بخش ۴ - شنیدن بهرام از داغ و مرگ هرمز، تاختن به نهروان و تدبیر آشتی خسرو بی‌سپاه

#1

چو بشنید بهرام کز روزگار

✦

چه آمد بران نامور شهریار

#2

نهادند بر چشم روشنش داغ

✦

بمرد آن چراغ دو نرگس بباغ

#3

پسر برنشست از بر تخت اوی

✦

بپا اندر آمد سر وبخت اوی

#4

ازان ماند بهرام اندر شگفت

✦

بپژمرد واندیشه اندر گرفت

#5

بفرمود تا کوس بیرون برند

✦

درفش بزرگی به هامون برند

#6

بنه برنهاد وسپه برنشست

✦

بپیکار خسرو میان را ببست

#7

سپاهی بکردار کوه روان

✦

همی‌راند گستاخ تا نهروان

#8

چوآگاه شد خسرو از کاراوی

✦

غمی گشت زان تیز بازار اوی

#9

فرستاد بیدار کارآگهان

✦

که تا بازجویند کارجهان

#10

به کارآگهان گفت راز ازنخست

✦

زلشکر همی‌کرد باید درست

#11

که بااو یکی اند لشکر به جنگ

✦

وگر گردد این کار ما با درنگ

#12

دگر آنک بهرام در قلبگاه

✦

بود بیشتر گر میان سپاه

#13

چگونه نشیند بهنگام بار

✦

برفتن کند هیچ رای شکار

#14

برفتند کارآگهان از درش

✦

نبود آگه از کار وز لشکرش

#15

چو رفتند و دیدند و بازآمدند

✦

نهانی بر او فراز آمدند

#16

که لشکر بهرکار با اویکیست

✦

اگر نامدارست وگر کودکیست

#17

هرانگه که لشکر براند به راه

✦

بود یک زمان در میان سپاه

#18

زمانی شود بر سوی میمنه

✦

گهی بر چپ و گاه سوی بنه

#19

همه مردم خویش دارد براز

✦

ببیگانگانشان نیاید نیاز

#20

بکردار شاهان نشیند ببار

✦

همان در در و دشت جوید شکار

#21

چو از رزم شاهان نراند همی

✦

همه دفتر دمنه خواند همی

#22

چنین گفت خسرو بدستور خویش

✦

که کاری درازست ما را به پیش

#23

چو بهرام بر دشمن اسپ افکند

✦

بدریا دل اژدها بشکند

#24

دگر آنک آیین شاهنشهان

✦

بیاموخت از شهریار جهان

#25

سیم کش کلیله است ودمنه وزیر

✦

چون او رای زن کس ندارد دبیر

#26

ازان پس ببندوی و گستهم گفت

✦

که ما با غم و رنج گشتیم جفت

#27

چوگردوی و شاپور و چون اندیان

✦

سپهدار ارمینیه رادمان

#28

نشستند با شاه ایران براز

✦

بزرگان فرزانه رزمساز

#29

چنین گفت خسرو بدان مهتران

✦

که ای سرفرازان و جنگ آوران

#30

هرآن مغز کو را خرد روشنست

✦

زدانش یکی بر تنش جوشنست

#31

کس آنرا نبرد مگر تیغ مرگ

✦

شود موم ازان زخم پولاد ترگ

#32

کنون من بسال ازشما کهترم

✦

برای جوانی جهان نسپرم

#33

بگویید تا چارهٔ کارچیست

✦

بران خستگیها پرآزار کیست

#34

بدو گفت موبد انوشه بدی

✦

همه مغز را فر وتوشه بدی

#35

چوپیدا شد این راز گردنده دهر

✦

خرد را ببخشید بر چاربهر

#36

چونیمی ازو بهرهٔ پادشاست

✦

که فر و خرد پادشا را سزاست

#37

دگر بهرهٔ مردم پارسا

✦

سدیگر پرستنده پادشا

#38

چو نزدیک باشد بشاه جهان

✦

خرد خویشتن زو ندارد نهان

#39

کنون از خرد پاره‌ای ماند خرد

✦

که دانا ورا بهر دهقان شمرد

#40

خرد نیست با مردم ناسپاس

✦

نه آنرا که او نیست یزدان شناس

#41

اگر بشنود شهریار این سخن

✦

که گفته‌ست بیدار مرد کهن

#42

بدو گفت شاه این سخن گر بزر

✦

نویسم جز این نیست آیین و فر

#43

سخن گفتن موبدان گوهرست

✦

مرا در دل اندیشه دیگرست

#44

که چون این دو لشکر برابر شود

✦

سر نیزه‌ها بر دو پیکر شود

#45

نباشد مرا ننگ کز قلبگاه

✦

برانم شوم پیش او بی‌سپاه

#46

بخوانم به آواز بهرام را

✦

سپهدار بدنام خودکام را

#47

یکی ز آشتی روی بنمایمش

✦

نوازمش بسیار و بستایمش

#48

اگر خود پذیرد سخن به بود

✦

که چون او بدرگاه بر که بود

#49

وگر جنگ جوید منم جنگ جوی

✦

سپه را بروی اندر آریم روی

#50

همه کاردانان بدین داستان

✦

کجا گفت گشتند همداستان

#51

بزرگان برو آفرین خواندند

✦

ورا شهریار زمین خواندند

#52

همی‌گفت هرکس که ای شهریار

✦

زتو دور بادا بد روزگار

#53

تو را باد پیروزی و فرهی

✦

بزرگی و دیهیم شاهنشهی

#54

چنین گفت خسرو که این باد و بس

✦

شکست و جدایی مبیناد کس

#55

سپه را ز بغداد بیرون کشید

✦

سراپردهٔ نو به هامون کشید

#56

دو لشکر چو تنگ اندر آمد به راه

✦

ازان رو سپهبد وزین روی شاه

#57

چو شمع جهان شد بخم اندرون

✦

بیفشاند زلف شب تیره گون

#58

طلایه بیامد ز هر دو سپاه

✦

که دارد ز بدخواه خود را نگاه

#59

چو از خنجر روز بگریخت شب

✦

همی‌ تاخت سوزان دل و خشک لب

#60

تبیره برآمد ز هر دو سرای

✦

بدان رزم خورشید بد رهنمای

#61

بگستهم و بندوی فرمود شاه

✦

که تا بر نهادند ز آهن کلاه

#62

چنین با بزرگان روشن روان

✦

همی‌راند تا چشمهٔ نهروان

#63

طلایه ببهرام شد ناگزیر

✦

که آمد سپه بر دو پرتاب تیر

#64

چوبشنید بهرام لشکر براند

✦

جهاندیدگان را برخویش خواند

#65

نشست از برابلق مشک دم

✦

خنیده سرافراز رویینه سم

#66

سلیحش یکی هندوی تیغ بود

✦

که درزخم چون آتش میغ بود

#67

چوبرق درفشان همی‌راند اسپ

✦

بدست چپش ریمن آذرگشسپ

#68

چو آیین گشسپ و یلان سینه نیز

✦

برفتند پرکینه و پرستیز

#69

سه ترک دلاور ز خاقانیان

✦

بران کین بهرام بسته میان

#70

پذیرفته هر سه که چون روی شاه

✦

ببینیم دور ازمیان سپاه

#71

اگر بسته گر کشته او را برت

✦

بیاریم و آسوده شد لشکرت

#72

ز یک روی خسرو دگر پهلوان

✦

میان اندرون نهروان روان

#73

نظاره بران از دو رویه سپاه

✦

که تا پهلوان چون رود نزد شاه

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما