✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖

67 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۷۶ - شاخ گوهر باغبان و یافتن خسرو، پیشگویی مرگ میان دو کوه و تخت کوتاه قباد

همی‌بود خسرو بران مرغزار

✦

درخت بلند ازبرش سایه دار

چو بگذشت نیمی ز روز دراز

✦

بنان آمد آن پادشا رانیاز

به باغ اندرون بد یکی پایکار

✦

که نشناختی چهرهٔ شهریار

پرستنده راگفت خورشید فش

✦

که شاخی گهر زین کمر بازکش

بران شاخ برمهرهٔ زر پنج

✦

ز هرگونه مهره بسی برده رنج

چنین گفت با باغبان شهریار

✦

که این مهره‌ها تا کت آید به کار

به بازار شو بهره‌ای گوشت خر

✦

دگر نان و بی‌راه جایی گذر

مرآن گوهران را بها سی هزار

✦

درم بد کسی را که بودی به کار

سوی نانبا شد سبک باغبان

✦

بدان شاخ زرین ازو خواست نان

#10

بدو نانوا گفت کاین رابها

✦

ندانم نیارمت کردن رها

#11

ببردند هر دو به گوهر فروش

✦

که این را بها کن بدانش بکوش

#12

چو داننده آن مهره‌ها رابدید

✦

بدو گفت کاین را که یارد خرید

#13

چنین شاخ در گنج خسرو بدی

✦

برین گونه هر سال صد نوبدی

#14

تو این گوهران از که دزدیده‌ای

✦

گر از بنده خفته ببریده‌ای

#15

سوی زاد فرخ شدند آن سه مرد

✦

ابا گوهر و زر و با کارکرد

#16

چو آن گوهران زاد فرخ بدید

✦

سوی شهریار نو اندر کشید

#17

به شیروی بنمود زان سان گهر

✦

بریده یکی شاخ زرین کمر

#18

چنین گفت شیروی با باغبان

✦

که گر زین خداوند گوهر نشان

#19

نگویی هم اکنون ببرم سرت

✦

همان را که او باشد از گوهرت

#20

بدو گفت شاها به باغ اندرست

✦

زره پوش مردی کمانی بدست

#21

ببالا چو سرو و به رخ چون بهار

✦

بهر چیز مانندهٔ شهریار

#22

سراسر همه باغ زو روشنست

✦

چو خورشید تابنده در جوشنست

#23

فروهشته از شاخ زرین سپر

✦

یکی بنده در پیش او با کمر

#24

برید این چنین شاخ گوهر ازوی

✦

مراداد و گفتا کز ایدر بپوی

#25

ز بازار نان آور و نان خورش

✦

هم اکنون برفتم چو باد از برش

#26

بدانست شیروی کو خسروست

✦

که دیدار او در زمانه نوست

#27

ز درگاه رفتند سیصد سوار

✦

چو باد دمان تا لب جویبار

#28

چو خسرو ز دور آن سپه را بدید

✦

به پژمرد و شمشیر کین برکشید

#29

چو روی شهنشاه دید آن سپاه

✦

همه باز گشتند گریان ز راه

#30

یکایک بر زاد فرخ شدند

✦

بسی هر کسی داستانی زدند

#31

که ما بندگانیم و او خسروست

✦

بدان شاه روز بد اکنون نوست

#32

نیارد برو زد کسی باد سرد

✦

چه در باغ باشد چه اندر نبرد

#33

بشد زاد فرخ به نزدیک شاه

✦

ز درگاه او برد چندی سپاه

#34

چو نزدیک او رفت تنها ببود

✦

فراوان سخن گفت و خسرو شنود

#35

بدو گفت اگر شاه بارم دهد

✦

برین کرده‌ها زینهارم دهد

#36

بیایم بگویم سخن هرچ هست

✦

وگرنه بپویم به سوی نشست

#37

بدو گفت خسرو چه گفتی بگوی

✦

نه انده گساری نه پیکارجوی

#38

چنین گفت پس مرد گویا به شاه

✦

که در کار هشیارتر کن نگاه

#39

بر آن نه که کشتی تو جنگی هزار

✦

سرانجام سیرآیی از کارزار

#40

همه شهر ایران تو را دشمنند

✦

به پیکار تو یک دل و یک تنند

#41

بپا تا چه خواهد نمودن سپهر

✦

مگر کینها بازگردد به مهر

#42

بدو گفت خسرو که آری رواست

✦

همه بیمم از مردم ناسزاست

#43

که پیش من آیند و خواری کنند

✦

برم بر مگر کامگاری کنند

#44

چو بشنید از زاد فرخ سخن

✦

دلش بد شد از روزگار کهن

#45

که او را ستاره شمر گفته بود

✦

ز گفتار ایشان برآشفته بود

#46

که مرگ توباشد میان دو کوه

✦

بدست یکی بنده دور از گروه

#47

یکی کوه زرین یکی کوه سیم

✦

نشسته تو اندر میان دل به بیم

#48

ز بر آسمان تو زرین بود

✦

زمین آهنین بخت پرکین بود

#49

کنون این زره چون زمین منست

✦

سپر آسمان زرین منست

#50

دو کوه این دو گنج نهاده به باغ

✦

کزین گنجها بد دلم چون چراغ

#51

همانا سرآمد کنون روز من

✦

کجا اختر گیتی افروز من

#52

کجا آن همه کام و آرام من

✦

که بر تاجها بر بدی نام من

#53

ببردند پیلی به نزدیک اوی

✦

پر از درد شد جان تاریک اوی

#54

بر آن کوههٔ پیل بنشست شاه

✦

ز باغش بیاورد لشکر به راه

#55

چنین گفت زان پیل بر پهلوی

✦

که ای گنج اگر دشمن خسروی

#56

مکن دوستی نیز با دشمنم

✦

که امروز در دست آهرمنم

#57

به سختی نبودیم فریادرس

✦

نهان باش و منمای رویت به کس

#58

به دستور فرمود زان پس قباد

✦

کزو هیچ بر بد مکن نیز یاد

#59

بگو تا سوی طیسفونش برند

✦

بدان خانهٔ رهنمونش برند

#60

بباشد به آرام ما روز چند

✦

نباید که‌دارد کس او را گزند

#61

برو بر موکل کنند استوار

✦

گلینوش را با سواری هزار

#62

چو گردنده گردون به سر بر بگشت

✦

شد آن شاه را سال بر سی و هشت

#63

کجا ماه آذر بُدی روز دی

✦

گه آتش و مرغ بریان و می

#64

قباد آمد و تاج بر سر نهاد

✦

به آرام بر تخت بنشست شاد

#65

ز ایران بر و کرد بیعت سپاه

✦

درم داد یک ساله از گنج شاه

#66

نَبُد پادشاهیش جز هفت ماه

✦

تو خواهیش ناچیز خوان خواه شاه

#67

چنین است رسم سرای جفا

✦

نباید کزو چشم داری وفا

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما