🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
15 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷۹ - پوزش شاه و بازگشت بزرجمهر به مقام
چو انوشیروان شاهنشاه ایران به رفتارهای تند گذشتهٔ خویش در برابر بزرجمهر اندیشید، رخسارش از شرمساری و درد افروخته گشت و چین بر پیشانی‌اش افتاد. او از اینکه با وزیری پرمهر و وفادار چنین جفا روا داشته بود، سخت دل‌تنگ و غمگین شد. پس برای دلجویی و زدودن غبار اندوه از روان آن فرزانه، دهان بزرجمهر را پر از درّ خوشاب و گوهرهای گران‌بها کرد. بزرجمهر چون پژمردگی چهره و دردِ روانِ شهریار را دید، لب به سخن گشود و رازهای گذشته از مرغ سیاه و گوهر پنهان در بندِ بازو تا راز خواب شاهانه را بازگفت. او خسرو را دلیری بخشید و گفت که این اتفاقات همه از گردش چرخ سپهر و حکم قضا بوده است و پشیمانی را سودی نیست. چه شاه، چه موبد و چه بزرجمهر، همگی تسلیم آن تقدیرند که یزدان پاک بر اختران نگاشته است. بزرجمهر سپس به ستایش پادشاه پرداخت و در درگاه ایزدی تندرستی و شادی او را خواستار شد، اما یادآور گشت که اگرچه سرآمدی و شکوه از آنِ شهریار است، ولی آراستگی تاج و تخت به تدبیر و رنجِ وزیرِ داناست؛ چه، کار شاهان رزم و شکار و دادگری و بزم است، و اندیشهٔ گنج و سپاه و کدخداییِ جهان، بار سنگینی است که بر دوشِ دستور هوشمند نهاده شده است.
#1
شهنشاه رخساره بی‌تاب کرد
✦
دهانش پر از در خوشاب کرد
#2
ز کار گذشته دلش تنگ شد
✦
بپیچید و رویش پر آژنگ شد
#3
که با او چرا کرد چندان جفا
✦
ازان پس کزو دید مهر و وفا
#4
چو دانا رخ شاه پژمرده یافت
✦
روانش به درد اندر آزرده یافت
#5
برآورد گوینده راز از نهفت
✦
گذشته همه پیش کسری بگفت
#6
ازان بند بازوی و مرغ سیاه
✦
از اندیشه گوهر و خواب شاه
#7
بدو گفت کاین بودنی کار بود
✦
ندارد پشیمانی و درد سود
#8
چو آرد بد و نیک رای سپهر
✦
چه شاه و چه موبد چه بوزرجمهر
#9
ز تخمی که یزدان به اختر بکشت
✦
ببایدش بر تارک ما نبشت
#10
دل شاه نوشین‌روان شاد باد
✦
همیشه ز درد و غم آزاد باد
#11
اگر چند باشد سرافراز شاه
✦
به دستور گردد دلارای گاه
#12
شکارست کار شهنشاه و رزم
✦
می و شادی و بخشش و داد و بزم
#13
بداند که شاهان چه کردند پیش
✦
بورزد بدان هم نشان رای خویش
#14
ز آگندن گنج و رنج سپاه
✦
ز آزرم گفتار وز دادخواه
#15
دل و جان دستور باشد به رنج
✦
ز اندیشهٔ کدخدایی و گنج

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: