بخش ۶۹ - داستان تخت طاقدیس: از ساخت جهن برزین برای فریدون تا شکستن اسکندر و بازسازی پرویز

#1

کنون داستان گوی در داستان

✦

ازان یک دل ویک زبان راستان

#2

ز تختی که خوانی ورا طاق دیس

✦

که بنهاد پرویز دراسپریس

#3

سرمایهٔ آن ز ضحاک بود

✦

که ناپارسا بود و ناپاک بود

#4

بگاهی که رفت آفریدون گرد

✦

وزان تازیان نام مردی ببرد

#5

یکی مرد بد در دماوند کوه

✦

که شاهش جدا داشتی ازگروه

#6

کجا جهن برزین بدی نام اوی

✦

رسیده بهر کشوری کام اوی

#7

یکی نامور شاه را تخت ساخت

✦

گهر گرد بر گرد او در نشاخت

#8

که شاه آفریدون بدوشاد بود

✦

که آن تخت پرمایه آزاد بود

#9

درم داد مر جهن را سی‌هزار

✦

یکی تاج زرین و دو گوشوار

#10

همان عهد ساری و آمل نوشت

✦

که بد مرز منشور او چون بهشت

#11

بدانگه که ایران به ایرج رسید

✦

کزان نامداران وی آمد پدید

#12

جهاندار شاه آفریدون سه چیز

✦

بران پادشاهی برافزود نیز

#13

یکی تخت و آن گُرزهٔ گاوسار

✦

که ماندست زو در جهان یادگار

#14

سدیگر کجا هفت چشمه گهر

✦

همی‌خواندی نام او دادگر

#15

چو ایرج بشد زو بماند این سه چیز

✦

همان شاد بد زو منوچهر نیز

#16

هر آنکس که او تاج شاهی بسود

✦

بران تخت چیزی همی‌برفزود

#17

چو آمد به کیخسرو نیک بخت

✦

فراوان بیفزود بالای تخت

#18

برین هم نشان تا به لهراسپ شد

✦

وزو همچنان تا به گشتاسپ شد

#19

چو گشتاسپ آن تخت رادید گفت

✦

که کار بزرگان نشاید نهفت

#20

به جاماسپ گفت ای گرانمایه مرد

✦

فزونی چه داری به دین کارکرد

#21

یکایک ببین تا چه خواهی فزود

✦

پس از مرگ ما راکه خواهد ستود

#22

چو جا ماسپ آن تخت رابنگرید

✦

بدید از در گنج دانش کلید

#23

برو بر شمار سپهر بلند

✦

همی‌کرد پیدا چه و چون وچند

#24

ز کیوان همه نقشها تا به ماه

✦

بران تخت کرد او به فرمان شاه

#25

چنین تابگاه سکندر رسید

✦

ز شاهان هر آنکس که آن گاه دید

#26

همی‌برفزودی برو چند چیز

✦

ز زر و ز سیم و ز عاج و ز شیز

#27

مر آن را سکندر همه پاره کرد

✦

ز بی دانشی کار یکباره کرد

#28

بسی از بزرگان نهان داشتند

✦

همی دست بر دست بگذاشتند

#29

بدین گونه بد تا سر اردشیر

✦

کجا گشته بد نام آن تخت پیر

#30

ازان تخت جایی نشانی نیافت

✦

بران آرزو سوی دیگر شتاف

#31

بمرد او و آن تخت ازو بازماند

✦

ازان پس که کام بزرگی براند

#32

بدین گونه بد تا به پرویزشاه

✦

رسید آن گرامی سزاوار گاه

#33

ز هر کشوری مهتران رابخواند

✦

وزان تخت چندی سخنها براند

#34

ازیشان فراوان شکسته بیافت

✦

به شادی سوی گرد کردن شتافت

#35

بیاورد پس تخت شاه اردشیر

✦

ز ایران هر آنکس که بد تیزویر

#36

بهم بر زدند آن سزاوار تخت

✦

به هنگام آن شاه پیروزبخت

#37

ورا درگر آمد ز روم و ز چین

✦

ز مکران و بغداد و ایران زمین

#38

هزار و صد و بیست استاد بود

✦

که کردار آن تختشان یادبود

#39

که او را بنا شاه گشتاسپ کرد

✦

برای و به تدبیر جاماسپ کرد

#40

ابا هریکی مرد شاگرد سی

✦

ز رومی و بغدادی و پارسی

#41

نفرمود تا یک زمان دم زدند

✦

بدو سال تا تخت برهم زدند

#42

چوبر پای کردند تخت بلند

✦

درخشنده شد روی بخت بلند

#43

برش بود بالای صد شاه رش

✦

چو هفتاد رش برنهی ازبرش

#44

صد و بیست رش نیز پهناش بود

✦

که پهناش کمتر ز بالاش بود

#45

بلندیش پنجاه و صد شاه رش

✦

چنان بد که بر ابر سودی سرش

#46

همان شاه رش هر رشی زو سه رش

✦

کزان سر بدیدی بن کشورش

#47

بسی روز در ماه هر بامداد

✦

یکی فرش بودی به دیگر نهاد

#48

همان تخت به دوازده لخت بود

✦

جهانی سراسر همه تخت بود

#49

برو بش زرین صد و چل هزار

✦

ز پیروزه بر زر کرده نگار

#50

همه نقرهٔ خام بد میخ بش

✦

یکی صد به مثقال با شست و شش

#51

چو اندر بره خور نهادی چراغ

✦

پسش دشت بودی و در پیش باغ

#52

چوخورشید درشیرگشتی درشت

✦

مرآن تخت را سوی او بود پشت

#53

چو هنگامهٔ تیر ماه آمدی

✦

گه میوه و جشنگاه آمدی

#54

سوی میوه و باغ بودیش روی

✦

بدان تا بیابد زهرمیوه بوی

#55

زمستان که بودی گه باد و نم

✦

بر آن تخت برکس نبودی دژم

#56

همه طاقها بود بسته ازار

✦

ز خز و سمور از در شهریار

#57

همان گوی زرین و سیمین هزار

✦

بر آتش همی‌تافتی جامه‌دار

#58

به مثقال ازان هریکی پانصد

✦

کز آتش شدی سرخ همچون بسد

#59

یکی نیمه زو اندر آتش بدی

✦

دگر پیش گردان سرکش بدی

#60

شمار ستاره ده و دو و هفت

✦

همان ماه تابان ببرجی که رفت

#61

چه زو ایستاده چه مانده بجا

✦

بدیدی به چشم سر اخترگرا

#62

ز شب نیز دیدی که چندی گذشت

✦

سپهر از بر خاک بر چند گشت

#63

ازان تختها چند زرین بدی

✦

چه مایه ز زر گوهر آگین بدی

#64

شمارش ندانست کردن کسی

✦

اگر چند بودیش دانش بسی

#65

هرآن گوهری کش بهاخوار بود

✦

کمابیش هفتاد دینار بود

#66

بسی نیز بگذشت بر هفتصد

✦

همی‌گیر زین گونه از نیک و بد

#67

بسی سرخ گوگرد بد کش بها

✦

ندانست کس مایه و منتها

#68

که روشن بدی در شب تیره چهر

✦

چوناهید رخشان شدی بر سپهر

#69

دو تخت از بر تخت پرمایه بود

✦

ز گوهر بسی مایه بر مایه بود

#70

کهین تخت را نام بد میش سار

✦

سر میش بودی برو بر نگار

#71

مهین تخت راخواندی لاژورد

✦

که هرگز نبودی برو باد و گرد

#72

سه دیگر سراسر ز پیروزه بود

✦

بدو هر که دیدیش دلسوزه بود

#73

ازین تا بدان پایه بودی چهار

✦

همه پایه زرین و گوهرنگار

#74

هرآنکس که دهقان بد و زیردست

✦

ورا میش سر بود جای نشست

#75

سواران ناباک روز نبرد

✦

شدندی بران گنبد لاژورد

#76

به پیروزه بر جای دستور بود

✦

که از کدخداییش رنجور بود

#77

چو بر تخت پیروزه بودی نشست

✦

خردمند بودی و مهترپرست

#78

چو رفتی به دستوری رهنمای

✦

مگر یافتی نزد پرویز جای

#79

یکی جامه افکنده بد زربفت

✦

برش بود وبالاش پنجاه و هفت

#80

بگوهر همه ریشه‌ها بافته

✦

زبر شوشهٔ زر برو تافته

#81

بدو کرده پیدانشان سپهر

✦

چو بهرام و کیوان و چون ماه و مهر

#82

ز کیوان و تیر و ز گردنده ماه

✦

پدیدار کرده ز هر دستگاه

#83

هم از هفت کشور برو بر نشان

✦

ز دهقان و از رزم گردنکشان

#84

برو بر نشان چل و هشت شاه

✦

پدیدار کرده سر تاج و گاه

#85

برو بافته تاج شاهنشهان

✦

چنان جامه هرگز نبد درجهان

#86

به چین دریکی مرد بد بی‌همال

✦

همی‌بافت آن جامه راهفت سال

#87

سرسال نو هرمز فرودین

✦

بیامد بر شاه ایران زمین

#88

ببرد آن کیی فرش نزدیک شاه

✦

گران مایگان برگرفتند راه

#89

بگسترد روز نو آن جامه را

✦

ز شادی جداکرد خودکامه را

#90

بران جامه بر مجلس آراستند

✦

نوازندهٔ رود و می خواستند

#91

همی آفرین خواند سرکش به رود

✦

شهنشاه را داد چندی درود

#92

بزرگان برو گوهر افشاندند

✦

که فرش بزرگش همی‌خواندند

پادشاهی خسرو پرویز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما