🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
51 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۹ - نامهٔ پنهانی بهرام به مهتران، خیانت فرستاده و پاسخ فریبندهٔ خسرو
چون خبرِ تجدیدِ فرّ شاهنشاهی و استواریِ پایهٔ شهریاریِ خسروپرویز به گوش بهرام چوبین رسید، آتشِ رشک و تدبیر در جانش زبانه کشید. او یکی از بزرگان لشکر خویش را که مردی دانش‌پژوه و نیک‌خواه بود و «داناپناه» خوانده می‌شد، به نزد خویش فراخواند. بهرام دبیرِ سرافرازش را دستور داد تا نامه‌هایی پوشیده و گران‌سنگ برای سرانِ سپاه و مهترانِ ایران—از جمله گستهم، گردوی، بندوی، شاپور و اندیان سوار—بنگارد.

در سرنامهٔ آن مکاتیب، بهرام نخست دادارِ جهان‌آفرین را ستایش کرد و سپس به نکوهشِ تند و کینه‌توزانهٔ دودمانِ ساسانی پرداخت. او در نامه‌ها نوشت که از خاندان ساسانی جز بدخواهی، ستم و آشفتگی به ایران‌زمین نرسیده است؛ از اردشیر بابکان که گردن‌کشان را به تیغ کشید تا پیروزِ ناپاک‌رای که به ولی‌نعمتِ خود سوفرای خیانت ورزید، و قباد که بزرگان را به بادِ فنا داد. بهرام مهتران را هشدار داد که نباید دل به مهر یاقوتی خوش کنند که از بیدِ سرخ طلب می‌شود، چرا که ساسانیان حتی به خویشانِ خود رحم نکرده‌اند و هرگز یارِ بیگانگان و همراهان نخواهند بود.

وی سپس نوید داد که اگر بزرگان گردن به طاعتِ او نهند، جایگاهشان بس والا و درخشان خواهد شد و او سپاهِ روم و قیصر را فرو خواهد کوبید. نامه با مهرِ بهرام آراسته شد و فرستاده‌ای بازرگان‌نما با کاروانی آراسته از سی شتروار کالا و هدیه‌هایِ گران‌بها، پنهانی راهِ درگاهِ خسرو را در پیش گرفت.

اما چون فرستاده به اردوگاهِ شاهنشاه رسید و شکوهِ بی‌کران، انضباطِ سپاه و بخششِ دادگرانهٔ خسروپرویز را به چشم دید، لرزه بر جانش افتاد. با خود اندیشید که نبرد با چنین شهریارِ فرّهمندی تباهیِ خویشتن است و بهرام هرگز توانِ ایستادگی در برابر او را ندارد. پس تدبیرِ دگری اندیشید؛ خرد و جانِ خویش را خرید و یکراست به پیشگاهِ خسرو شتافت، پرده از رازِ بهرام برداشت و نامه‌هایِ پنهانی را تسلیمِ شاه کرد.

خسروپرویز نامه‌ها را خواند و فرستادهٔ خیانت‌کار را بر کرسیِ زرّین نشانید و او را گهر و دینار فراوان بخشید. سپس دبیرِ خویش را بفرمود تا پاسخی حیله‌گرانه و فریبنده بنویسد؛ پاسخی که گویی از زبانِ همان بزرگانِ ایران—گستهم و بندوی و دیگران—خطاب به بهرام نگاشته شده است. در آن نامه چنین آمد که بزرگان ظاهراً با خسرو همراهند اما دلهایشان چون بهارِ نو با بهرام است، و اگر بهرام با سپاهش فرا رسد، آنان شمشیر کشیده و خسرو از بیمِ او همچون روباه خواهد گریخت. خسرو نامه را مهر کرد و فرستاده را با پاداشی گران فرستاد تا بهرام را در خوابِ غفلت و گمانِ نادرست فرو برد.
#1
چوآمد به بهرام زین آگهی
✦
که تازه شد آن فر شاهنشهی
#2
همانگه ز لشکر یکی نامجوی
✦
نگه کرد با دانش و آب روی
#3
کجا نام او بود داناپناه
✦
که بهرام را او بدی نیک خواه
#4
دبیر سرافراز را پیش خواند
✦
سخنهای بایسته چندی براند
#5
بفرمود تا نامه‌های بزرگ
✦
نویسد بران مهتران سترگ
#6
بگستهم و گردوی و بندوی گرد
✦
که از مهتران نام گردی ببرد
#7
چو شاپور و چون اندیان سوار
✦
هرآنکس که بود از یلان نامدار
#8
سرنامه گفت از جهان آفرین
✦
همی‌خواهم اندر نهان آفرین
#9
چوبیدار گردید یکسر ز خواب
✦
نگیرید بر بد ازین سان شتاب
#10
که تا درجهان تخم ساسانیان
✦
پدید آمد اندر کنار و میان
#11
ازیشان نرفتست جز بتری
✦
بگرد جهان گشتن و داوری
#12
نخست از سر بابکان اردشیر
✦
که اندر جهان تازه شد داروگیر
#13
زمانه ز شمشیر او تیره گشت
✦
سر نامداران همه خیره گشت
#14
نخستین سخن گویم از اردوان
✦
ازان نامداران روشن روان
#15
شنیدی که بر نامور سوفزای
✦
چه آمد ز پیروز ناپاک رای
#16
رها کردن ازبند پای قباد
✦
وزان مهتران دادن او را بباد
#17
قباد بد اندیش نیرو گرفت
✦
هنرها بشست از دل آهو گرفت
#18
چنان نامور نیک دل را بکشت
✦
برو شد دل نامداران درشت
#19
کسی کو نشاید به پیوند خویش
✦
هوا بر گزیند ز فرزند خویش
#20
به بیگانگان هم نشاید بنیز
✦
نجوید کسی عاج از چوب شیز
#21
بساسانیان تا ندارید امید
✦
مجویید یاقوت از سرخ بید
#22
چواین نامه آرند نزد شما
✦
که فرخنده باد اورمزد شما
#23
به نزدیک من جایتان روشنست
✦
برو آستی هم ز پیراهنست
#24
بیک جای مان بود آرام و خواب
✦
اگر تیره بد گر بلند آفتاب
#25
چو آیید یکسر به نزدیک من
✦
شود روشن این جان تاریک من
#26
نیندیشم از روم وز شاهشان
✦
بپای اندر آرم سر و گاهشان
#27
نهادند برنامه‌ها مهر اوی
✦
بیامد فرستاده راه جوی
#28
بکردار بازارگانان برفت
✦
بدرگاه خسرو خرامید تفت
#29
یکی کاروانی ز هرگونه چیز
✦
ابا نامه‌ها هدیه‌ها داشت نیز
#30
بدید آن بزرگی و چندان سپاه
✦
که گفتی مگر بر زمین نیست راه
#31
به دل گفت با این چنین شهریار
✦
نخواهد ز بهرام یل زینهار
#32
یکی مرد بی‌دشمنم پارسی
✦
همان بار دارم شتروار سی
#33
چراخویشتن کرد باید هلاک
✦
بلندی پدیدار گشت ازمغاک
#34
شوم نامه نزدیک خسروبرم
✦
به نزدیک او هدیهٔ نوبرم
#35
باندیشه آمد به نزدیک شاه
✦
ابا هدیه و نامه ونیک خواه
#36
درم برد و با نامه‌ها هدیه برد
✦
سخنهاش برشاه گیتی شمرد
#37
جهاندار چون نامه‌ها را بخواند
✦
مر او را بکرسی زرین نشاند
#38
بدو گفت کای مرد بسیاردان
✦
تو بهرام را نزد من خوار دان
#39
کنون ز آنچ کردی رسیدی بکام
✦
فزون‌تر مجو اندرین کار نام
#40
بفرمود تا نزد او شد دبیر
✦
مران پاسخ نامه را ناگزیر
#41
نوشت اندران نامه‌های دراز
✦
که ای مهتر گرد گردن فراز
#42
همه نامه‌های تو برخواندیم
✦
فرستاده را پیش بنشاندیم
#43
به گفتار بیکار با خسرویم
✦
به دل با تو همچون بهار نویم
#44
چولشکر بیاری بدین مرز وبوم
✦
که اندیشد از گرز مردان روم
#45
همه پاک شمشیرها برکشیم
✦
به جنگ اندورن رومیان را کشیم
#46
چو خسرو ببیند سپاه تو را
✦
همان مردی و پایگاه تو را
#47
دلش زود بیکار ولرزان شود
✦
زپیشت چو روبه گریزان شود
#48
بدان نامه‌ها مهر بنهاد شاه
✦
ببرد ان پسندیدهٔ نیک خواه
#49
بدو گفت شاه ای خردمند مرد
✦
برش گنج یابی ازین کارکرد
#50
مرو را گهر داد و دینار داد
✦
گرانمایه یاقوت بسیار داد
#51
بدو گفت کاین نزد چوبینه بر
✦
شنیده سخنها برو بر شمر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: