🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷۰ - سوگواری مادر و تهدید به خودسوزی
چون آتش نبرد میان دو برادر خاموش گشت و رزمگاه آرام گرفت، مادرِ نگران و خونین‌دل که در ایوان خویش بی‌خواب و آرام مانده بود، دیده‌بانی بر بلندی گماشت تا نشانی از فرزندانش بیابد. دیده‌بان از دور گرد سپاه را دید که دامنه کشور را پوشانده است؛ درفش گو برافراشته بود، اما هیچ اثری از تاج زرین، پیل شاهی و سپاه طلخند به چشم نمی‌آمد. چون خبر به مادر رسید که فرّ شاهنشاهیِ طلخند تیره گشته و او بر زین پیل جان سپرده، جامه سوگ بر تن درید، چهره را ناخن کشید و سر بر دیوار کوفت.

مادر درمانده، گنجور را بفرمود تا آتش در گنج‌ها و ایوان بزرگی افکند و تاج و کاخ را بسوزاند؛ سپس آتشی بلند برفروخت تا به آیین هندیان خویشتن را در شعله‌ها بسوزاند و جان به درد تسلیم کند. چون این خبرِ سوزناک به گوش گو رسید، باره تیزرو خویش را انگیخت و دوان‌دوان به ایوان مادر شتافت. او مادر سوگوار را در میان بر گرفت و در حالی که اشک از دیدگانش می‌بارید، فریاد برآورد که ما از کشتن طلخند بی‌گناهیم و هیچ پهلوان یا سواری از سپاه من خنجر بر او نکشید و حتی سخن درشتی به او نگفت، بلکه گردش اختر بد و پایان یاقتن پیمانه زندگی، جان او را بر پشت پیل گرفت.

مادر خشمگین، گو را سرزنش کرد و برادرکشی برای تاج و تخت را گناهی ناپخشودنی خواند. اما گو سوگندهای سخت به پروردگار دادار و آفریننده مهر و چرخ گردان خورد که از این پس دست از تاج و تخت و گرز و اسب خواهد کشید، مگر آنکه حقیقت رزمگاه را بر مادر آشکار کند. او یادآور شد که مرگ تقدیر ناگزیر هر زنده‌ای است و چون شمع عمر فرو میرد، هیچ پولاد و زرهی توان پاسداری از جان را ندارد. گو حتی سوگند خورد که اگر مادر سخنش را باور نکند، خود پیش چشم او در آتش خواهد پرید. مادر چون سوز کلام و قامت دلاور گو را دید، دلمژده گشت و از او خواست تا چگونگی مرگ طلخند بر پشت پیل را بازنماید تا آتش درونش آرام گیرد.
#1
چو شاهان گزیدند جای نبرد
✦
بشد مادر از خواب و آرام و خورد
#2
همیشه بره دیدبان داشتی
✦
به تلخی همی روز بگذاشتی
#3
چو از راه برخاست گرد سپاه
✦
نگه کرد بینادل از دیده‌گاه
#4
همی دیده‌بان بنگرید از دو میل
✦
که بیند مگر تاج طلخند و پیل
#5
ز بالا درفش گو آمد پدید
✦
همه روی کشور سپه گسترید
#6
نیامد پدید از میان سپاه
✦
سواری برافگند از دیده‌گاه
#7
که لشکر گذر کرد زین روی کوه
✦
گو وهرک بودند با او گروه
#8
نه طلخند پیدا نه پیل و درفش
✦
نه آن نامداران زرینه کفش
#9
ز مژگان فروریخت خون مادرش
✦
فراوان به دیوار بر زد سرش
#10
ازان پس چوآمد به مام آگهی
✦
که تیره شد آن فر شاهنشهی
#11
جهاندار طلخند بر زین بمرد
✦
سرگاه شاهی بگو در سپرد
#12
همی جامه زد چاک و رخ را بکند
✦
به گنجور گنج آتش اندر فگند
#13
به ایوان او شد دمان مادرش
✦
به خون اندرون غرقه گشته سرش
#14
همه کاخ وتاج بزرگی بسوخت
✦
ازان پس بلند آتشی برفروخت
#15
که سوزد تن خویش به آیین هند
✦
ازان سوگ پیداکند دین هند
#16
چو از مادر آگاهی آمد بگو
✦
برانگیخت آن بارهٔ تیزرو
#17
بیامد ورا تنگ در بر گرفت
✦
پر از خون مژه خواهش اندر گرفت
#18
بدو گفت کای مهربان گوش دار
✦
که ما بیگناهیم زین کارزار
#19
نه من کشتم او را نه یاران من
✦
نه گردی گمان برد زین انجمن
#20
که خود پیش او دم توان زد درشت
✦
ورا گردش اختر بد بکشت
#21
بدو گفت مادر که ای بدکنش
✦
ز چرخ بلند آیدت سرزنش
#22
برادر کشی از پی تاج و تخت
✦
نخواند تو را نیکدل نیکبخت
#23
چنین داد پاسخ که ای مهربان
✦
نشاید که برمن شوی بدگمان
#24
بیارام تا گردش رزمگاه
✦
نمایم تو را کار شاه و سپاه
#25
که یارست شد پیش او رزمجوی
✦
کرا بود در سر خود این گفت وگوی
#26
به دادار کو داد ومهر آفرید
✦
شب و روز و گردان سپهر آفرید
#27
کزین پس نبیند مرا مهر و گاه
✦
نه اسب و نه گرز و نه تخت و کلاه
#28
مگر کین سخن آشکارا کنم
✦
ز تندی دلت پر مدارا کنم
#29
که او را بدست کسی بد زمان
✦
که مردم رهایی نیابد ازان
#30
که یابد به گیتی رهایی ز مرگ
✦
وگر جان بپوشد به پولاد ترگ
#31
چنان شمع رخشان فرو پژمرد
✦
به گیتی کسی یک نفس نشمرد
#32
وگر چون نمایم نگردی تو رام
✦
به دادار دارنده کو راست کام
#33
که پیشت به آتش بر خویش را
✦
بسوزم ز بهر بداندیش را
#34
چو بشنید مادر سخنهای گو
✦
دریغ آمدش برز و بالای گو
#35
بدو گفت مادر که بنمای راه
✦
که چون مرد بر پیل طلخند شاه
#36
مگر بر من این آشکارا شود
✦
پر آتش دلم پرمدارا شود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: