار یاری کنم

#16

برآمد برین روزگاری دراز

✦

زبان بر دلم هیچ نگشاد راز

#17

کنون روزگار سخن گفتن است

✦

که گردوی ما رابجای تنست

#18

نگر تا چگونه کنی چاره‌ای

✦

کزان گم شود زشت پتیاره‌ای

#19

که گستهم را زیر سنگ‌آوری

✦

دل وخانهٔ ما به چنگ آوری

#20

چو این کرده باشی سپاه تو را

✦

همان در جهان نیک خواه تو را

#21

مر آن را که خواهی دهم کشوری

✦

بگردد بر آن کشور اندر سری

#22

توآیی به مشکوی زرین من

✦

سرآورده باشی همه کین من

#23

برین برخورم سخت سوگند نیز

✦

فزایم برین بندها بند نیز

#24

اگر پیچم این دل ز سوگند من

✦

مبادا ز من شاد پیوند من

#25

بدو گفت گردوی نوشه بدی

✦

چو ناهید در برج خوشه بدی

#26

تو دانی که من جان و فرزند خویش

✦

برو بوم آباد و پیوند خویش

#27

بجای سر تو ندارم به چیز

✦

گرین چیزها ارجمندست نیز

#28

بدین کس فرستم به نزدیک اوی

✦

درفشان کنم جان تاریک اوی

#29

یکی رقعه خواهم برو مهر شاه

✦

همان خط او چون درخشنده ماه

#30

به خواهر فرستم زن خویش را

✦

کنم دور زین در بد اندیش را

#31

که چونین سخن نیست جز کار زن

✦

به ویژه زنی کو بود رای زن

#32

برین نیز هر چون همی‌بنگرم

✦

پیام تو باید بر خواهرم

#33

بر آید بکام تو این کار زود

✦

برین بیش و کم بر نباید فزود

#34

چو بشنید خسرو بران شاد شد

✦

همه رنجها بر دلش باد شد

#35

هم آنگه ز گنجور قرطاس خواست

✦

ز مشک سیه سوده انقاس خواست

#36

یکی نامه بنوشت چون بوستان

✦

گل بوستان چون رخ دوستان

#37

پر از عهد و پیوند و سوگندها

✦

ز هر گونه‌ای لابه و پندها

#38

چو برگشت عنوان آن نامه خشک

✦

نهادند مهری برو بر ز مشک

#39

نگینی برو نام پرویز شاه

✦

نهادند بر مهر مشک سیاه

#40

یکی نامه بنوشت گردوی نیز

✦

بگفت اندرو پند و بسیار چیز

#41

سرنامه گفت آنک بهرام کرد

✦

همه دوده و بوم بدنام کرد

#42

که بخشایش آراد یزدان بروی

✦

مبادا پشیمان ازان گفت وگوی

#43

هرآنکس که جانش ندارد خرد

✦

کم و بیشی کارها ننگرد

#44

گر او رفت ما از پس اورویم

✦

بداد خدای جهان بگرویم

#45

چو جفت من آید به نزدیک تو

✦

درخشان کند جان تاریک تو

#46

ز گفتار او هیچ گونه مگرد

✦

چو گردی شود بخت را روی زرد

#47

نهاد آن خط خسرو اندر میان

✦

بپیچید برنامه بر پرنیان

#48

زن چاره گر بستد آن نامه را

✦

شنید آن سخنهای خود کامه را

#49

همی‌تاخت تا بیشهٔ نارون

✦

فرستادهٔ زن به نزدیک زن

#50

ازو گردیه شد چو خرم بهار

✦

همان رخ پر از بوی و رنگ و نگار

#51

زبهرام چندی سخن راندند

✦

همی آب مژگان بر افشاندند

#52

پس آن نامهٔ شوی با خط شاه

✦

نهانی بدو داد و بنمود راه

#53

چو آن شیر زن نامهٔ شاه دید

✦

تو گفتی بروی زمین ماه دید

#54

بخندید و گفت این سخن رابه رنج

✦

ندارد کسی کش بود یار پنج

#55

بخواند آن خط شاه بر پنج تن

✦

نهان داشت زان نامدار انجمن

#56

چو بگشاد لب زود پیمان ببست

✦

گرفت آن زمان دست او را بدست

#57

همان پنج تن را بر خویش خواند

✦

به نزدیکی خوابگه برنشاند

#58

چو شب تیره شد روشنایی بکشت

✦

لب شوی بگرفت ناگه بمشت

#59

ازان مردمان نیز یار آمدند

✦

به بالین آن نامدار آمدند

#60

بکوشید بسیار با مرد مست

✦

سر انجام گویا زبانش ببست

#61

سپهبد به تاریکی اندر بمرد

✦

شب و روز روشن به خسرو سپرد

#62

بشهر اندرون بانگ و فریاد خاست

✦

بهر برزنی آتش وباد خاست

#63

چو آواز بشنید ناباک زن

✦

بخفتان رومی بپوشید تن

#64

شب تیره ایرانیان رابخواند

✦

سخنهای آن کشته چندی براند

#65

پس آن نامهٔ شاه بنمودشان

✦

دلیری و تندی بیفزودشان

#66

همه سرکشان آفرین خواندند

✦

بران نامه برگوهر افشاندند

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما