✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

64 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۱۵ - ساخت زیب خسرو و صلح با قیصر

یکی شهر فرمود نوشین روان

✦

بدو اندرون آبهای روان

به کردار انطاکیه چون چراغ

✦

پر از گلشن و کاخ و میدان و باغ

بزرگان روشن‌دل و شادکام

✦

ورا زیب خسرو نهادند نام

شد آن زیب خسرو چو خرم بهار

✦

بهشتی پر از رنگ و بوی و نگار

اسیران کزان شهرها بسته بود

✦

ببند گران دست و پا خسته بود

بفرمود تا بند برداشتند

✦

بدان شهرها خوار بگذاشتند

چنین گفت کاین نوبر آورده جای

✦

همش گلشن و بوستان و سرای

بکردیم تا هر کسی را به کام

✦

یکی جای باشد سزاوار نام

ببخشید بر هر کسی خواسته

✦

زمین چون بهشتی شد آراسته

#10

ز بس برزن و کوی و بازارگاه

✦

تو گفتی نمانده‌ست بر خاک راه

#11

بیامد یکی پرسخن کفشگر

✦

چنین گفت کای شاه بیدادگر

#12

بقالینیوس اندرون خان من

✦

یکی تود بد پیش بالان من

#13

ازین زیب خسرو مرا سود نیست

✦

که بر پیش درگاه من تود نیست

#14

بفرمود تا بر در شوربخت

✦

بکشتند شاداب چندی درخت

#15

یکی مرد ترسا گزین کرد شاه

✦

بدو داد فرمان و گنج و کلاه

#16

بدو گفت کاین زیب خسرو تو راست

✦

غریبان و این خانه نو تو راست

#17

به سان درخت برومند باش

✦

پدر باش گاهی چو فرزند باش

#18

ببخشش بیارای و زفتی مکن

✦

بر اندازه باید ز هر در سخن

#19

ز انطاکیه شاه لشکر براند

✦

جهاندیده ترسا نگهبان نشاند

#20

پس آگاهی آمد ز فرفوریوس

✦

بگفت آنچ آمد بقالینیوس

#21

به قیصر چنین گفت کآمد سپاه

✦

جهاندار کسری ابا پیل و گاه

#22

سپاهست چندانک دریا و کوه

✦

همی‌گردد از گرد اسبان ستوه

#23

بگردید قیصر ز گفتار خویش

✦

بزرگان فرزانه را خواند پیش

#24

ز نوشین‌روان شد دلش پر هراس

✦

همی رای زد روز و شب در سه‌پاس

#25

بدو گفت موبد که این رای نیست

✦

که با رزم کسری تو را پای نیست

#26

برآرند ازین مرز آباد خاک

✦

شود کردهٔ قیصر اندر مغاک

#27

زوان سراینده و رای سست

✦

جز از رنج بر پادشاهی نجست

#28

چو بشنید قیصر دلش خیره گشت

✦

ز نوشین‌روان رای او تیره گشت

#29

گزین کرد زان فیلسوفان روم

✦

سخن‌گوی با دانش و پاک بوم

#30

به جای آمد از موبدان شست مرد

✦

به کسری شدن نامزدشان بکرد

#31

پیامی فرستاد نزدیک شاه

✦

گرانمایگان برگرفتند راه

#32

چو مهراس داننده‌شان پیش رو

✦

گوی در خرد پیر و سالار نو

#33

ز هر چیز گنجی به پیش اندرون

✦

شمارش گذر کرده بر چند و چون

#34

بسی لابه و پند و نیکو سخن

✦

پشیمان ز گفتارهای کهن

#35

فرستاد با باژ و ساو گران

✦

گروگان ز خویشان و کنداوران

#36

چو مهراس گفتار قیصر شنید

✦

پدید آمد آن بند بد را کلید

#37

رسیدند نزدیک نوشین‌روان

✦

چو الماس کرده زبان با روان

#38

چو مهراس نزدیک کسری رسید

✦

برومی یکی آفرین گسترید

#39

تو گفتی ز تیزی وز راستی

✦

ستاره برآرد همی زآستی

#40

به کسری چنین گفت کای شهریار

✦

جهان را بدین ارجمندی مدار

#41

برومی تو اکنون و ایران تهیست

✦

همه مرز بی‌ارز و بی‌فرهیست

#42

هران گه که قیصر نباشد بروم

✦

نسنجد به یک پشه این مرز و بوم

#43

همه سودمندی ز مردم بود

✦

چو او گم شود مردمی گم بود

#44

گر این رستخیز از پی خواستست

✦

که آزرم و دانش بدو کاستست

#45

بیاوردم اکنون همه گنج روم

✦

که روشن‌روان بهتر از گنج و بوم

#46

چو بشنید زو این سخن شهریار

✦

دلش گشت خرم چو باغ بهار

#47

پذیرفت زو هرچ آورده بود

✦

اگر بدرهٔ زر و گر برده بود

#48

فرستادگان را ستایش گرفت

✦

بران نیکویها فزایش گرفت

#49

بدو گفت کای مرد روشن خرد

✦

نبرده کسی کو خرد پرورد

#50

اگر زر گردد همه خاک روم

✦

تو سنگی‌تری زان سرافزار بوم

#51

نهادند بر روم بر باژ و ساو

✦

پراگنده دینار ده چرم گاو

#52

وزان جایگه نالهٔ گاودم

✦

شنیدند و آواز رویینه خم

#53

جهاندار بیدار لشکر براند

✦

به شام آمد و روزگاری بماند

#54

بیاورد چندان سلیح و سپاه

✦

همان برده و بدره و تاج و گاه

#55

که پشت زمی را همی‌داد خم

✦

ز پیلان وز گنجهای درم

#56

ازان مرز چون رفتن آمدش رای

✦

به شیروی بهرام بسپرد جای

#57

بدو گفت کاین باژ قیصر بخواه

✦

مکن هیچ سستی به روز و به ماه

#58

ببوسید شیروی روی زمین

✦

همی‌خواند بر شهریار آفرین

#59

که بیدار دل باش و پیروزبخت

✦

مگر داد زرد این کیانی درخت

#60

تبیره برآمد ز درگاه شاه

✦

سوی اردن آمد درفش سپاه

#61

جهاندار کسری چو خورشید بود

✦

جهان را ازو بیم و امید بود

#62

برین سان رود آفتاب سپهر

✦

به یک دست شمشیر و یک دست مهر

#63

نه بخشایش آرد به هنگام خشم

✦

نه خشم آیدش روز بخشش به چشم

#64

چنین بود آن شاه خسرونژاد

✦

بیاراسته بد جهان را بداد

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما