پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

چون خوان سالارِ دربار کسری نوشین‌روان برچیده شد و جامی چند از مِیِ زلال روح و جانِ بزرگان را روشنی بخشید، شاهِ بیدار‌دل رو به دانایان و موبدانِ انجمن کرد و فرمود تا قفل از صندوقچه‌های دانشِ خویش بردارند و گوهرهای نهفته در مغز و دل را عیان سازند؛ چرا که شنیدن سخن دانایان مایه شادمانی و آرامشِ جانِ شهریار بود. فرزانگانِ درگاه هر یک به نوبه خود زبان به ستایش و اندرز گشودند. در این میان، بزرجمهر جوان چون نگاهِ جستجوگر و مشتاقِ شاه را بر دانایان دید، ادب نگاه داشت، آفرین خواند و بر پای خاست. او با فروتنی فراوان از دادارِ دادگر یاد کرد و از پادشاه خواست تا رخصت دهد گره از زبان بگشاید و هرچند خود را کم‌مایه‌ترینِ دانندگان می‌دانست، اندیشه‌های خویش را پیشکشِ مجلس سازد. کسری با مهر بر جوان نگریست و او را به گفتن ترغیب کرد.

بزرجمهر زبان گشود و گنجینه‌ای از سخنان نغز و جاودان افشاند. او نخست بر فصاحت و ایجاز پای فشرد و گفت بهترین سخن آن است که کوتاه اما آکنده از معنا باشد، و پرگویی و بی‌هوده‌گویی ارجِ سخنگو را در دیده همگان خوار می‌سازد. او جهان را سرایی سپنجی و گذرگاه خواند و آدمی را از غمِ افزون‌خواهی و اندوختنِ بی‌حاصل برحذر داشت. بزرجمهر راستی را خاستگاهِ همه روشنی‌ها دانست و دروغ را برخاسته از سستی و فرومایگی شمرد. او سرچشمه و تاجِ همه دانش‌ها را شناختِ ایزدِ پاک خواند؛ دانشی که چون بر جانِ مردمان نشیند، ترس از بدی را از میان می‌برد و جان را آسمانی می‌سازد. وی اعتدال در بخشش، دوری از آز، هم‌نشینی با خرد، و برتر دانستنِ دشمنِ دانا بر دوستِ نادان را راهِ دستیابی به سعادت دائم دانست. همچنین یادآور شد که پیروزیِ واقعی آن است که آدمی دادِ تن و روانِ خود را بدهد و از گفتارِ بی‌سود که چون آتشی بی‌روشنایی تنها دود به بار می‌آورد، پرهیز نماید.

با پایانِ این سخنانِ تابناک، شگفتی و تحسین بر سراسرِ انجمن سایه افکند. حکیمان و سالخوردگان از فراست و بالندگیِ آن جوان خیره ماندند و شاهنشاه کسری فرجامین گوهرهای حکمت او را چنان ارج نهاد که فرمان داد نامِ بزرجمهر را در سرلوحه دفترِ بزرگان و دیوانِ شاهی بنگارند. بدین‌سان اخترِ بختِ بزرجمهر چون خورشید بر آسمانِ دربار درخشیدن گرفت. هنگامی که موبدان دربار درباره آیینِ کشورداری و بندگیِ شهریار از او پرسیدند، بزرجمهر شاهِ دادگر را چون شبانی دلسوز برای رمه خلق دانست که فرمانبرداری از او واجب، و خروج از پیمانش برخاسته از وسوسه اهریمن است. موبدان و بزرگان، سرشار از آفرین و ستایش، درحالی‌که زبانشان به نیایشِ روزگارِ نوشین‌روان و هوشمندیِ بزرجمهر گشوده بود، مجلس را ترک گفتند.