بخش ۱۸ - دیدار خسرو با راهب دیر وریغ، پیشگویی بازگشت شاهی و هشدار از گستهم
#1
ببود اندر آن شهر خسرو سه روز
✦
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
#2
بابر اندر آورد برنده تیغ
✦
جهانجوی شد سوی راه وریغ
#3
که اوریغ بد نام آن شارستان
✦
بدو در چلیپا و بیمارستان
#4
ببی راه پیدا یکی دیر بود
✦
جهانجوی آواز راهب شنود
#5
به نزدیک دیر آمد آواز داد
✦
که کردار تو جز پرستش مباد
#6
گر از دیر دیرینه آیی فرود
✦
زنیکی دهش باد برتو درود
#7
هم آنگاه راهب چو آوا شنید
✦
فرود آمد از دیر و او را بدید
#8
بدو گفت خسرو تویی بی‌گمان
✦
زتخت پدرگشته نا شادمان
#9
زدست یکی بدکنش بنده‌ای
✦
پلیدی منی فش پرستنده‌ای
#10
چوگفتار راهب بی‌اندازه شد
✦
دل خسرو از مهر او تازه شد
#11
ز گفتار او در شگفتی بماند
✦
برو بر جهان آفرین رابخواند
#12
ز پشت صلیبی بیازید دست
✦
بپرسیدن مرد یزدان پرست
#13
پرستنده چون دید بردش نماز
✦
سخن گفت با او زمانی دراز
#14
یکی آزمون را بدو گفت شاه
✦
که من کهتری‌ام ز ایران سپاه
#15
پیامی همی نزد قیصر برم
✦
چو پاسخ دهد سوی مهتر برم
#16
گرین رفتن من همایون بود
✦
نگه کن که فرجام من چون بود
#17
بدو گفت راهب که چونین مگوی
✦
توشاهی مکن خویشتن شاه جوی
#18
چو دیدمت گفتم سراسر سخن
✦
مرا هر زمان آزمایش مکن
#19
نباید دروغ ایچ دردین تو
✦
نه کژی برین راه و آیین تو
#20
بسی رنج دیدی و آویختی
✦
سرانجام زین بنده بگریختی
#21
ز گفتار او ماند خسرو شگفت
✦
چو شرم آمدش پوزش اندر گرفت
#22
بدو گفت راهب که پوزش مکن
✦
بپرس از من از بودنیها سخن
#23
بدین آمدن شاد و گستاخ باش
✦
جهان را یکی بارور شاخ باش
#24
که یزدان تو را بی‌نیازی دهد
✦
بلند اخترت سرفرازی دهد
#25
ز قیصر بیابی سلیح و سپاه
✦
یکی دختری از در تاج و گاه
#26
چو با بندگان کار زارت بود
✦
جهاندار بیدار یارت بود
#27
سرانجام بگریزد آن بد نژاد
✦
فراوان کند روز نیکیش یاد
#28
وزان رزم جایی فتد دور دست
✦
بسازد بران بوم جای نشست
#29
چو دوری گزیند ز فرمان تو
✦
بریزند خونش به پیمان تو
#30
بدو گفت خسرو جزین خود مباد
✦
که کردی تو ای پیرداننده یاد
#31
چوگویی بدین چند باشد درنگ
✦
که آید مرا پادشاهی بچنگ
#32
چنین داد پاسخ که ده با دو ماه
✦
برین برگذرد بازیابی کلاه
#33
اگر بر سر آید ده وپنج روز
✦
تو گردی شهنشاه گیتی فروز
#34
بپرسید خسرو کزین انجمن
✦
که کوشد به رنج و به آزار تن
#35
چنین داد پاسخ که بستام نام
✦
گوی برمنش باشد و شادکام
#36
دگر آنک خوانی و را خال خویش
✦
بدو تازه دانی مه و سال خویش
#37
بپرهیز زان مرد ناسودمند
✦
که باشدت زو درد و رنج و گزند
#38
بر آشفت خسرو به بستام گفت
✦
که با من سخن برگشا از نهفت
#39
تو را مادرت نام گستهم کرد
✦
تو گویی که بستامم اندر نبرد
#40
به راهب چنین گفت کینست خال
✦
به خون بود با مادر من همال
#41
بدو گفت راهب که آری همین
✦
ز گستهم بینی بسی رنج و کین
#42
بدو گفت خسرو که ای رای زن
✦
ازان پس چه گویی چه خواهد بدن
#43
بدو گفت راهب که مندیش زین
✦
کزان پس نبینی جز از آفرین
#44
نیاید بروی تو دیگر بدی
✦
مگر سخت کاری بود ایزدی
#45
بر آشوبد این سرکش آرام تو
✦
ازان پس نباشد به جز کام تو
#46
اگر چند بد گردد این بدگمان
✦
همانش بدست تو باشد زمان
#47
بدو گفت گستهم کای شهریار
✦
دلت را بدین هیچ رنجه مدار
#48
به پاکیزه یزدان که ماه آفرید
✦
جهان را بسان تو شاه آفرید
#49
به آذرگشسپ و به خورشید و ماه
✦
به جان و سر نامبردار شاه
#50
به گفتار ترسا نگر نگروی
✦
سخن گفتن ناسزا نشنوی
#51
مرا ایمنی ده ز گفتار اوی
✦
چوسوگند خوردم بهانه مجوی
#52
که هرگز نسازم بدی درنهان
✦
براندیش از کردگار جهان
#53
بدو گفت خسرو که از ترسگار
✦
نیاید سخن گفتن نابکار
#54
ز تو نیز هرگز ندیدم بدی
✦
نیازی به کژی و نابخردی
#55
ولیکن ز کار سپهر بلند
✦
نباشد شگفت ار شوی پر گزند
#56
چو بایسته کاری بود ایزدی
✦
بیکسو شود دانش و بخردی
#57
به راهب چنین گفت پس شهریار
✦
که شاداب دل باش و به روزگار
#58
وزان دیر چون برق رخشان زمیغ
✦
بیامد سوی شارستان و ریغ
#59
پذیره شدندش بزرگان شهر
✦
کسی را که از مردمی بود بهر
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.