🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
94 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷۱ - بنای ایوان خسرو: شتاب شاه، گریز و بازگشت استاد رومی با برهان نشست دیوار
روزگار بر خرد و کلان می‌گذرد و خوشا به حال آن‌کس که تخم سخن نیکی را در جهان پراکنده است. خسروپرویز، شهریار ساسانی، بر آن شد تا ایوانی بی‌نظیر در مدائن برافرازد؛ بارگاهی که تا دوصد سال از باران و برف و آفتاب آسیب نبیند و شکوه ساسانیان را جاودان سازد. فرستادگان شاه به چهار گوشه گیتی—از روم و هند و چین تا تمامی دیارهای آباد—شتافتند و سه هزار استادکار نامدار گرد آوردند. از میان آنان، سی معمار برگزیده شدند و سرانجام استادی رومی و هندسه‌دان، که در دانش و گفتار بر همگان پیشی داشت، عهده‌دار ساخت این بنای عظیم شد.

استاد رومی بنیاد ایوان را تا ده آرش شاهی در دل زمین فرو برد و دیوارهایی به ضخامت پنج آرش از سنگ و گچ برپا کرد. هنگامی که دیوارها برافراشته شد، استاد طنابی از ابریشم تابید و بلندی دیوار را در حضور بزرگان و موبدان اندازه‌گیری کرد و طناب مهرشده را به گنجور شاه سپرد. آنگاه از خسروپرویز خواست تا چهل روز مهلت دهد دیوارها بنشینند و استحکام یابند تا طاق بر آن استوار گردد. اما خسرو که شتاب در سر داشت، این شکیبایی را نپذیرفت و بر ادامه کار پافشاری کرد. معمار خردمند که می‌دانست شتاب‌زدگی موجب شکستن طاق و نابودی کمال کارش خواهد شد، شبانه ناپدید گردید.

با گریز استاد، خشم خسرو برانگیخته شد؛ فرمان داد دیگر معماران رومی را به بند کشند و استادانی دیگر برای اتمام بنا بیابند، اما هر معماری که آن دیوار عظیم را می‌دید، از ترس مهابت کار می‌گریخت. سه سال گذشت و کار معطل ماند. در سال چهارم، استاد رومی خود به درگاه شاه بازگشت و علت گریز خویش را پنهان‌سازی خردمندانه برای نشست سنگ‌ها بیان کرد. او همراه با نماینده شاه به محل ایوان رفت و با طناب ابریشمی مهرشده دیوار را دوباره پیمود؛ مشخص شد که دیوار در این سه سال به اندازه هفت آرش نشست کرده است. اگر طاق پیش از این نشست بسته شده بود، تمام بنا فرو می‌ریخت.

خسروپرویز به راستی و دانش استاد پی برد، زندانیان رومی را آزاد ساخت، گنجینه‌ها و زمین‌های بسیار به معمار بخشید و ساخت ایوان را پذیرا شد. پس از هفت سال، ایوان مدائن (طاق کسری) با عظمت شگفت‌انگیز به پایان رسید؛ ایوانی با تاج زرین معلق که شاه بر تخت عاج می‌نشست و آیین‌های نوروز و دادگری در آن با شکوهی بی‌همتا برگزار می‌شد.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: