🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
50 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۳ - نامهٔ تهدیدآمیز خسرو به خاقان چین، پاسخ سرافراز خاقان و رای بزرگان به فرستادن پیر خردمند
چون خبرهای فراز آمدن بهرام چوبین به دربار چین و دستیابی او به گنج و پایگاه شهریاری بی‌رنج بر خسرو پرویز رسید، دل پادشاه ایران از رنج و اندوه آکنده گشت و کردار بهرام جانش را پیچان ساخت. خسرو بزرگان و موبدان را گرد آورد و پس از رای‌زنی‌های بسیار، در شب تیره دستور داد تا دبیر دربار نوک قلم را چون پیکان تیر تیز گرداند و نامه‌ای چون تیغ بران به خاقان چین بنگارد.

نامه با آفرین بر کردگار توانا و دانا آغاز گشت؛ خدایی که آراینده خورشید و کیوان و ماه است و شهریاران را بر اورنگ پادشاهی می‌نشاند. خسرو در این نامه بهرام را بنده‌ای ناسپاس و فرومایه خواند که پدرش او را از گمنامی به اوج رسانده بود، اما او نمک شناخت و به ولی‌نعمت خویش خیانت ورزید. خسرو خاقان را نکوهش کرد که چرا چنین پناهنده‌ای را گرامی داشته و هشدار داد که اگر او را در بند نکرده و به ایران نفرستد، سپاهیان ایران تیره بر توران خواهند تاخت و روز روشنشان را سیاه خواهند ساخت.

چون فرستاده خسرو به چین رسید و نامه را بر خاقان خواند، خاقان سرافراز چین فرستاده را گفت تا بامدادان برای دریافت پاسخ بیاید. خاقان دبیر خویش را فراخواند و بر حریر چینی با مشک و کلاغ‌پَر پاسخی دندان‌شکن نگاشت. او یادآور شد که فرمانروای چین، توران و هیتال است و سخن گفتن با لحن تهدیدآمیز شایسته دودمانی کهن نیست. خاقان سوگند یاد کرد که هرگز پیمان‌شکنی نخواهد کرد و دستی را که به دوستی بفشارد رها نمی‌سازد، و خسرو را پند داد که اگر بر بزرگی خویش می‌بالد، باید خرد بیشتری از خود نشان دهد.

فرستاده بادپا در کمتر از یک ماه نامه را به خسرو پرویز رساند. شاه ایران از خواندن پاسخ تند خاقان غرق در بیم و اندیشه شد و بزرگان ایران را گرد آورد. بزرگان و پیران فرزانه خسرو را پند دادند که نباید با شتاب‌زدگی و نامه‌نگاری تند، فرّه ایزدی و تاج کیانی را به مخاطره اندازد، بلکه شایسته است فرستاده‌ای کهنسال، دادگر، سخن‌دان و پهلوان به دربار چین گسیل دارد تا با گفتگو و یادآوری پیشینه بهرام، خاقان را از پشتیبانی او بازدارد.
#1
چنین تا خبرها به ایران رسید
✦
بر پادشاه دلیران رسید
#2
که بهرام را پادشاهی و گنج
✦
ازان تو بیش است نابرده رنج
#3
پراز درد و غم شد ز تیمار اوی
✦
دلش گشت پیچان ز کردار اوی
#4
همی رای زد با بزرگان بهم
✦
بسی گفت و انداخت از بیش و کم
#5
شب تیره فرمود تا شد دبیر
✦
سرخامه را کرد پیکان تیر
#6
به خاقان چینی یکی نامه کرد
✦
تو گفتی که از خنجرش خامه کرد
#7
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
توانا و دانا و به روزگار
#8
برازندهٔ هور و کیوان و ماه
✦
نشاننده شاه بر پیش گاه
#9
گزایندهٔ هرکه جوید بدی
✦
فزایندهٔ دانش ایزدی
#10
ز نادانی و دانش وراستی
✦
ز کمی و کژی و از کاستی
#11
بیابی چو گویی که یزدان یکیست
✦
ورا یار وهمتا و انباز نیست
#12
بیابد هر آنکس که نیکی بجست
✦
مباد آنک او دست بد را بشست
#13
یکی بنده بد شاه را ناسپاس
✦
نه مهتر شناس و نه یزدان شناس
#14
یکی خرد و بیکار و بی‌نام بود
✦
پدر بر کشیدش که هنگام بود
#15
نهان نیست کردار او در جهان
✦
میان کهان و میان مهان
#16
کس او را نپذرفت کش مایه بود
✦
وگر در خرد برترین پایه بود
#17
بنزد تو آمد بپذرفتیش
✦
چو پر مایگان دست بگرفتیش
#18
کس این راه برگیرد از راستان ؟
✦
نیم من بدین کار هم داستان
#19
چو این نامه آرند نزدیک تو
✦
پر اندیشه کن رای تاریک تو
#20
گر آن بنده را پای کرده ببند
✦
فرستی بر ما شوی سودمند
#21
وگر نه فرستم ز ایران سپاه
✦
به توران کنم روز روشن سیاه
#22
چوآن نامه نزدیک خاقان رسید
✦
بران گونه گفتار خسرو شنید
#23
فرستاده را گفت فردا پگاه
✦
چو آیی بدر پاسخ نامه خواه
#24
فرستاده آمد دلی پر شتاب
✦
نبد زان سپس جای آرام و خواب
#25
همی‌بود تا شمع رخشان بدید
✦
به درگاه خاقان چینی دوید
#26
بیاورد خاقان هم آنگه دبیر
✦
ابا خامه و مشک و چینی حریر
#27
به پاسخ نوشت آفرین نهان
✦
ز من بنده بر کردگار جهان
#28
دگر گفت کان نامه برخواندم
✦
فرستاده را پیش بنشاندم
#29
توبا بندگان گوی زین سان سخن
✦
نزیبد از آن خاندان کهن
#30
که مه را ندارند یکسر به مه
✦
نه که را شناسند بر جای که
#31
همه چین و توران سراسر مراست
✦
به هیتال بر نیز فرمان رواست
#32
نیم تا بدم مرد پیمان شکن
✦
تو با من چنین داستانها مزن
#33
چو من دست بهرام گیرم بدست
✦
وزان پس به مهر اندرم آرم شکست
#34
نخواند مرا داور از آب پاک
✦
جز از پاک ایزد مرا نیست باک
#35
تو را گر بزرگی بیفزایدی
✦
خرد بیشتر زین بدی شایدی
#36
بران نامه بر مهر بنهاد و گفت
✦
که با باد باید که باشید جفت
#37
فرستاده آمد به نزدیک شاه
✦
به یک ماه کمتر بپیمود راه
#38
چو برخواند آن نامه را شهریار
✦
بپیچید و ترسان شد از روزگار
#39
فرستاد و ایرانیان را بخواند
✦
سخن های خاقان سراسر براند
#40
همان نامه بنمود و برخواندند
✦
بزرگان به اندیشه درماندند
#41
چنین یافت پاسخ ز ایرانیان
✦
که ای فر و اورند و تاج کیان
#42
چنین کارها بر دل آسان مگیر
✦
یکی رای زن با خردمند پیر
#43
به نامه چنین کار آسان مکن
✦
مکن تیره این فر و شمع کهن
#44
گزین کن از ایران یکی مرد پیر
✦
خردمند و زیبا و گرد و دبیر
#45
کز ایدر به نزدیک خاقان شود
✦
سخن گوید و رای او بشنود
#46
بگوید که بهرام روز نخست
✦
که بود و پس از پهلوانی چه جست
#47
همی بود تا کار او گشت راست
✦
خداوند را زان سپس بنده خواست
#48
چو نیکو نگردد به یک ماه‌کار
✦
تمامی بسالی برد روزگار
#49
چو بهرام داماد خاقان بود
✦
ازو بد سرودن نه آسان بود
#50
به خوبی سخن گفت باید بسی
✦
نهانی نباید که داند کسی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: