#1
چنین بود تا گاه نوشین‌روان
✦
همو بود شاه و همو پهلوان
“Thus passed the era of Noshinravan, who was both sovereign king and noble paladin.”
#2
همو بود جنگی و موبد همو
✦
سپهبد همو بود و بخرد همو
“He was a warrior and a high priest, a commander of armies and a sage of profound mind.”
#3
به هرجای کارآگهان داشتی
✦
جهان را به دستور نگذاشتی
“Everywhere he appointed vigilant informants, never surrendering the realm solely to his minister.”
#4
ز بسیار و اندک ز کار جهان
✦
بد و نیک زو کس نکردی نهان
“Of things great and small in the affairs of the world, none could conceal good or evil from him.”
#5
ز کار آگهان موبدی نیکخواه
✦
چنان بد که برخاست بر پیش گاه
“Among these informants, a benevolent mobad stood before the royal throne,”
#6
که گاهی گنه بگذرانی همی
✦
به بد نام آنکس نخوانی همی
“Saying: 'Sometimes thou dost pardon sin, and callest not the culprit by an ill name.”
#7
هم این را دگر باره آویزش است
✦
گنهکار اگر چند با پوزش است
“Yet here lies a dilemma, though the sinner comes bringing apologies and grief.'”
#8
به پاسخ چنین بود توقیع شاه
✦
که آنکس که خستو شود بر گناه
“The king’s rescript answered: 'He who confesses his sin is like unto a suffering patient,”
#9
چو بیمار زارست و ما چون پزشک
✦
ز دارو گریزان و ریزان سرشک
“And we are as the physician, while he flees the medicine with weeping eyes.”
#10
به یک دارو ار او نگردد درست
✦
زوان از پزشکی نخواهیم شست
“If one remedy fails to mend him, we shall not wash our hands of the physician's art.'”
#11
دگر موبدی گفت انوشه بدی
✦
به داد و دهش نیز توشه بدی
“Another mobad spoke: 'Mayest thou live forever, blessed with justice and generosity!”
#12
سپهدار گرگان برفت از نهفت
✦
به بیشه درآمد زمانی بخفت
“The commander of Gurgan marched in secret, entered the thicket, and slept a while.”
#13
بنه برد از گیل و او برهنه
✦
همی‌بازگردد ز بهر بنه
“The men of Gil carried away his baggage, leaving him bare, and now he turns back to retrieve it.'”
#14
به توقیع پاسخ چنین داد باز
✦
که هستیم ازان لشکری بی‌نیاز
“The royal rescript replied: 'We have no need for such an army,”
#15
کجا پاسپانی کند بر سپاه
✦
ز بد خویشتن را ندارد نگاه
“Which, tasked with guarding a host, cannot even protect itself from harm.'”
#16
دگر گفت انوشه بدی جاودان
✦
نشست و خور و خواب با موبدان
“Another said: 'Mayest thou live eternally in feast, food, and sleep beside thy wise mobads!”
#17
یکی نامور مایه‌دار ایدرست
✦
که گنجش ز گنج تو افزون‌ترست
“There is a notable noble here whose treasure surpasses even thine own treasury.'”
#18
چنین داد پاسخ که آری رواست
✦
که از فره پادشاهی ماست
“The king answered: 'Indeed, this is fitting, for his wealth springs from the Royal Glory of our reign.'”
#19
دگر گفت کای شهریار بلند
✦
انوشه بدی وز بدی بی‌گزند
“Another said: 'O exalted Monarch, live blessed and untouched by harm!”
#20
اسیران رومی که آورده‌اند
✦
بسی شیرخواره درو برده‌اند
“Among the Roman captives brought hither, there are many infant children.'”
#21
به توقیع گفت آنچه هستند خرد
✦
ز دست اسیران نباید شمرد
“In his rescript he decreed: 'Those who are small should not be reckoned as captives.”
#22
سوی مادران‌شان فرستید باز
✦
به دل شاد وز خواسته بی‌نیاز
“Send them back unto their mothers, with joyful hearts and provided for without want.'”
#23
نبشتند کز روم صد مایه‌ور
✦
همی بازخرند خویشان به زر
“They wrote: 'A hundred wealthy Romans wish to buy back their kin with gold.'”
#24
اگر باز خرند گفت از هراس
✦
به هر مایه‌دار‌ی یک مایه کاس
“He answered: 'If they buy them out of fear, sell to each noble at a modest, single measure,”
#25
فروشید و افزون مجویید نیز
✦
که ما بی‌نیازیم ز ایشان به‌چیز
“Sell and seek no excess, for we have no need for their riches.”
#26
به شمشیر خواهیم ز ایشان گهر
✦
همان بدره و برده و سیم و زر
“With the sword alone do we win jewels, silver, gold, and captives from them.'”
#27
بگفتند کز مایه‌دار‌ان شهر
✦
دو بازارگانند کز شب دو بهر
“They reported: 'Among the city's wealthy, there are two merchants who spend two parts of the night,”
#28
یکی را نیاید سر اندر به‌خواب
✦
از آواز مستان و چنگ و رباب
“Where one cannot sleep for the noise of revellers, harps, and lutes.'”
#29
چنین داد پاسخ کزین نیست رنج
✦
جز ایشان هرآنکس که دارند گنج
“The king answered: 'There is no affliction in this; let all who possess wealth”
#30
همه همچنان شاد و خرم زیند
✦
که‌آزاد باشند و بی‌غم زیند
“Live happy and joyful in the same manner, free and untroubled by grief.'”
#31
نوشتند خطی که‌انوشه بدی
✦
همیشه ز تو دور دست بدی
“They wrote a letter: 'Mayest thou be eternal, and evil hands remain forever far from thee!'”
#32
به ایوان چنین گفت شاه یمن
✦
که نوشین‌روان چون گشاید دهن
“The King of Yemen spoke in the court: 'Whenever Noshinravan opens his mouth to speak,”
#33
همه مردگان را کند بیش یاد
✦
پر از غم شود زنده را جان شاد
“He remembers the departed souls more, making the living heart full of sorrow.'”
#34
چنین داد پاسخ که از مرده یاد
✦
کند هرک دارد خرد با نژاد
“He replied: 'Whoever possesses wisdom and noble lineage will ever remember the dead.”
#35
هرآنکس که از مردگان دل بشست
✦
نباشد ورا نیکویها درست
“He who washes his heart clean of the departed shall never attain true goodness.'”
#36
یکی گفت کای شاه کهتر پسر
✦
نگردد همی گرد داد پدر
“One said: 'O King, thy younger son walks not in the path of his father's justice;”
#37
بریزد همی بر زمین بر درم
✦
که باشد فروشندهٔ او دژم
“He scatters coin upon the ground so that the seller is left sorrowful.'”
#38
چنین داد پاسخ که این نارواست
✦
بهای زمین هم فروشنده راست
“The king answered: 'This is improper; the fair price of the land belongs rightfully to the seller.'”
#39
دگر گفت کای شاه برترمنش
✦
که دوری ز بیغاره و سرزنش
“Another said: 'O exalted King, who art far removed from blame and reproach,”
#40
دلی داشتی پیش ازین پر ز شرم
✦
چرا شد برین سان بی‌آزرم و گرم؟
“Thou hadst a heart full of modesty before; why hath it now grown so stern and fierce?'”
#41
چنین داد پاسخ که دندان نبود
✦
مکیدن جز از شیر پستان نبود
“He answered: 'When there were no teeth, there was no sucking save milk from the breast.”
#42
چو دندان برآمد ببالید پشت
✦
همی گوشت جویم چو گشتم درشت
“When teeth grew and the back strengthened, I now seek meat since I have grown mature.'”
#43
یکی گفت گیرم کنون مهتری
✦
به‌رای و به‌دانش ز ما مهتری
“One asked: 'Granting thou art sovereign over us, greater in counsel and knowledge than all,”
#44
چرا برگذشتی ز شاهنشهان؟
✦
دو دیده به‌رای تو دارد جهان
“Why hast thou surpassed the ancient Kings of Kings, while the world turns its eyes to thy judgment?'”
#45
چنین داد پاسخ که ما را خرد
✦
ز دیدار ایشان همی‌بگذرد
“He answered: 'Our wisdom truly excels the visions of those of old.”
#46
هش و دانش و رای دستور ماست
✦
زمین گنج و اندیشه گنجور ماست
“Reason, wisdom, and judgment are our trusted minister; the earth is our treasure, and noble thought our treasurer.”
#47
دگر گفت باز‌ِ تو ای شهریار
✦
عقابی گرفته‌ست روز شکار
“Another spoke: 'O King, your hunting falcon captured a royal eagle on the day of the hunt.'”
#48
چنین گفت کاو را بکوبید پشت
✦
که با مهتر خود چرا شد درشت
“The King replied: 'Break its back! Why did it dare act insolently toward its superior?'”
#49
بیاویز پایش ز دار بلند
✦
بدان تا بدو بازگردد گزند
“'Hang its feet high upon the gallows, so that the harm it wrought returns upon itself.'”
#50
که از کهتران نیز در کارزار
✦
فزونی نجویند با شهریار
“'So that inferiors, even in the heat of battle, may not seek to surpass or challenge their sovereign.'”
#51
دگر نامداری ز کارآگهان
✦
چنین گفت کای شهریار جهان
“Another noble among the intelligence officers spoke thus: 'O Sovereign of the world!'”
#52
به شبگیر برزین بشد با سپاه
✦
ستاره‌شناسی بیامد ز راه
“'At dawn, Barzin set forth with the host, when an astrologer encountered him along the way.'”
#53
چنین گفت کای مرد گردن‌فراز
✦
چنین لشکری گشن وزین گونه ساز
“'The astrologer said: O proud commander, with such a vast army and magnificent array,'”
#54
چو برگاشت او پشت بر شهریار
✦
نبیند کس او را بدین روزگار
“'Since he has turned his back upon the King, no one shall see him prosper in these times.'”
#55
به‌توقیع گفت آنک گردان سپهر
✦
گشاده‌ست با رای او چهر و مهر
“The King answered in his royal rescript: 'He unto whom the turning heavens show a smiling face and favor,'”
#56
به برزین سالار و گنج و سپاه
✦
نگردد تباه اختر هور و ماه
“'The stars of the sun and moon shall never bring ruin upon Commander Barzin, his treasury, or his troops.'”
#57
دگر موبدی گفت کز شهریار
✦
چنین بود پیمان به یک روزگار
“Another Mobad said: 'From the sovereign, there was once a pledge and covenant,'”
#58
که مردی گزینند فرخ نژاد
✦
که در پادشاهی بگردد به‌داد
“'That they choose a man of noble lineage who would govern the kingdom with justice,'”
#59
رساند بدین بارگاه آگهی
✦
ز بسیار و اندک بدی گر بهی
“'And convey news to this court of all affairs, great or small, whether evil or good.'”
#60
گشسب سرافراز مردی‌ست پیر
✦
سزد گر بود داد را دستگیر
“'Exalted Goshasb is a wise old man; it is fitting if he be made the champion of justice.'”
#61
چنین داد پاسخ که او را ز آز
✦
کمر بر میان است دور از نیاز
“The King answered: 'He has girt his loins with greed and is far removed from true contentment.'”
#62
کسی را گزینید کز رنج خویش
✦
به‌پرهیز و باشدش گنج خویش
“'Choose someone who abstains through his own honest toil and possesses his own sufficient wealth,'”
#63
جهاندیده مردی درشت و درست
✦
که او رای درویش سازد نخست
“'An experienced man, firm yet upright, who considers the relief of the poor before all else.'”
#64
یکی گفت سالار خوالیگران
✦
همی‌نالد از شاه وز مهتران
“Another said: 'The chief of the royal cooks complains of the King and the grandees,'”
#65
که آن چیز کاو خود کند آرزوی
✦
سپارد همه کاسه بر چار سوی
“'That whenever he prepares a dish he himself craves, he must send every bowl out to all four quarters,'”
#66
نبوید نیازد بدو نیز دست
✦
بلرزد دل مرد خسرو‌پرست
“'He neither smells it nor reaches out his hand to taste it, and the heart of that King-loving man trembles with grief.'”
#67
چنین داد پاسخ که از بیش خورد
✦
مگر آرزو بازگردد به دَرد
“The King answered: 'Lest overindulgence in food turn desire into pain and ailment.'”
#68
دگر گفت هرکس نکوهش کند
✦
شهنشاه را چون پژوهش کند
“Another said: 'Everyone questions and blames the Shahanshah when he investigates matters,'”
#69
که بی‌لشکر گشن بیرون شود
✦
دل دوستداران پر از خون شود
“'Because he ventures out without a massive army, leaving the hearts of his well-wishers filled with blood.'”
#70
مگر دشمنی بد سگالد بدوی
✦
بیاید به چاره بنالد بدوی
“'Lest a malicious enemy harbor evil intentions against him, or approach under the pretext of seeking redress.'”
#71
چنین داد پاسخ که داد و خرد
✦
تن پادشا را همی‌پرورد
“The King answered: 'Justice and wisdom are the true guardians that protect the person of the King.'”
#72
اگر دادگر چند بی‌کس بود
✦
ورا پاسبان راستی بس بود
“'Though a just ruler be entirely unattended, righteousness alone is a sufficient guard for him.'”
#73
دگر گفت کای با خرد گشته جفت
✦
به میدان خراسان سالار گفت
“Another spoke: 'O wise sovereign! The commander in the field of Khorasan has stated,'”
#74
که گرزاسب را بازکرد او ز کار
✦
چه گفت اندرین کار او شهریار
“'That he has dismissed Garzasb from service; what has the King decreed regarding this matter?'”
#75
چنین داد پاسخ که فرمان ما
✦
نورزید و بنهفت پیمان ما
“The King replied: 'He failed to practice our command and broke our covenant.'”
#76
بفرمودمش تا به ارزانیان
✦
گشاید در گنج سود و زیان
“'I commanded him to open the doors of the treasury of profit and loss to the deserving ones,'”
#77
کسی کودهش کاست باشد به کار
✦
بپوشد همه فره شهریار
“'Whoever is stingy in giving when at work covers and dims the divine glory (Farrah) of the King.'”
#78
دگر گفت با هرکسی پادشا
✦
بزرگ است و بخشنده و پارسا
“Another said: 'Toward everyone, the King is great, generous, and pious.'”
#79
پرستار دیرینه مهرک چه کرد
✦
که روزیش اندک شد و روی‌زرد
“'What did the old servant Mehrak commit, that his sustenance has been diminished and his face grown pale?'”
#80
چنین داد پاسخ که او شد درشت
✦
بران کردهٔ خویش بنهاد پشت
“The King answered: 'He grew insolent and proud, relying arrogantly upon his own past deeds.'”
#81
بیامد به درگاه و بنشست مست
✦
همیشه جز از می ندارد به دست
“He came before the court and sat intoxicated, holding nothing but wine in his hand at all times.”
#82
ز کارآگهان موبدی گفت شاه
✦
چو راند سوی جنگ قیصر سپاه
“A Mobad among the intelligence-gatherers said: 'O King, when Caesar leads his army into war...'”
#83
نخواهد جز ایرانیان را به جنگ
✦
جهان شد به ایران بر از روم تنگ
“'...He seeks none but the Iranians for battle; through Rome, the world has grown narrow for Iran.'”
#84
چنین داد پاسخ که آن دشمنی
✦
به طبع است و پرخاش آهرمنی
“The King replied: 'That hostility is innate to their nature, a demonic spirit of violence and wrath.'”
#85
دگر باره پرسید موبد که شاه
✦
ز شاهان دگرگونه خواهد سپاه
“Once more the Mobad asked: 'The King desires an army different from that of other sovereigns.'”
#86
کدامست وچون بایدت مرد جنگ؟
✦
ز مردان شیرافگن تیز چنگ؟
“'What manner of warrior do you seek, and how should he be among lion-slaying, sharp-clawed men?'”
#87
چنین داد پاسخ که جنگی سوار
✦
نباید که سیر آید از کارزار
“He answered thus: 'A warrior knight must never grow satiated with the battlefield.'”
#88
همان بزمش آید همان رزمگاه
✦
به رخشنده روز و شبان سیاه
“'To him, the banquet-hall and the battlefield should be one and the same, in bright daylight or pitch-black night.'”
#89
نگردد بهنگام نیروش کم
✦
ز بسیار و اندک نباشد دژم
“'His vigor must not wane in the hour of battle, nor should he be dismayed by numbers great or small.'”
#90
دگر گفت کای شاه نوشین‌روان
✦
همیشه بزی شاد و روشن‌روان
“Another said: 'O King Noshin-ravan, may you live forever joyful and enlightened of soul!'”
#91
بدر بر یکی مرد بد از نسا
✦
پرستنده و کاردار بسا
“'At the court gate was a man from Nisa, a manager of many servants and officials.'”
#92
درم ماند بر وی سیصد هزار
✦
به دیوان چو کردند با او شمار
“'When they audited his accounts in the royal treasury, he owed three hundred thousand drachmas.'”
#93
بنالد همی کاین درم خورده شد
✦
بر او مهتر و کهتر آزرده شد
“'He now laments that these drachmas were spent, and high and low are aggrieved with him.'”
#94
چو آگاه شد زان سخن شهریار
✦
که موبد درم خواست از کاردار
“When the King learned of this matter, that the Mobad was demanding the drachmas from the official...”
#95
چنین گفت کز خورده منمای رنج
✦
ببخشید چیزی مر او را ز گنج
“He commanded: 'Do not distress him over what has been consumed,' and granted him wealth from the royal treasury.”
#96
دگر گفت جنگی‌سواری بخَست
✦
بدان خستگی دیر ماند و برست
“Another said: 'A warrior knight was wounded; he endured that injury long, but eventually survived.'”
#97
به پیش صف رومیان حمله برد
✦
بمرد او وزو کودکان ماند خُرد
“'He charged against the frontline of the Romans and perished, leaving behind young children.'”
#98
چه فرمان دهد شهریار جهان؟
✦
ز کار چنان خرد کودک نوان؟
“'What command does the Sovereign of the world decree regarding such helpless young children?'”
#99
بفرمود کان کودکان‌را چهار
✦
ز گنج درم داد باید هزار
“He commanded: 'Four times a year, those children must be granted a thousand drachmas from the treasury.'”
#100
هرآنکس که شد کشته در کارزار
✦
کزو خرد کودک بود یادگار
“'Whosoever is slain in battle, leaving behind a young child as his memory...'”
#101
چو نامش ز دفتر بخواند دبیر
✦
برد پیش کودک درم ناگزیر
“'When the scribe reads his name from the register, he must unfailingly carry drachmas to that child.'”
#102
چنین هم به سال اندرون چار بار
✦
مبادا که باشد ازین کار خوار
“'Likewise four times throughout the year, lest the child be left destitute by this loss.'”
#103
دگر گفت انوشه بدی سال و ماه
✦
به مرو اندرون پهلوان سپاه
“Another said: 'May you be immortal in every month and year! In Merv, there was a commander of the army...'”
#104
فراوان درم گرد کرد و بخورد
✦
پراگنده گشتند زان مرز مرد
“'...He gathered vast wealth and consumed it unjustly, causing the people of that region to scatter.'”
#105
چنین داد پاسخ که آن خواسته
✦
که از شهر مردم کند کاسته
“The King answered: 'That wealth which causes the population of a city to diminish...'”
#106
چرا باید از خون درویش گنج
✦
که او شاد باشد تن و جان به رنج
“'Why should a treasure be amassed from the blood of the poor, so that he may rejoice while their body and soul suffer?'”
#107
ازان کس که بستد بدو باز‌ده
✦
ازان پس به مرو اندر آواز ده
“'Restore to each person what was taken from him, and then make a proclamation throughout Merv:'”
#108
بفرمای داری زدن بر درش
✦
به بیداری کشور و لشکرش
“'Order a gallows to be erected at his door, for the awakening of the country and its army.'”
#109
ستمکاره را زنده بر دار کن
✦
دو پایش زبر، سر نگونسار کن
“'Hang the tyrant alive upon the gallows, with his feet tied above and his head hanging down!'”
#110
بدان تا کس از پهلوانان ما
✦
نپیچد دل و جان ز پیمان ما
“'So that none among our paladins may turn his heart and soul away from our covenant.'”
#111
دگر گفت کای شاه یزدان‌پرست
✦
بدر بر بسی مردم زیردست
“Another said: 'O God-fearing King! At your court gate are many humble and subject people...'”
#112
همی‌داد او را ستایش کنند
✦
جهان‌آفرین را نیایش کنند
“'...Who continually offer praises to the King and pray to the Creator of the world.'”
#113
چنین داد پاسخ که یزدان سپاس
✦
که از ما کسی نیست اندر هراس
“He replied: 'Praise be to God that no one lives in fear of us!'”
#114
فزون کرد باید بدیشان نگاه
✦
اگر با گناهند و گر بی‌گناه
“'We must increase our care for them, whether they be guilty or guiltless.'”
#115
دگر گفت کای شاه با فر و هوش
✦
جهان شد پُر آواز خنیا و نوش
“Another said: 'O King endowed with glorious farr and wisdom, the world is filled with the sound of music and revelry!'”
#116
توانگر و گر مردم زیردست
✦
شب آید شود پر ز آوای مست
“Be it a wealthy man or a humble subject, when night falls, the air is filled with the voices of reveling men.”
#117
چنین داد پاسخ که اندر جهان
✦
به ما شاد بادا کهان و مهان
“The King replied: 'May the great and the small throughout the world be joyous and prosperous under our rule.'”
#118
دگر گفت کای شاه برترمنش
✦
همی زشتگویت کند سرزنش
“Another said: 'O noble-minded King! The slanderer utters harsh reproaches against you,'”
#119
که چندین گزافه ببخشید گنج
✦
ز گرد آوریدن ندیده‌ست رنج
“Saying: 'He bestows treasures so extravagantly, because he never endured the hardship of gathering them!'”
#120
چنین داد پاسخ که آن خواسته
✦
کزو گنج ما باشد آراسته
“The King replied: 'As for that wealth wherewith our royal treasury is adorned,'”
#121
اگر بازگیریم ز ارزانیان
✦
همه سود فرجام گردد زیان
“'If we withhold it from the deserving, all ultimate gain shall turn to bitter loss.'”
#122
دگر گفت کای شهریار بلند
✦
که هرگز مبادا به جانت گزند
“Another said: 'O exalted Sovereign! May your soul never suffer harm or blight!'”
#123
جهودان و ترسا تو را دشمنند
✦
دو رویند و با کیش آهرمنند
“'The Jews and Christians are your foes; they are double-faced and follow the creed of Ahriman.'”
#124
چنین داد پاسخ که شاه سترگ
✦
ابی زینهاری نباشد بزرگ
“The King replied: 'A mighty king achieves no true greatness unless he accords refuge to all under his care.'”
#125
دگر گفت کای نامور شهریار
✦
ز گنج تو افزون ز سیصد هزار
“Another said: 'O renowned Monarch! From your treasury, more than three hundred thousand...'”
#126
درم داده‌ای مرد درویش را
✦
بسی پروریده تن خویش را
“'...dirhams have you granted to a poor man, who has used it abundantly to comfort his own body.'”
#127
چنین گفت کاین هم به فرمان ماست
✦
به ارزانیان چیز‌بخشی رواست
“The Sovereign said: 'This too was done by our decree; it is entirely rightful to bestow wealth upon the worthy.'”
#128
دگر گفت کای شاه نادیده رنج
✦
ز بخشش فراوان تهی ماند گنج
“Another said: 'O King who hast known no hardship! Excessive giving will leave the treasury empty.'”
#129
چنین داد پاسخ که دست فراخ
✦
همی مرد را نو کند یال و شاخ
“He answered: 'An open hand and generosity grant renewed strength and stature to a man.'”
#130
جهاندار چون گشت یزدان‌پرست
✦
نیازد به‌بد در جهان نیز دست
“'When the ruler of the world becomes a true worshiper of God, he no longer stretches his hand toward evil.'”
#131
جهان تنگ دیدیم بر تنگخوی
✦
مرا آز و زفتی نبد آرزوی
“'I have seen that the world turns narrow for the tight-fisted; greed and stinginess were never my desire.'”
#132
چنین گفت موبد که ای شهریار
✦
فراخان سالار سیصد هزار
“The Mobad spoke thus: 'O King! The tax-governor gathered three hundred thousand...'”
#133
درم بستد از بلخ‌ِ بامی به‌رنج
✦
سپرده نهادند یکسر به گنج
“'...dirhams with hardship from radiant Balkh, and deposited it entirely into your treasury.'”
#134
چنین داد پاسخ که ما را درم
✦
نباید که باشد کسی زو دژم
“The King replied: 'We desire no wealth that leaves any subject sorrowful or distressed.'”
#135
که رنج آید از بیشی گنج ما
✦
نه چونین بود داد از پادشا
“'For if our treasury grows at the cost of grief, such is not justice from a sovereign King.'”
#136
از آنکس که بستد بدو هم دهید
✦
ز گنج آنچ خواهد بران سر نهید
“'Return the money to those from whom it was taken, and add from the royal store whatever more they desire!'”
#137
که درد دل مردم زیردست
✦
نخواهد جهاندار یزدان‌پرست
“'For a God-fearing ruler of the world never desires heart-ache for his humble subjects.'”
#138
پی کاخ آباد را بر کنید
✦
به گل بام او را توانگر کنید
“'Tear up the foundation of that corrupt collector's prosperous palace, and smother its roof with heavy mud!'”
#139
شود کاخ ویران تو را هرچ بود
✦
بماند پس از مرگ نفرین و دود
“'Whatever palace you possessed shall fall to ruin, leaving behind only curses and smoke after death.'”
#140
ز دیوان ما نام او بسترید
✦
بدر بر چنو را به‌کس مشمرید
“'Erase his name from our royal register, and count such a villain as nothing at our court gate!'”
#141
دگر گفت کای شاه فرخ نژاد
✦
بسی‌گیری از جم و کاوس یاد
“Another said: 'O King of auspicious lineage! You frequently invoke the memories of Jamshid and Kay Kavus.'”
#142
بدان گفت تا از پس مرگ من
✦
نگردد نهان افسر و ترگ من
“He answered: 'I speak of them so that after my death, my crown and helmet may not fade into obscurity.'”
#143
دگر گفت کز بهمن سرفراز
✦
چرا شاه ایران بپوشید راز؟
“Another asked: 'Why did the King of Iran conceal secrets from the exalted Bahman?'”
#144
چنین داد پاسخ که او را خرد
✦
بپیچد همی وز هوا برخورد
“The King replied: 'Because his wisdom is distorted, and he is led astray by earthly passion.'”
#145
یکی گفت کای شاه کهتر نواز
✦
چرا گشتی اکنون چنین دیر یاز
“One asked: 'O King who cherishes the lowly! Why have you now become so slow to reach and resolve?'”
#146
چنین داد پاسخ که با بخردان
✦
همانم همان نیز با موبدان
“The Sovereign answered: 'Toward the wise and the high priests, I remain as steadfast and true as ever,'”
#147
چو آواز آهرمن آید به گوش
✦
نماند به دل رای و با مغز هوش
“'Yet when the voice of Ahriman strikes the ear, prudence leaves the heart and wisdom departs the brain.'”
#148
بپرسید موبد ز شاه زمین
✦
سخن راند از پادشاهی و دین
“The Mobad questioned the King of the Earth, speaking of statecraft and faith:”
#149
که بی‌دین جهان به که بی‌پادشا
✦
خردمند باشد برین بر گوا
“'Is the world better off without religion or without a king? Let the wise bear witness to this!'”
#150
چنین داد پاسخ که گفتم همین
✦
شنید این سخن مردم پاک‌دین
“The King replied: 'I have spoken thus, as righteous believers have heard and known:'”
#151
جهاندار بی‌دین جهان را ندید
✦
مگر هر کسی دین دیگر گزید
“The Creator never saw the world devoid of faith, yet each person chose a different creed.”
#152
یکی بت‌پرست و یکی پاک‌دین
✦
یکی گفت نفرین به از آفرین
“One turned to idol-worship, another to pure faith; one even deemed a curse better than a blessing.”
#153
ز گفتار ویران نگردد جهان
✦
بگو آنچ رایت بود در نهان
“The world will not fall into ruin from mere speech; disclose whatever counsel lies hidden in your mind.”
#154
هرآنگه که شد تخت بی‌پادشا
✦
خردمندی و دین نیارد بها
“Whenever the throne is left without a sovereign king, wisdom and faith lose all their worth.”
#155
یکی گفت کای شاه خرم نهان
✦
سخن راندی چند پیش مهان
“One of the sages spoke, saying: 'O King of joyful heart! You uttered several words before the nobles...'”
#156
یکی آنکه گفتی زمانه منم
✦
بد و نیک او را بهانه منم
“'One was your claim: "I am time itself, and I am the catalyst for its good and evil."'”
#157
کسی کاو کند آفرین بر جهان
✦
به ما بازگردد درودش نهان
“'And that whoever praises the world, their covert blessing ultimately redounds to us.'”
#158
چنین داد پاسخ که آری رواست
✦
که تاج زمانه سر پادشاست
“The King replied: 'Indeed, it is entirely proper, for the king's head is the crown upon the brow of time.'”
#159
جهان را چنین شهریاران سرند
✦
ازیرا چنین بر سران افسرند
“Such sovereigns are the supreme leaders of the realm, and thus they rest as crowns upon all heads.”