بخش ۷۱ - بنای ایوان خسرو: شتاب شاه، گریز و بازگشت استاد رومی با برهان نشست دیوار

#1

از ایوان خسرو کنون داستان

✦

بگویم که پیش آمد از راستان

#2

جهان بر کهان و مهان بگذرد

✦

خردمند مردم چرا غم خورد

#3

بسی مهتر و کهتر از من گذشت

✦

نخواهم من از خواب بیدار گشت

#4

همانا که شد سال بر شست و شش

✦

نه نیکو بود مردم پیرکش

#5

چو این نامور نامه آید به بن

✦

ز من روی کشور شود پر سخن

#6

از آن پس نمیرم که من زنده‌ام

✦

که تخم سخن من پراگنده‌ام

#7

هر آن کس که دارد هش و رای و دین

✦

پس از مرگ بر من کند آفرین

#8

کنون از مداین سخن نو کنم

✦

صفت‌های ایوان خسرو کنم

#9

چنین گفت روشن‌دل پارسی

✦

که بگذاشت با کام دل چارسی

#10

که خسرو فرستاد کسها به روم

✦

به هند و به چین و به آباد بوم

#11

برفتند کاری گران سه هزار

✦

ز هر کشوری آنک بد نامدار

#12

از ایشان هر آن کس که استاد بود

✦

ز خشت و ز گچ بر دلش یاد بود

#13

چو صد مرد بیرون شد از رومیان

✦

ز ایران و اهواز وز هر میان

#14

از ایشان دلاور گزیدند سی

✦

از آن سی دو رومی و دو پارسی

#15

بر خسرو آمد جهاندیده مرد

✦

بر او کار و زخم بنا یاد کرد

#16

گرانمایه رومی که بد هندسی

✦

به گفتار بگذشت از پارسی

#17

بدو گفت شاه این ز من در پذیر

✦

سخن هرچ گویم ز من یاد گیر

#18

یکی جای خواهم که فرزند من

✦

همان تا دو صدسال پیوند من

#19

نشیند بدو در نگردد خراب

✦

ز باران و از برف و از آفتاب

#20

مهندس پذیرفت ایوان شاه

✦

بدو گفت من دارم این دستگاه

#21

فرو برد بنیاد ده شاه رش

✦

همان شاه رش پنج کرده برش

#22

ز سنگ و ز گچ بود بنیاد کار

✦

چنین باید آن کو دهد داد کار

#23

چو دیوار ایوانش آمد به جای

✦

بیامد به پیش جهان‌کد‌خدای

#24

که گر شاه بیند یکی کاردان

✦

گذشته برو سال و بسیاردان

#25

فرستد تنی صد بدین بارگاه

✦

پسندیده با موبد نیک‌خواه

#26

بدو داد زان گونه مردم که خواست

✦

برفتند و دیدند دیوار راست

#27

بریشم بیاورد تا انجمن

✦

بتابند باریک تابی رسن

#28

ز بالای آن تابداده رسن

✦

به پیموده در پیش آن انجمن

#29

رسن سوی گنج شهنشاه برد

✦

ابا مهر گنجور او را سپرد

#30

وزان پس بیامد به ایوان شاه

✦

که دیوار ایوان برآمد به ماه

#31

چو فرمان دهد خسرو زود یاب

✦

نگیرم برین کار کردن شتاب

#32

چهل روز تا کار بنشیندم

✦

ز کاری گران شاه بگزیندم

#33

چو هنگامهٔ زخم ایوان بود

✦

بلندی ایوان چو کیوان بود

#34

بدان زخم خشمت نباید نمود

✦

مرا نیز رنجی نباید فزود

#35

بدو گفت خسرو که چندین زمان

✦

چرا خواهی از من تو ای بدگمان

#36

نباید که داری ازین دست باز

✦

به آزرم بودن بیامد نیاز

#37

بفرمود تا سی هزارش درم

✦

بدادند تا او نباشد دژم

#38

بدانست کاری‌گر راست‌گوی

✦

که عیب آورد مرد دانا به‌روی

#39

که گیرد بران زخم ایوان شتاب

✦

اگر بشکند کم کند نان و آب

#40

شب آمد بشد کارگر ناپدید

✦

چنان شد کزان پس کس او را ندید

#41

چو بشنید خسرو که فرعان گریخت

✦

به گوینده بر خشم فرعان بریخت

#42

چنین گفت کان را که دانش نبود

✦

چرا پیش ما در فزونی نمود

#43

بفرمود تا کار او بنگرند

✦

همه رومیان را به زندان برند

#44

دگر گفت کاری گران آورید

✦

گچ و خشت و سنگ گران آورید

#45

بجستند هرکس که دیوار دید

✦

ز بوم و بر شاه شد ناپدید

#46

به بیچارگی دست ازان بازداشت

✦

همی گوش و دل سوی اهواز داشت

#47

کزان شهر کاری گر آید کسی

✦

نماند چنان کار بی بر بسی

#48

همی‌جست استاد آن تا سه سال

✦

ندیدند کاریگری بی‌همال

#49

بسی یاد کردند زان کارجوی

✦

به سال چهارم پدید آمد اوی

#50

یکی مرد بیدار با فرهی

✦

به خسرو رسانید زو آگهی

#51

هم آنگاه رومی بیامد چو گرد

✦

بدو گفت شاه‌ای گنهکار مرد

#52

بگو تا چه بود اندرین پوزشت

✦

چه گفتی که پیش آمد آمُرزشت

#53

چنین گفت رومی که گر شهریار

✦

فرستد مرا با یکی استوار

#54

بگویم بدان کاردان پوزشم

✦

به پوزش بجا آید افروزشم

#55

فرستاد و رفتند ز ایوان شاه

✦

گران مایه استاد با نیک خواه

#56

همی‌برد دانای رومی رسن

✦

همان مرد را نیز با خویشتن

#57

بپیمود بالای کار و برش

✦

کم آمد ز کار از رسن هفت رش

#58

رسن باز بردند نزدیک شاه

✦

بگفت آنک با او بیامد به راه

#59

چنین گفت رومی که ار زخم کار

✦

برآوردَمی بر سر ای شهریار

#60

نه دیوار ماندی نه طاق ونه کار

✦

نه من ماندمی بر در شهریار

#61

بدانست خسرو که او راست گفت

✦

کسی راستی را نیارد نهفت

#62

رها کرد هر کو به زندان بدند

✦

بداندیش گر بی‌گزندان بدند

#63

مر او را یکی بدره دینار داد

✦

به زندانیان چیز بسیار داد

#64

بران کار شد روزگار دراز

✦

به کردار آن شاه را بد نیاز

#65

چوشد هفت سال آمد ایوان بجای

✦

پسندیدهٔ خسرو پاک‌رای

#66

مر او را بسی آب داد و زمین

✦

درم داد و دینار و کرد آفرین

#67

همی‌کرد هرکس به ایوان نگاه

✦

به نوروز رفتی بدان جایگاه

#68

کس اندر جهان زخم چونین ندید

✦

نه از کاردانان پیشین شنید

#69

یکی حلقه زرین بدی ریخته

✦

ازان چرخ کار اندر آویخته

#70

فروهشته زو سرخ زنجیر زر

✦

به هر مهره‌ای در نشانده گهر

#71

چو رفتی شهنشاه بر تخت عاج

✦

بیاویختندی ز زنجیر تاج

#72

به نوروز چون برنشستی به تخت

✦

به نزدیک او موبد نیک بخت

#73

فروتر ز موبد مهان را بدی

✦

بزرگان و روزی دهان را بدی

#74

به زیر مهان جای بازاریان

✦

بیاراستندی همه کاریان

#75

فرومایه‌تر جای درویش بود

✦

کجا خوردش از کوشش خویش بود

#76

فروتر بریده بسی دست و پای

✦

بسی کشته افگنده در زیرجای

#77

ز ایوان ازان پس خروش آمدی

✦

کز آوازها دل به جوش آمدی

#78

که ای زیردستان شاه جهان

✦

مباشید تیره دل و بدگمان

#79

هر آنکس که او سوی بالا نگاه

✦

کند گردد اندیشه او تباه

#80

ز تخت کیان دورتر بنگرید

✦

هر آنکس که کهتر بود بشمرید

#81

وزان پس تن کشتگان را به راه

✦

کزان بگذری کرد باید نگاه

#82

وزان پس گنهگار و گر بیگناه

✦

نماندی کسی نیز دربند شاه

#83

به ارزانیان جامه‌ها داد نیز

✦

ز دیبا و دینار و هرگونه چیز

#84

هرآنکس که درویش بودی به شهر

✦

که او را نبودی ز نوروز بهر

#85

به درگاه ایوانش بنشاندند

✦

درمهای گنجی بر افشاندند

#86

پر از بیم بودی گنهکار از وی

✦

شده مردم خفته بیدار از وی

#87

منادیگری دیگر اندر سرای

✦

برفتی گه بازگشتن به جای

#88

که ای نامور پر هنر سرکشان

✦

ز بیشی چه جویید چندین نشان

#89

به کار اندر اندیشه باید نخست

✦

بدان تا شود ایمن و تن درست

#90

سگالید هر کار و زان پس کنید

✦

دل مردم کم سخن مشکنید

#91

بر انداخت باید پس آنگه برید

✦

سخن‌های داننده باید شنید

#92

ببینید تا از شما ریز کیست

✦

که بر جان بدبخت باید گریست

#93

هرآنکس که او راه دارد نگاه

✦

بخسپد برین گاه ایمن ز شاه

#94

دگر هرک یازد به چیز کسان

✦

بود چشم ما سوی آنکس رسان

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما