🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
77 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۶ - پیشنهاد پیوند زناشویی از سوی خاقان
چون خبر شوکت و پیروزی‌های پی‌درپی کسری نوشین‌روان به گوش خاقان چین رسید، سستی و بیم بر جانش افتاد و چهره‌اش چون گل شنبلید زرد گشت. او که دریافته بود نبرد با شهریار ایران جز ننگ و شکست ثمری نخواهد داشت، بزرگان، دانایان و موبدان دربار خویش را گرد آورد تا چاره‌ای بیندیشند. خاقان پنهان ساختن خطر را ناروا دانست و گفت: «مبادا روزگار پیروزی ما به تیرگی نشیند. چاره کار در آن است که فرستادگانی خردمند به نزد شاه ایران روانه داریم و دست دوستی و خویشاوندی به سوی او دراز کنیم. در پس پرده ما دخترانی شاهوار و دارنده تاج و افسر وجود دارند؛ یکی از آنان را به نام کسری خوانده و پوند خونی میان دو دودمان استوار می‌سازیم تا دیگر کسی نتواند کینه‌توزی ورزد.» بزرگان چین این تدبیر خردمندانه را پسندیدند و همداستان شدند.

پس خاقان درِ گنجینه‌های دیرین را گشود و هدایایی از گوهر، زر، سیم و دیباهای تابناک چینی فراهم آورد که نظیرش در جهان دیده نشده بود. آن‌گاه دبیری جهاندیده را فراخواند تا نامه‌ای بر حریر چینی بنویسد. نامه با ستایش جهان‌آفرین، پروردگار خورشید و ماه و بخشنده پیروزی آغاز گشت؛ سپس بر کسری، شهریار خردمند و صاحب شمشیر و تاج، درود فرستاده شد. خاقان در نامه نگاشت که آدمی با پیوند و دوستی ارجمند می‌شود و فرستادگانش از دادگری و فرّه ایزدی کسری سخن‌ها گفته‌اند؛ پس شایسته‌تر آن است که دو کشور در سایه همزیستی و پیوند خونی یکی شوند و مرز ایران و چین از گزند کینه آسوده ماند.

سه تن از والاتبارترین و چرب‌گوی‌ترین فرستادگان، نامه حریرین و هدایا را ستاندند و به سوی ایران شتافتند. چون به دربار کسری رسیدند، شاهنشاه بر تخت عاج جلوس کرده بود و تاج خسروی بر سر داشت. فرستادگان چین سی هزار دینار زر و جامه‌های درخشان چینی پیشکش کردند و به زبان چینی بر کسری آفرین خواندند. انوشیروان آنان را در سرایی شایسته جای داد و بامداد پگاه، با تاجی از یاقوت بر تخت پیروزی نشست. موبدان و رایشگران گرد آمدند و دبیر شاه، نامه خاقان چین را برخواند؛ بوی مهر و پوزش و دادخواهی از نامه برآمد و بزرگان ایران یک‌صدا فرّ و اقبال انوشیروان را ستودند که دشمنان سرکش را این‌چنین به بندگی و مهرجویی واداشته است.
#1
چوخاقان چین آن سخنها شنید
✦
بپژمرد وشد چون گل شنبلید
#2
دلش زان سخنها بدو نیم شد
✦
وز اندیشه مغزش پر از بیم شد
#3
پراندیشه بنشست با رای‌زن
✦
چنین گفت با نامدار انجمن
#4
که ای بخردان روی این کارچیست
✦
پراندیشه وخسته ز آزار کیست
#5
نباید که پیروز گشته به جنگ
✦
همه نامها بازگردد به ننگ
#6
ز هرگونهٔ موبدان خواستند
✦
چپ و راست گفتند و آراستند
#7
چنین گفت خاقان که اینست راه
✦
که مردم فرستیم نزدیک شاه
#8
به اندیشه در کار پیشی کنیم
✦
بسازیم با شاه وخویشی کنیم
#9
پس پرده ما بسی دخترست
✦
که برتارک بانوان افسرست
#10
یکی را به نام شهنشه کنیم
✦
ز کار وی اندیشه کوته کنیم
#11
چو پیوند سازیم با او به خون
✦
نباشد کس اورا به بد رهنمون
#12
بدو نازش وسرفرازی بود
✦
وزو بگذری جنگ و بازی بود
#13
ردان را پسند آمد این رای‌شاه
✦
به آواز گفتند کاین است راه
#14
ز لشکر سه پرمایه را برگزید
✦
که گویند و دانند پاسخ شنید
#15
درگنج دینار بگشاد و گفت
✦
که گوهر چرا باید اندر نهفت
#16
اگر نام راباید و ننگ را
✦
وگر بخشش و رزم و آهنگ را
#17
یکی هدیه‌ای ساخت کاندر جهان
✦
کسی آن ندید از کهان ومهان
#18
دبیر جهاندیده را پیش خواند
✦
سخن هرچ بودش به دل در براند
#19
نخست آفرین کرد برکردگار
✦
توانا ودانا و پروردگار
#20
خداوند کیوان و خورشید وماه
✦
خداوند پیروزی ودستگاه
#21
ز بنده نخواهد جز از راستی
✦
نجوید به داد اندرون کاستی
#22
ازو باد برشاه ایران درود
✦
خداوند شمشیر و کوپال و خود
#23
خداوند دانایی وتاج وتخت
✦
ز پیروزگر یافته کام و بخت
#24
بداند جهاندار خسرونژاد
✦
خردمند با سنگ و فرهنگ و راد
#25
که مردم به مردم بوند ارجمند
✦
اگر چند باشد بزرگ و بلند
#26
فرستادگان خردمند من
✦
که بودند نزدیک پیوند من
#27
ازان بارگه چون بدین بارگاه
✦
رسیدند وگفتند چندی ز شاه
#28
ز داد وخردمندی و بخت اوی
✦
ز تاج و سرافرازی و تخت اوی
#29
چنان آرزو خاست کز فر تو
✦
بباشیم در سایهٔ پر تو
#30
گرامی‌ تر از خون دل چیز نیست
✦
هنرمند فرزند با دل یکیست
#31
یکی پاک دامن که آهسته‌تر
✦
فزون‌تر بدیدار وشایسته‌تر
#32
بخواهد ز من گر پسند آیدش
✦
همانا که این سودمند آیدش
#33
نباشد جدا مرز ایران ز چین
✦
فزاید ز ما درجهان آفرین
#34
پس اندر نبشتند چینی حریر
✦
ببردند با مهر پیش وزیر
#35
سه مرد گرانمایه وچرب‌گوی
✦
گزین کرد خاقان ز خویشان اوی
#36
برفتند زان بارگاه بلند
✦
به ایران به نزدیک شاه ارجمند
#37
چو بشنید کسری بیاراست تاج
✦
نشست از بر خسروی تخت عاج
#38
سه مرد گرانمایه و هوشمند
✦
رسیدند نزدیک تخت بلند
#39
سه بدره ز دینار چون سی هزار
✦
ببردند و کردند پیشش نثار
#40
ز زرین و سیمین و دیبای چین
✦
درفشان‌تر ازآسمان بر زمین
#41
فرستادگان را چو بنشاختند
✦
به چینی زبان آفرین ساختند
#42
سزاوار ایشان یکی جایگاه
✦
همانگه بیاراست دستور شاه
#43
بگشت اندرین نیز یک شب سپهر
✦
چو برزد سر از کوه تابنده مهر
#44
نشست از برتخت پیروز شاه
✦
ز یاقوت بنهاد بر سر کلاه
#45
بفرمود تاموبد و رای‌زن
✦
برفتند با نامدار انجمن
#46
چنین گفت کان نامهٔ برحریر
✦
بیارند و بنهند پیش دبیر
#47
همه نامداران نشستند گرد
✦
خرامان بر شاه شد یزدگرد
#48
چو آن نامه بر شاه ایران بخواند
✦
همه انجمن در شگفتی بماند
#49
ز بس خوبی و پوزش وآفرین
✦
که پیدا بد از گفت خاقان چین
#50
همه سرفرازان پرهیزکار
✦
ستایش گرفتند برشهریار
#51
که یزدان سپاس و بدویم پناه
✦
که ننشست یک شاه بر پیشگاه
#52
به پیروزی و فرو اورند شاه
✦
بخوبی ونرمی و پیوند شاه
#53
همه دشمنان پیش تو بنده‌اند
✦
وگر کهتری راسرافگنده‌اند
#54
همه بیم زان لشکر چاج بود
✦
ز خاقان که با گنج و با تاج بود
#55
به فر شهنشاه شد نیک‌خواه
✦
همی راه جوید به نزدیک شاه
#56
هرآنکس که دارد ز گردان خرد
✦
تن آسانی و راستی پرورد
#57
چودانست خاقان که او تاو شاه
✦
ندارد به پیوند او جست راه
#58
نباید بدین کار کردن درنگ
✦
که کس را ز پیوند اونیست ننگ
#59
ز چین تا بخارا سپاه ویند
✦
همه مهتران نیک خواه ویند
#60
چو بشنید گفتار آن بخردان
✦
بزرگان و بیداردل موبدان
#61
ز بیگانه ایوان بپرداختند
✦
فرستاده را پیش بنشاختند
#62
شهنشاه بسیار بنواختشان
✦
به نزدیکی تخت بنشاختشان
#63
پیام جهاندار بگزاردند
✦
براسب سخن پای بفشاردند
#64
چو بشنید شاه آن سخنهای گرم
✦
ز گردان چینی به آواز نرم
#65
چنین داد پاسخ که خاقان چین
✦
بزرگست و با دانش وآفرین
#66
به فرزند پیوند جوید همی
✦
رخ دوستی را بشوید همی
#67
هرآنکس که دارد روانش خرد
✦
به چشم خرد کارها بنگرد
#68
بسازیم و این رای فرخ نهیم
✦
سخن هرچ گفته‌ست پاسخ دهیم
#69
چنان باید اکنون که خاقان چین
✦
دل ماکند شاد بر به گزین
#70
کسی را فرستم که دارد خرد
✦
شبستان او سر به سر بنگرد
#71
یکی برگزیند که نامی ترست
✦
به خاقان چین برگرامی ترست
#72
ببیند که تا چون بود مادرش
✦
بود از نژاد کیان گوهرش
#73
چواین کرده باشد که کردیم یاد
✦
سخن را به پیوستگی داد داد
#74
فرستادگان خواندند آفرین
✦
که از شاه شادست خاقان چین
#75
که در پرده پوشیده رویان اوی
✦
ز دیدار آنکس نپوشند روی
#76
شهنشاه بشنید ز ایشان سخن
✦
برو تازه شد روزگار کهن
#77
نویسندهٔ نامه را پیش خواند
✦
ز خاقان فراوان سخنها براند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: