بخش ۳۱ - کشتن کوت رومی به تیغ بهرام، فرستادن تنش نزد قیصر و تپهٔ بهرام‌چید

#1

چوخورشید برزد سراز تیره کوه

✦

خروشی برآمد زهر دو گروه

#2

که گفتی زمین گشت گردان سپهر

✦

گر از تیغها تیره شد روی مهر

#3

بیاراسته میمن و میسره

✦

زمین کوه گشت آهنین یکسره

#4

از آواز اسپان و بانگ سپاه

✦

بیابان همی‌جست بر کوه راه

#5

چو بهرام جنگی بدان بنگرید

✦

یکی خنجر آبگون برکشید

#6

نیامد به دل‌ش اندرون ترس و بیم

✦

دل شیر دربیشه شد بدو نیم

#7

به ایرانیان گفت صف برکشید

✦

همه کشور دوک لشکر کشید

#8

همی‌گشت گرد سپه یک تنه

✦

که دارد نگه میسر و میمنه

#9

یلان سینه را گفت برقلبگاه

✦

همی‌باش تا پیش روی سپاه

#10

که از لشکر امروز جنگی منم

✦

بگاه گریزش درنگی منم

#11

نگه کرد خسرو بدان رزمگاه

✦

جهان دید یکسر زلشکر سیاه

#12

رخ شید تابان چوکام هژبر

✦

همی تیغ بارید گفتی ز ابر

#13

نیاطوس و بندوی و گستهم وشاه

✦

ببالا گذشتند زان رزمگاه

#14

نشستند بر کوه دوک آن سران

✦

نهاده دو دیده بفرمانبران

#15

ازان کوه لشکر همی‌دید شاه

✦

چپ وراست و قلب و جناح سپاه

#16

چوبرخاست آواز کوس از دو روی

✦

برفتند مردان پر خاشجوی

#17

تو گفتی زمین کوه آهن شدست

✦

سپهر از بر خاک دشمن شدست

#18

چو خسرو بران گونه پیکار دید

✦

فلک تار دید و زمین قار دید

#19

به یزدان همی‌گفت برپهلوی

✦

که از برتران پاک و برتر توی

#20

که برگردد امروز از رزم شاد

✦

که داند چنین جز تو ای پاک وراد

#21

کرابخت خواهد شدن کندرو

✦

سر نیزه که شود خار و خو

#22

دل و جان خسرو پراندیشه بود

✦

جهان پیش چشمش یکی بیشه بود

#23

که بگسست کوت ازمیان سپاه

✦

ز آهن بکردار کوهی سیاه

#24

بیامد دمان تامیان گروه

✦

چو نزدیک ترشد بران برز کوه

#25

به خسرو چنین گفت کای سرفراز

✦

نگه کن بدان بنده دیوساز

#26

که بااو برزم اندر آویختی

✦

چواو کامران شد تو بگریختی

#27

ببین از چپ لشکر ودست راست

✦

که تا از میان دلیران کجاست

#28

کنون تا بیاموزمش کارزار

✦

ببیند دل و رزم مردان کار

#29

چو بشنید خسرو زکوت این سخن

✦

دلش گشت پردرد و کین کهن

#30

کجا گفت کز بنده بگریختی

✦

سلیح سواران فروریختی

#31

ورا زان سخن هیچ پاسخ نداد

✦

دلش گشت پرخون و سر پر ز باد

#32

چنین گفت پس کوت را شهریار

✦

که روپیش آن مرد ابلق سوار

#33

چوبیند تو را پیشت آید به جنگ

✦

تومگریز تا لب نخایی زننگ

#34

چوبشنید کوت این سخن بازگشت

✦

چنان شد که با باد انباز گشت

#35

همی‌رفت جوشان ونیزه بدست

✦

به آوردگه رفت چون پیل مست

#36

چو نزدیک شد خواست بهرام را

✦

برافراخت زانگونه زونام را

#37

یلان سینه بهرام را بانگ کرد

✦

که بیدارباش ای سوار نبرد

#38

که آمد یکی دیو چون پیل مست

✦

کمندی بفتراک و نیزه بدست

#39

چو بهرام بشنید تیغ از نیام

✦

برآهخت چون باد و برگفت نام

#40

چوخسرو چنان دید برپای خاست

✦

ازان کوه‌سر سر برآورد راست

#41

نهاده بکوت و به بهرام چشم

✦

دو دیده پر از آب و دل پر ز خشم

#42

چو رومی به نیزه درآمد زجای

✦

جهانجوی بر جای بفشارد پای

#43

چو نیزه نیامد برو کارگر

✦

بروی اندر آورد جنگی سپر

#44

یکی تیغ زد بر سر و گردنش

✦

که تاسینه ببرید تیره تنش

#45

چو آواز تیغش به خسرو رسید

✦

بخندید کان زخم بهرام دید

#46

نیاطوس جنگی بتابید چشم

✦

ازان خندهٔ خسرو آمد بخشم

#47

به خسرو چنین گفت کای نامدار

✦

نه نیکو بود خنده درکارزار

#48

تو رانیست از روم جز کیمیا

✦

دلت خیره بینم بکین نیا

#49

چو کوت هزاره به ایران و روم

✦

نبینند هرگز به آباد بوم

#50

بخندی کنون زانک اوکشته شد

✦

چنان دان که بخت تو برگشته شد

#51

بدو گفت خسرو من از کشتنش

✦

نخندم همی وز بریده تنش

#52

چنان دان که هرکس که دارد فسوس

✦

همو یابد از چرخ گردنده کوس

#53

مرا گفت کز بنده بگریختی

✦

نبودت هنر تا نیاویختی

#54

ازان بنده بگریختن نیست ننگ

✦

که زخمش بدین سان بود روز جنگ

#55

وزان روی بهرام آواز داد

✦

که‌ای نامداران فرخ نژاد

#56

یلان سینه و رام و ایزد گسسپ

✦

مرین کشته را بست باید بر اسپ

#57

فرستید ز ایدر به لشکر گهش

✦

بدان تابریده ببیند شهش

#58

تن کوت رازود برپشت زین

✦

بتنگی ببستند مردان کین

#59

دوان اسپ با مرد گردن فراز

✦

همی‌شد به لشکر گه خویش باز

#60

دل خسرو ازکوت شد دردمند

✦

گشادند زان کشته بند کمند

#61

بران زخم او بر پراگند مشک

✦

بفرمود پس تا بکردند خشک

#62

به کرباس بر دوختش همچنان

✦

زره دربر و تنگ بسته میان

#63

به نزدیک قیصر فرستاد باز

✦

که شمشیر این بندهٔ دیوساز

#64

برین گونه برد همی روز جنگ

✦

ازو گر هزیمت شدم نیست ننگ

#65

همه رو میان دلشکسته شدند

✦

به دل پاک بی‌جنگ خسته شدند

#66

همی‌ریخت بطریق خونین سرشک

✦

همی رخ پر از آب و دل پر ز رشک

#67

بیامد ز گردنکشان ده هزار

✦

همه جاثلیقان گرد و سوار

#68

یکی حمله بردند زان سان که کوه

✦

بدرید ز آواز رومی گروه

#69

چکاچاک برخاست و بانگ سران

✦

همان زخم شمشیر و گرز گران

#70

توگفتی که دریا بجوشد همی

✦

سپهر روان بر خروشد همی

#71

ز بس کشته اندر میان سپاه

✦

بماندند بر جای بربسته راه

#72

ازان رومیان کشته شد لشکری

✦

هرآنکس که بود از دلیران سری

#73

دل خسرو از درد ایشان بخست

✦

تن خسته زندگان راببست

#74

همه کشتگان رابهم برفکند

✦

تلی گشت برسان کوه بلند

#75

همی‌خواندندیش بهرام چید

✦

ببرید خسرو ز رومی امید

#76

همی‌گفت اگر نیز رومی دو بار

✦

کند هم برین گونه بر کارزار

#77

جهان را تو بی‌لشکر روم دان

✦

همان تیغ پولاد را موم دان

#78

به سرگس چنین گفت پس شهریار

✦

که فردا مبر جنگیان را به کار

#79

تو فردا بیاسای تا من سپاه

✦

بیارم ز ایرانیان کینه خواه

#80

بایرانیان گفت فردا به جنگ

✦

شما را بباید شدن بی‌درنگ

#81

همه ویژه گفتند کایدون کنیم

✦

که کوه و بیابان پر از خون کنیم

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما