🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
40 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - بازگشت به مداین و آمدن منذر عرب
چون شهریار ایران، کسری نوشین‌روان، پس از سامان دادن به امور گیلان، عزم دارالسلطنه مداین کرد، سپاهی بیکران و بی‌شمار در رکابش به راه افتاد که کران تا کران دشت را می‌پوشاند. در میان راه، گردی برآمد و لشکری انبوه از سواران نیزه‌ور پدیدار شد. سواری دلاور و هوشیار از میان آن سپاه پیش تاخت، از اسب فرود آمد و به گرمی پیام آورد که این سپاه، منذر عرب است که به پاسداشت فرّه شاهنشاه و برای بوسیدن خاک آستان او آمده است. خسرو او را به گرمی پذیرفت و درگاه خویش را خانه او خواند. منذر چون این عنایت شهریاری بگوش دید، روی بر خاک نهاد و به خدمت خسرو شتافت. او که جهان‌دیده‌ای باتجربه بود، لب به سخن گشود و از ستم و درازدستی رومیان و قیصر گلایه کرد که چگونه در دشت نیزه‌وران به تاخت‌واتاخت می‌پردازند و حق مرزنشینان را پایمال می‌سازند. نوشین‌روان از گستاخی قیصر برآشفت و فرستاده‌ای زبان‌آور و شتابان به روم روانه ساخت تا به قیصر هشدار دهد که اگر دست از زیاده‌خواهی برندارد و گردن از داد بپیچد، تیغ پولادینش در برابر سپاه ایران چون موم نرم خواهد شد. اما قیصر مغرور، سخنان فرستاده را با فریب و نخوت پاسخ داد و منذر را کم‌خرد خواند و تهدید کرد که دشت‌های بی‌آب را به زیر گام‌های سپاهیان خویش خواهد آورد. چون پیک بازگشت و پاسخ قیصر را به کسری بازگفت، خشم شاهنشاه افروخته شد؛ خسرو به دستور خویش گفت که قیصر مغزی بی‌بهره از خرد دارد و به زودی پشیمانی سختی بر او خواهد رسید، چرا که مرد مست آن‌گاه به خود می‌آید که دست‌هایش در میان آتش بسوزد.
#1
ز گیلان به راه مداین کشید
✦
شمار و کران سپه را ندید
#2
به ره بر یکی لشکر بی‌کران
✦
پدید آمد از دور نیزه‌وران
#3
سواری بیامد به کردار گرد
✦
که در لشکر گشن بد پای مرد
#4
پیاده شد از اسب و بگشاد لب
✦
چنین گفت کاین منذرست از عرب
#5
بیامد که بیند مگر شاه را
✦
ببوسد همی خاک درگاه را
#6
شهنشاه گفتا گر آید رواست
✦
چنان دان که این خانهٔ ما وراست
#7
فرستاده آمد زمین بوس داد
✦
برفت و شنیده همه کرد یاد
#8
چو بشنید منذر که خسرو چه گفت
✦
برخساره خاک زمین را برفت
#9
همانگه بیامد به نزدیک شاه
✦
همه مهتران برگشادند راه
#10
بپرسید زو شاه و شادی نمود
✦
ز دیدار او روشنایی فزود
#11
جهاندیده منذر زبان برگشاد
✦
ز روم وز قیصر همی‌کرد یاد
#12
بدو گفت اگر شاه ایران تویی
✦
نگهدار پشت دلیران تویی
#13
چرا رومیان شهریاری کنند
✦
به دشت سواران سواری کنند
#14
اگر شاه برتخت قیصر بود
✦
سزد کو سرافراز و مهتر بود
#15
چه دستور باشد گرانمایه شاه
✦
نبیند ز ما نیز فریادخواه
#16
سواران دشتی چو رومی سوار
✦
بیابند جوشن نیاید به کار
#17
ز گفتار منذر برآشفت شاه
✦
که قیصر همی‌برفرازد کلاه
#18
ز لشکر زبان‌آوری برگزید
✦
که گفتار ایشان بداند شنید
#19
بدو گفت ز ایدر برو تا بروم
✦
میاسای هیچ اندر آباد بوم
#20
به قیصر بگو گر نداری خرد
✦
ز رای تو مغز تو کیفر برد
#21
اگر شیر جنگی بتازد بگور
✦
کنامش کند گور و هم آب شور
#22
ز منذر تو گر دادیابی بسست
✦
که او را نشست از بر هر کسست
#23
چپ خویش پیدا کن از دست راست
✦
چو پیدا کنی مرز جویی رواست
#24
چو بخشندهٔ بوم و کشور منم
✦
به گیتی سرافراز و مهتر منم
#25
همه آن کنم کار کز من سزد
✦
نمانم که بادی بدو بروزد
#26
تو با تازیان دست یازی بکین
✦
یکی در نهان خویشتن را ببین
#27
و دیگر که آن پادشاهی مراست
✦
در گاو تا پشت ماهی مراست
#28
اگر من سپاهی فرستم بروم
✦
تو را تیغ پولاد گردد چو موم
#29
فرستاده از نزد نوشین‌روان
✦
بیامد به کردار باد دمان
#30
بر قیصر آمد پیامش بداد
✦
بپیچید بی‌مایه قیصر ز داد
#31
نداد ایچ پاسخ ورا جز فریب
✦
همی دور دید از بلندی نشیب
#32
چنین گفت کز منذر کم خرد
✦
سخن باور آن کن که اندر خورد
#33
اگر خیره منذر بنالد همی
✦
برین‌گونه رنجش ببالد همی
#34
ور ای دون که از دشت نیزه‌وران
✦
نبالد کسی از کران تا کران
#35
زمین آنک بالاست پهنا کنیم
✦
وزان دشت بی‌آب دریا کنیم
#36
فرستاده بشنید و آمد چو گرد
✦
شنیده سخنها همه یاد کرد
#37
برآشفت کسری بدستور گفت
✦
که با مغز قیصر خرد نیست جفت
#38
من او را نمایم که فرمان کراست
✦
جهان جستن و جنگ و پیمان کراست
#39
ز بیشی وز گردن افراختن
✦
وزین کشتن و غارت و تاختن
#40
پشیمانی آنگه خورد مرد مست
✦
که شب زیر آتش کند هر دو دست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: