🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
22 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۰ - بزم بهاری باغ خسرو، آوردن گربهٔ آراستهٔ گردیه و کشتن مرد بدکیش ری
چون ماه فروردین چهره بر زمین گشود و ابرهای بهاری بر دشت و دمن ژاله افشاندند، گیتی جامه سرخ لاله بر تن کرد و طراوت به هر سو بازآمد. بزرگان و سران کشور به شادمانی روانه باغ‌های خرم شدند و خسرو پرویز چشمه‌سارهای باغ را پر از مرغان آبی و فضای گلستان را آراسته دید. پس فرمان داد تا بوق‌ها را بنوازند، جام‌های زرین آغشته به خلوق و می گلگون درگردانند و بزرگان بر سبزه‌زارهای تازه بنشینند و بزم آراینند.

در میان آن شادمانی، گردیه، بانوی هوشمند و چاره‌گر، گربه‌ای بسیار کوچک را بپراست؛ چنان‌که تشخیصی میان او و کودکی خردسال نمانده بود. او گربه را بر زینی زرین و اسبی اسباب‌بازی سوار کرده، گوشواره‌های گران‌بها از گوشش آویخته و ناخن‌هایش را چون برگ لاله رنگین ساخته بود. گربه با چشمانی سیاه چون قار و نگاهی خمار، گرد باغ سواری می‌کرد و جلوی شاه جولان می‌داد. از این صحنه طنزآمیز و دلفریب، لب خسرو پرویز به خنده گشوده شد و سران بزم نیز غرق شادمانی گشتند.

شاهنشاه گردیه را پیش خواند و گفت: «ای بانوی ماهرو، هر چه در دل آرزو داری بگوی تا برآورده کنم.» گردیه پیشگاه شاه زمین بوسید و با هوشمندی پاسخ داد: «ای شهریار بلندپایه، حکومت شهر ری را به من ببخش تا دل غمگینان آن سامان را خرسند کنم، و آن حاکم بدکیش و شوم‌اختر ری را از کار برکنار فرما؛ چرا که او مردی پست است که گربه‌ها را از خانه‌ها بیرون می‌راند و ناودان‌های مردم را یک به یک می‌شکند!»

خسرو از شیرین‌زبانی و تدبیر گردیه خندید و او را ماه لشکرشکن نامید. سپس شاهنشاه دستور داد تا آن حاکم اهریمن‌خو و زشت‌روی ری را خوار و خشمگینانه درکشند و او را به سزای کردار بدش به خواری و درد بکشند. بدین ترتیب، فرمانروایی ری به گردیه بخشیده شد و روزگار خسرو پرویز بیش از پیش به فرّ و شکوه گرایید.
#1
چنین تا بیامد مه فرودین
✦
بیاراست گلبرگ روی زمین
#2
جهان از نم ابر پر ژاله شد
✦
همه کوه وهامون پراز لاله شد
#3
بزرگان به بازی به باغ آمدند
✦
همه میش و آهو به راغ آمدند
#4
چو خسرو گشاده در باغ دید
✦
همه چشمهٔ باغ پر ماغ دید
#5
بفرمود تا دردمیدند بوق
✦
بیاورد پس جامهای خلوق
#6
نشستند بر سبزه می خواستند
✦
به شادی زبان را بیاراستند
#7
بیاورد پس گردیه گربکی
✦
که پیدا نبد گربه از کودکی
#8
بر اسپی نشانده ستامی بزر
✦
به زر اندرون چند گونه گهر
#9
فروهشته از گوش او گوشوار
✦
به ناخن بر از لاله کرده نگار
#10
بدیده چوقار و به رخ چون بهار
✦
چو می‌خواره بد چشم او پر خمار
#11
همی‌تاخت چون کودکی گرد باغ
✦
فروهشته از باره زرین جناغ
#12
لب شاه ایران پر از خنده شد
✦
همه کهتران خنده را بنده شد
#13
ابا گردیه گفت کز آرزوی
✦
چه باید بگو ای زن خوب روی
#14
زن چاره گر برد پیشش نماز
✦
بدو گفت کای شاه گردن فراز
#15
بمن بخش ری را خرد یاد کن
✦
دل غمگنان از غم آزاد کن
#16
ز ری مردک شوم رابازخوان
✦
ورا مرد بد کیش و بد ساز دان
#17
همی گربه از خانه بیرون کند
✦
دگر ناودان یک به یک بشکند
#18
بخندید خسرو ز گفتار زن
✦
بدو گفت کای ماه لشکرشکن
#19
ز ری باز خوان آن بد اندیش را
✦
چو آهرمن آن مرد بد کیش را
#20
فرستاد کس زشت رخ رابخواند
✦
همان خشم بهرام با او براند
#21
بکشتند او را به زاری و درد
✦
کجا بد بد اندیش و بیکار مرد
#22
همی هر زمانش فزون بود بخت
✦
ازان تاجور خسروانی درخت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: