بخش ۴۳ - نامهٔ تهدیدآمیز خسرو به خاقان چین، پاسخ سرافراز خاقان و رای بزرگان به فرستادن پیر خردمند
#1
چنین تا خبرها به ایران رسید
✦
بر پادشاه دلیران رسید
#2
که بهرام را پادشاهی و گنج
✦
ازان تو بیش است نابرده رنج
#3
پراز درد و غم شد ز تیمار اوی
✦
دلش گشت پیچان ز کردار اوی
#4
همی رای زد با بزرگان بهم
✦
بسی گفت و انداخت از بیش و کم
#5
شب تیره فرمود تا شد دبیر
✦
سرخامه را کرد پیکان تیر
#6
به خاقان چینی یکی نامه کرد
✦
تو گفتی که از خنجرش خامه کرد
#7
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
توانا و دانا و به روزگار
#8
برازندهٔ هور و کیوان و ماه
✦
نشاننده شاه بر پیش گاه
#9
گزایندهٔ هرکه جوید بدی
✦
فزایندهٔ دانش ایزدی
#10
ز نادانی و دانش وراستی
✦
ز کمی و کژی و از کاستی
#11
بیابی چو گویی که یزدان یکیست
✦
ورا یار وهمتا و انباز نیست
#12
بیابد هر آنکس که نیکی بجست
✦
مباد آنک او دست بد را بشست
#13
یکی بنده بد شاه را ناسپاس
✦
نه مهتر شناس و نه یزدان شناس
#14
یکی خرد و بیکار و بی‌نام بود
✦
پدر بر کشیدش که هنگام بود
#15
نهان نیست کردار او در جهان
✦
میان کهان و میان مهان
#16
کس او را نپذرفت کش مایه بود
✦
وگر در خرد برترین پایه بود
#17
بنزد تو آمد بپذرفتیش
✦
چو پر مایگان دست بگرفتیش
#18
کس این راه برگیرد از راستان ؟
✦
نیم من بدین کار هم داستان
#19
چو این نامه آرند نزدیک تو
✦
پر اندیشه کن رای تاریک تو
#20
گر آن بنده را پای کرده ببند
✦
فرستی بر ما شوی سودمند
#21
وگر نه فرستم ز ایران سپاه
✦
به توران کنم روز روشن سیاه
#22
چوآن نامه نزدیک خاقان رسید
✦
بران گونه گفتار خسرو شنید
#23
فرستاده را گفت فردا پگاه
✦
چو آیی بدر پاسخ نامه خواه
#24
فرستاده آمد دلی پر شتاب
✦
نبد زان سپس جای آرام و خواب
#25
همی‌بود تا شمع رخشان بدید
✦
به درگاه خاقان چینی دوید
#26
بیاورد خاقان هم آنگه دبیر
✦
ابا خامه و مشک و چینی حریر
#27
به پاسخ نوشت آفرین نهان
✦
ز من بنده بر کردگار جهان
#28
دگر گفت کان نامه برخواندم
✦
فرستاده را پیش بنشاندم
#29
توبا بندگان گوی زین سان سخن
✦
نزیبد از آن خاندان کهن
#30
که مه را ندارند یکسر به مه
✦
نه که را شناسند بر جای که
#31
همه چین و توران سراسر مراست
✦
به هیتال بر نیز فرمان رواست
#32
نیم تا بدم مرد پیمان شکن
✦
تو با من چنین داستانها مزن
#33
چو من دست بهرام گیرم بدست
✦
وزان پس به مهر اندرم آرم شکست
#34
نخواند مرا داور از آب پاک
✦
جز از پاک ایزد مرا نیست باک
#35
تو را گر بزرگی بیفزایدی
✦
خرد بیشتر زین بدی شایدی
#36
بران نامه بر مهر بنهاد و گفت
✦
که با باد باید که باشید جفت
#37
فرستاده آمد به نزدیک شاه
✦
به یک ماه کمتر بپیمود راه
#38
چو برخواند آن نامه را شهریار
✦
بپیچید و ترسان شد از روزگار
#39
فرستاد و ایرانیان را بخواند
✦
سخن های خاقان سراسر براند
#40
همان نامه بنمود و برخواندند
✦
بزرگان به اندیشه درماندند
#41
چنین یافت پاسخ ز ایرانیان
✦
که ای فر و اورند و تاج کیان
#42
چنین کارها بر دل آسان مگیر
✦
یکی رای زن با خردمند پیر
#43
به نامه چنین کار آسان مکن
✦
مکن تیره این فر و شمع کهن
#44
گزین کن از ایران یکی مرد پیر
✦
خردمند و زیبا و گرد و دبیر
#45
کز ایدر به نزدیک خاقان شود
✦
سخن گوید و رای او بشنود
#46
بگوید که بهرام روز نخست
✦
که بود و پس از پهلوانی چه جست
#47
همی بود تا کار او گشت راست
✦
خداوند را زان سپس بنده خواست
#48
چو نیکو نگردد به یک ماه‌کار
✦
تمامی بسالی برد روزگار
#49
چو بهرام داماد خاقان بود
✦
ازو بد سرودن نه آسان بود
#50
به خوبی سخن گفت باید بسی
✦
نهانی نباید که داند کسی
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.