🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
81 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۱ - کشتن کوت رومی به تیغ بهرام، فرستادن تنش نزد قیصر و تپهٔ بهرام‌چید
سپیده‌دمان، چون خورشید تابناک از پس کوهسار تیره سر برآورد، غریو نبرد از دو سپاهِ کینه‌خواه برآسمان پیچید. زمین گویی به گردونه‌ای گردان بدل گشت و شعله‌های تیغ و الماس سپهر را تیره ساخت. میمنه و میسره بیاراستند و صحرای نبرد چون کوهی از آهن درخشان شد. از هیاهوی اسبان و خروش لشکریان، بیابان راهی بر پهنه کوه می‌جست.

چون بهرام چوبین این رزمگاه سهمگین را نگریست، خنجر آبگون خود را برکشید؛ هیچ بیم و هراسی بر دلش راه نیافت و دل شیران بیشه در برابرش دو نیم گشت. او ایرانیان را فرمان داد تا صف برکشند و لشکر را بر دامنه کوه دوک آراست. خود یکه‌وپرخاشجو گرد سپاه می‌گشت تا میمنه و میسره را پاس دارد و یلان‌سینه را بر قلبگاه سپاه گماشت و گفت: «امروز در میان لشکر، جنگاور میدان منم و در روز گریز نیز درنگ‌کننده و استوار پایداری خواهم کرد.»

از سوی دیگر، خسروپرویز بر فراز کوه دوک، به همراه نیاطوس، بندوی و گستهم ایستاده بود و بر رزمگاه می‌نگریست. جهان در دیده‌اش از فراوانی سپاه سیاه می‌نمود و خورشید چون دهان هژبر می‌درخشید و باران تیغ از ابرهای جنگ می‌بارید. خسرو دست به نیایش برآورد و در زبان پهلوی به درگاه یزدان پاک لابه کرد که: «ای دادار والامقام، جز تو کیست که بداند امروز چه کسی از این رزمگاه شادمان بازمی‌گردد؟» دل شهریار پر از اندیشه و بیم بود و جهان در چشمش چون بیشه‌ای تاریک و پرگزند می‌نمود.

در این هنگام، کوت، دلاور نامدار رومی، چون کوهی از آهن سیاه از میان سپاه روم بیرون تاخت و خود را به نزدیکی کوه دوک رساند. او خسرو را بانگ زد و گفت: «ای شهریار، بنگر به آن بنده دیوساز (بهرام) که پیشتر با او آویختی و چون او کامران گشت، گریختی! اینک من به میدان می‌روم تا کارزار را بدو بیاموزم.» این سخنِ سرزنش‌آمیز دل خسرو را پر از درد و کین کهن ساخت، اما پاسخ نگفت. سپس خسرو او را گفت: «پیش رو و با آن ابلق‌سوار نبرد کن و از تنگنای ننگ مگریز.»

کوت همچون فیل مست و خروشان با نیزه در دست به سواریِ بهرام تاخت. یلان‌سینه بهرام را آواز داد که: «آگاه باش که دیوی پیل‌پیکر با کمند و نیزه به سویت می‌آید!» بهرام چون نام خویش را بر زبان آورد، تیغ هندی از نیام برکشید. خسرو از فراز کوه با چشمانی پر از اشک و دلی پر از خشم نبرد آن دو را می‌نگریست. کوت تاخت و نیزه انداخت، اما ضربتش بر بهرام کارگر نیامد. بهرام سپر بر چهره کشید و با ضربتی صاعقه‌وار تیغ بر سر و گردن کوت فرود آورد، چنان‌که تنش را تا سینه به دو نیم ساخت.

چون آواز فرود آمدن تیغ بهرام به گوش خسرو رسید و پیکر دو نیم‌شده کوت را دید، ناگاه بخندید. نیاطوس رومی از خنده خسرو خشمگین شد و گفت: «این خنده در میان کارزار زیبنده نیست! کوت هزاره‌ای بود که نظیرش در روم و ایران یافت نمی‌شد؛ تو بر مرگ او می‌خندی؟» خسرو پاسخ داد: «خنده من از فسوس بر مرگ او نیست؛ بلکه او مرا سرزنش کرد که چرا از بهرام گریختی. اینک دیدم ضربت تیغ این بنده چنان است که گریختن از او ننگ نیست!»

سپس بهرام فرمان داد پیکر کوت را بر اسبش ببندند و نزد لشکرگاه روم فرستند. خسرو نیز دستور داد تا بر زخمش مشک پراکنند، تنش را خشک کرده و در کرباس دوخته، با زره و سلاح نزد قیصر فرستند تا قیصر نیز سهمگینی تیغ بهرام را ببیند.

با کشته شدن کوت، لشکریان روم دلشکسته و اندوهگین شدند. جاثلیقان و ده هزار گرد رومی حمله سهمگینی آغاز کردند؛ جنگی چنان خونین درگرفت که دریا گویی به جوش آمد و زمین از کشته‌های رومیان پر گشت. از بس سواران کشته شدند، تلی بزرگ چون کوهی بلند از پیکر کشتگان پدید آمد که آن را «بهرام‌چید» نامیدند. خسرو چون تلفات سنگین رومیان را دید، فرمان داد تا تن خستگان را ببندند و به سرگس گفت فردا سپاه روم آسایش یابد تا سپاهیان ایرانی به کین‌خواهی وارد میدان شوند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: