🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
44 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۹ - گماردن خسرو مردی شوم‌پی و زشت‌روی بر ری و ویرانی شهر با کشتن گربه و کندن ناودان
روزگاری دراز گذشت و گردیه، خواهر بهرام چوبین، در آسایش و بی‌نیازی می‌زیست. او در مجالس بزرگان و رزم‌آزمودگان شرکت می‌جست و جام‌های می می‌پیمود. روزی در میان آن بزم، جامی نمایان شد که نام بهرام چوبین بر آن نگاشته شده بود. گردیه چون آن جام را دید، بفرمود تا آن را شکستند و دور انداختند؛ همگان بر بهرام و بر آورنده آن جام نفرین فرستادند تا یاد او از دل‌ها زدوده شود.

در همین روزگار، کینه شهر ری در دل خسروپرویز زبانه کشید؛ چرا که ری خاستگاه و پشتیبان بهرام بود. خسرو فرمان داد تا پیلان جنگی بر ری بتازند، مردم را بیرون رانند و آن دیار آبادان را به دشتی ویران بدل سازند. اما دستور خردمند و گرانمایه شاه، بهمن، در برابر شهریار زبان به پند گشود و گفت: «ای یادگار کیان! ری شهری بس بزرگ و کهن است. زیبنده نیست پیلان آن را پایمال کنند، که یزدان پاک و راستان زمین از چنین بیدادی خشنود نخواهند بود.»

خسرو سخن دستور را پذیرفت، اما گفت: «پس باید مردی بدگوهر، نادان، زشت‌زبان و بی‌فروغ را بر آن مرزبان کنم تا چندی بر ری فرمان روایدم.» شاه نشانه‌های آن مرد پلید را با دقتی شگفت بازگفت: «مردی پرگو، بدختر، سرخ‌موی و سرخ‌پوست، با بینایی کژ، رویی زشت چون دوزخیان، رخساره‌ای زرد و بداندیش، ترسو و سفله، سرشار از کینه و زبان پر از دروغ، دو چشم کژ و سبز، دندان‌هایی بزرگ که چون گرگ کژ می‌رود.» موبدان و بزرگان از این توصیف دقیق شگفت‌زده شدند و در سراسر جهان به جستجوی چنین مردی پرداختند.

سرانجام مردی یافت شد که تمامی این نشانه‌های شوم و زشت را در خود داشت. او را به درگاه آوردند؛ با دیدنش، لشکر و دربار از شگفتی خندیدند. خسرو از او پرسید: «از کار بد چه در یاد داری؟» آن مرد پاسخ داد: «من هرگز از بدکاری نیاسایم و بویی از خرد نبرده‌ام. هر سخنی را دگرگون کنم، تن و جان مردم را پر از خون سازم و سرمایه‌ام تنها دروغ است.» خسرو با دیدن او، منشور فرمانروایی ری را به نامش نوشت و او با سپاهی پراکنده به سوی ری شتافت.

چون آن مرزبان شوم‌پی به ری رسید، شرم از یزدان را یکسره از دل بشست. نخست فرمان داد تا تمام ناودان‌های بام‌ها را بکنند و از بی ناودان شدن خانه‌ها غرق در شادی شد. سپس دستور داد تمام گربه‌های شهر را بکشند. جارچیان در شهر جار زدند که اگر ناودانی بر بامی یا گربه‌ای در سرایی دیده شود، آن خانه را به آتش می‌کشد و بر سر صاحبانش سنگ می‌بارد. علاوه بر این، بر هر کس که درمی داشت ستم روا داشت و دارایی‌اش را بستد. به زودی خانه‌ها پر از موش شد و با بارش باران، نبود ناودان‌ها سقف‌ها را ویران ساخت. بدین ترتیب، شهر آباد و بزرگ ری به دست آن حاکم زشت‌روی و شرور، یکسره خراب گشت و زیر آفتاب سوزان به داغ و درد نشست.
#1
برآمد برین روزگاری دراز
✦
نبد گردیه را به چیزی نیاز
#2
چنین می همی‌خورد با بخردان
✦
بزرگان و رزم آزموده ردان
#3
بدان مجلس اندر یکی جام بود
✦
نوشته برو نام بهرام بود
#4
بفرمود تا جام بنداختند
✦
وزان هرکسی دل بپرداختند
#5
گرفتند نفرین به بهرام بر
✦
بران جام و آرندهٔ جام بر
#6
چنین گفت که اکنون بر بوم ری
✦
به کوبند پیلان جنگی بپی
#7
همه مردم از شهر بیرون کنند
✦
همه ری بپی دشت و هامون کنند
#8
گرانمایه دستور با شهریار
✦
چنین گفت کای از کیان یادگار
#9
نگه کن که شهری بزرگست ری
✦
نشاید که کوبند پیلان بپی
#10
که یزدان دران کار همداستان
✦
نباشد نه هم بر زمین راستان
#11
به دستور گفت آن زمان شهریار
✦
که بد گوهری باید و نابکار
#12
که یک چند باشد بری مرزبان
✦
یکی مرد بی دانش و بد زبان
#13
بدو گفت بهمن که گر شهریار
✦
بخواهد نشان چنین نابکار
#14
بجوییم و این را بجا آوریم
✦
نباید که بی‌رهنما آوریم
#15
چنین گفت خسرو که بسیارگوی
✦
نژند اختری بایدم سرخ موی
#16
تنش سرخ و بینی کژ وروی زشت
✦
همان دوزخی روی دور از بهشت
#17
یکی مرد بدنام و رخساره زرد
✦
بد اندیش و کوتاه دل پر ز درد
#18
همان بد دل و سفله و بی‌فروغ
✦
سرش پر ز کین و زبان پر دروغ
#19
دو چشمش کژ و سبز و دندان بزرگ
✦
براه اندرون کژ رود همچو گرگ
#20
همه موبدان مانده زو در شگفت
✦
که تا یاد خسرو چنین چون گرفت
#21
همی‌جست هرکس بگرد جهان
✦
ز شهر کسان از کهان و مهان
#22
چنان بد که روزی یکی نزد شاه
✦
بیامد کزین گونه مردی به راه
#23
بدیدم بیارم به فرمان کی
✦
بدان تا فرستدش خسرو به ری
#24
بفرمود تا نزد او آورند
✦
وز آنگونه بازی بکو آورند
#25
ببردند زین گونه مردی برش
✦
بخندید زو کشور و لشکرش
#26
بدو گفت خسرو ز کردار بد
✦
چه داری بیاد ای بد بی‌خرد
#27
چنین گفت با شاه کز کار بد
✦
نیاسایم و نیست با من خرد
#28
سخن هرچ گویی دگرگون کنم
✦
تن و جان مردم پر از خون کنم
#29
سرمایهٔ من دروغست و بس
✦
سوی راستی نیستم دست رس
#30
بدو گفت خسرو که بد اخترت
✦
نوشته مبادا جزین بر سرت
#31
به دیوان نوشتند منشور ری
✦
ز زشتی بزرگی شد آن شوم پی
#32
سپاه پراگنده او را سپرد
✦
برفت از درو نام زشتی ببرد
#33
چوآمد بری مرد ناتندرست
✦
دل و دیده از شرم یزدان بشست
#34
بفرمود تا ناودانهای بام
✦
بکندند و او شد بران شادکام
#35
وزان پس همه گربکان رابکشت
✦
دل کد خدایان ازو شد درشت
#36
به هرسو همی‌رفت با رهنمای
✦
منادیگری پیش او بر بپای
#37
همی‌گفت گر ناودانی بجای
✦
ببینی و گر گربه‌ای در سرای
#38
بدان بوم وبر آتش اندر زنم
✦
ز برشان همی سنگ بر سرزنم
#39
همی‌جست جایی که بد یک درم
✦
خداوند او را فگندی به غم
#40
همه خانه از موش بگذاشتند
✦
دل از بوم آباد برداشتند
#41
چو باران بدی ناودانی نبود
✦
به شهر اندرون پاسبانی نبود
#42
ازان زشت بد کامهٔ شوم پی
✦
که آمد ز درگاه خسرو بری
#43
شد آن شهر آباد یکسر خراب
✦
به سر بر همی‌تافتی آفتاب
#44
همه شهر یکسر پر از داغ و درد
✦
کس اندر جهان یاد ایشان نکرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: