انوشیروان دادگر، شهریار ایران‌زمین، دربار خویش را به زیور دانش موبدان، پزشکان فصیح و سران کارآزموده آراسته بود. در این میان، برزوی پزشک که در هر دانشی بهره‌ای تام داشت و در جهان سرآمد بود، روزی به پیشگاه شاه درآمد و رازی شگفت بازگفت. او گفت در دفترهای هندیان آورده‌اند که بر کوهساران هند گیاهی می‌روید رشک‌پذیر، که چون دانایی آن را گرد آورد و بر تن مردگان بپراکند، آن تن‌های بی‌جان روان یابند و سخن گفتن آغاز کنند. برزوی از شاه اجازه خواست تا به جست‌وجوی این داروی معجزه‌آسا بشتابد. نوشین‌روان با او همراهی کرد و سیصد شتروار از زر و دیبا و گوهرهای شاهوار درم به او سپرد تا با نامه‌ای گران‌سنگ نزد رای هند رود.
چون برزوی به قنوج رسید و نامه و پیشکش‌ها بگشاد، رای هند با شادمانی او را پذیرفت و درهای گنج خویش و یاری پزشکان و دانایان هند را بر او گشود. برزوی همراه با راهنمایان هندی، کوهسارها را پیاده پیمود و هر گیاه خشک و تری را برداشت و بر پیکر مردگان افکند، اما هیچ مرده‌ای زنده نگشت و داروی شگفت‌انگیز اثر نکرد. برزوی افسرده‌دل و شرمسار از رنجِ بی‌سرانجام و سرمایه‌ای که بر باد رفته بود، از دانایان هند پرسید که آیا پیری کهنسال‌تر و داناتر در این سامان هست؟ آنان او را به نزد دانای کهنسال رهنمون شدند.
برزوی راز دل و درد سفر با آن پیر گفت. دانای پیر لب به خنده و اندرز گشود و رمز آن نوشته را بازساخت: «گیاه، همانا سخن‌دان و دانش است؛ کوه، شکوه خرد است؛ و تن مرده، انسان نادان و نادرافتاده در تاریکی! انسانی که از دانش تهی است، مرده‌ای بیش نیست و دانش او را زنده و پاینده می‌سازد.» پیر گفت که این دانش عظیم در کتابی به نام «کلیله و دمنه» در گنج‌خانه رای هند به مهر بسته است. برزوی شادمان و سبک‌بال به نزد رای برگشت و رخصت خواست تا آن کتاب را بخواند. رای هند پس از اندکی تردید، اجازت داد تا برزوی در گنج‌خانه کتاب را برخواند. برزوی هر روز درهایی از آن نامه گران‌قدر را می‌خواند، بر حافظه می‌سپرد و نهانی به خط پهلوی می‌نگاشت و پنهانی به ایران‌زمین نزد نوشین‌روان می‌فرستاد تا کتاب به تمامی بازنویسی شد.
سپس برزوی با تحفه‌های هندی به بارگاه کسری بازگشت. شاه با شنیدن داستان خرد و حقیقتِ گیاه زنده ساختن، برزوی را سرافراز ساخت و درهای گنج بگشاد تا هرچه خواهد بردارد. اما برزوی تنها یک جامه شاهوار پذیرفت و از شاه درخواست کرد تا چون بوزرجمهر وزیر، سرگذشت این کتاب را می‌نگارد، نخستین درِ آن را به نام و رنج برزوی اختصاص دهد تا نامش در جهان جاویدان ماند. شاه آرزویش را برآورد و بوزرجمهر آن در را به پهلوی بنگاشت. شاهنامه سپس از سیر تاریخی این گنجینه دانش یاد می‌کند که پس از پهلوی به عربی درآمد و سرانجام در روزگار امیر نصر سامانی و به همت ابوالفضل بلعمی به پارسی دری ترجمه شد و رودکی، شاعر بزرگ، آن را به گوهر نظم آراست تا حکمت جاویدانش در یادها بماند.